رشته دریانوردی: دریانوردی چیست، شرایط، شغل و درآمد دریانوردی
گروه شغلیرشته دریانوردی برای کار روی کشتی تربیت می‌کند: هدایت کشتی روی عرشه یا نگه داشتن موتور و دستگاهها در موتورخانه، ماهها دور از خشکی. این صفحه می‌گوید کدام دانشگاه‌ها در کنکور ۱۴۰۵ این رشته را دارند، شرط‌های جسمی چیست، پلههای شغلی روی کشتی چطور بالا می‌رود و زندگی و درآمد این کار چه شکلی است.
تست راه تا کار نشان می‌دهد کار فنی و میدانی دور از خانه چقدر با علاقه‌ها و شخصیتت جور است.
دریانوردی چیست و رشته دریانوردی چه می‌آموزد؟
دریانوردی یعنی کار روی کشتی برای جابهجا کردن کالا و مسافر در دریا. کارکنان کشتی دو بخش اصلی دارند: عرشه، که کشتی را هدایت و بار را مدیریت می‌کند، و موتورخانه، که موتور اصلی، برق، پمپ‌ها و دستگاه‌های کشتی را روشن و سالم نگه می‌دارد. بالای عرشه فرمانده یا کاپیتان است و بالای موتورخانه سرمهندس.
رشته دریانوردی در دانشگاه دو شاخه اصلی دارد که هر کدام به یکی از این دو بخش می‌رسد: مهندسی دریانوردی برای عرشه و افسری ناوبری، و مهندسی کشتی (موتور) یا مهندسی ماشین‌آلات دریایی برای موتورخانه. درس‌ها از ناوبری، نقشه‌خوانی دریایی، هواشناسی، پایداری کشتی، قانون‌های بینالمللی دریا و انگلیسی دریایی تا موتور دیزل، برق کشتی و تعمیرات را در بر می‌گیرد. زبان کاری کشتی‌های بینالمللی انگلیسی است و دانشجو باید آن را جدی بگیرد.
رشته دریانوردی با مهندسی دریا فرق دارد
مهندسی دریا که در دانشگاه‌هایی مثل امیرکبیر، شریف و خلیج فارس بوشهر هست، رشته طراحی و ساخت کشتی و سازه‌های دریایی است و فارغ‌التحصیلش معمولا در کارخانه کشتی‌سازی و دفتر طراحی کار می‌کند، نه روی کشتی. این رشته برای خانمها هم باز است. اگر هدف شما کار روی کشتی است، باید سراغ ردیف‌های دریانوردی و موتور کشتی بروید که در بخش بعد آمده است.
رشته کشتیرانی کدام است؟
در دفترچه کنکور رشته‌ای با نام کشتیرانی نیست. کسی که رشته کشتیرانی را جست‌وجو می‌کند، معمولا یکی از این سه راه را می‌خواهد: مهندسی دریانوردی برای افسری عرشه، مهندسی کشتی (موتور) یا ماشین‌آلات دریایی برای موتورخانه، و رشته‌هایی مثل مدیریت بازرگانی و لجستیک برای کار در دفتر شرکت‌های کشتیرانی. انتخاب میان این سه بیشتر به این برمی‌گردد که می‌خواهید روی آب زندگی کنید یا در خشکی.
شغل کشتیرانی در خشکی
کشتیرانی فقط کار روی کشتی نیست. شرکت‌های کشتیرانی و حمل دریایی در خشکی هم کارشناس فروش، عملیات، اسناد و بازرگانی می‌خواهند؛ کاری که با رشته‌هایی مثل مدیریت و بازرگانی هم میشود به آن رسید و در ادامه همین صفحه آگهی‌هایش را شمرده‌ایم.
شغل دریانوردی روی کشتی
سه شغل اصلی این گروه؛ مسیر دوره هر شغل در صفحه خودش است:
افسر عرشه
افسر ناوبری روی عرشه؛ نگهبانی پل فرماندهی، مسیر و بار، و پله‌ای به سوی فرماندهی کشتی.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۶ دورهسوپرحرفه‌ای: ۳ دورهمهندس کشتی
افسر موتورخانه؛ موتور اصلی، برق و دستگاه‌های کشتی، و پله‌ای به سوی سرمهندسی.
تازه نفس: ۳ دورهماهر: ۳ دورهسوپرحرفه‌ای: ۳ دورهملوان
ملوان عرشه یا موتورخانه؛ بدون مدرک دانشگاهی، با کارت سلامت و دوره‌های پایه ایمنی دریا.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۳ دورهسوپرحرفه‌ای: ۲ دوره
رشته دریانوردی در کنکور ۱۴۰۵ و شرایط آن
در کنکور ۱۴۰۵ فقط سه رشته غیرنظامی برای کار روی کشتی در دفترچه گروه ریاضی آمده است و هر سه فقط آقا میپذیرند:
- مهندسی دریانوردی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار: ۲۰ ظرفیت با آزمون
- مهندسی کشتی (موتور)، همان دانشگاه: ۲۰ ظرفیت با آزمون
- مهندسی ماشین‌آلات دریایی: ۴۵ ظرفیت با سوابق تحصیلی در دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر و ۲۵ ظرفیت با آزمون در دانشگاه صنعت نفت در محمودآباد
روی هم ۱۱۰ ظرفیت، به‌اضافه ۶ ظرفیت سهمیه مناطق درگیر بلایای طبیعی. دانشگاه افسری علوم دریایی نوشهر هم رشته‌های ناوبری و مهندسی کشتی دارد، ولی وابسته به نیروی دریایی ارتش است و مصاحبه و تعهد استخدام نظامی دارد؛ مسیری جدا از دریانوردی بازرگانی.
شرط‌های جسمی رشته دریانوردی
دفترچه برای دو رشته چابهار شرط‌های خاص نوشته است:
- نداشتن ضعف بینایی، عینک طبی و کوررنگی
- سلامت کامل جسمی و روحی با تایید پزشک معتمد سازمان بنادر و دریانوردی؛ هزینه معاینه و رفت‌وآمد با خود داوطلب
- حداقل قد ۱۶۵ سانتیمتر
- معافیت پزشکی از سربازی برای کار دریایی پذیرفته نیست
دانشگاه صنعت نفت هم برای ماشین‌آلات دریایی کارت سلامت و حداقل قد ۱۶۵ سانتیمتر می‌خواهد و گفته است فارغ‌التحصیلانی که شرایط شرکت ملی نفتکش را داشته باشند، در اولویت اعزام به کارآموزی‌اند. در هیچ‌کدام از این ردیف‌ها تعهد خدمت یا قول استخدام ندیدیم. بعد از مدرک کارشناسی هم کار تمام نیست: باید دوره کارآموزی روی کشتی را گذراند و آزمون شایستگی سازمان بنادر و دریانوردی را قبول شد. هزینه گذرنامه، شناسنامه دریایی و مجوز خروج از کشور هم با خود دانشجوست.
از ملوان تا فرمانده: پلههای شغل دریانوردی
همه دریانوردان جهان با یک قاعده مشترک گواهی می‌گیرند: کنوانسیون بینالمللی استانداردهای آموزش، صدور گواهینامه و نگهبانی دریانوردان که به اختصار STCW می‌گویند. این کنوانسیون در ۱۹۷۸ تصویب شد، از ۱۹۸۴ اجرا شد و آخرین بازنگری بزرگش در ۲۰۱۰ در مانیل بود. در ایران سازمان بنادر و دریانوردی گواهی‌ها را بر پایه آن صادر می‌کند.
پلههای عرشه و موتورخانه
- عرشه: ملوان نگهبان و ملوان ماهر، بعد افسر نگهبان عرشه، بعد افسر یکم و در آخر فرمانده کشتی
- موتورخانه: موتورچی و موتورچی ماهر، بعد افسر نگهبان موتورخانه، بعد دوم‌مهندس و در آخر سرمهندس
رتبههای ملوان و موتورچی مدرک دانشگاهی نمیخواهند؛ برای افسری، مدرک دانشگاهی دریانوردی یا دوره تایید شده لازم است.
چقدر روی دریا بودن لازم است؟
برای اولین گواهی افسر نگهبان عرشه، روی کشتی‌های ۵۰۰ تن و بزرگ‌تر، قاعده‌ای که یک اداره دریانوردی از STCW بازگو کرده این است: دستکم ۱۸ سال سن، و ۱۲ ماه کار روی دریا اگر بخشی از یک دوره آموزشی تایید شده باشد، وگرنه ۳۶ ماه. از این مدت دستکم ۶ ماه باید نگهبانی روی پل فرماندهی زیر نظر باشد. برای پلههای بالاتر هم باید سال‌ها سابقه دریا جمع کرد.
چهار دوره پایه ایمنی
هر کس روی کشتی کار کند، از ملوان تا فرمانده، باید چهار دوره پایه را بگذراند: بقا در دریا، پیشگیری و مبارزه با آتش، کمک‌های اولیه، و ایمنی فردی و مسئولیت‌های اجتماعی. دوره‌های بقا و آتش‌نشانی هر پنج سال تازه می‌شوند. این دوره‌ها را فقط در مرکزی بگذرانید که سازمان بنادر و دریانوردی تایید کرده است؛ ما قیمت رسمی این دوره‌ها را پیدا نکردیم.
مزایای شغل دریانوردی و سختی‌های آن
کار بینالمللی
گواهی‌ها بر پایه یک کنوانسیون جهانی است و دریانورد با کشتی به بندرهای کشورهای دیگر می‌رود.
پلههای روشن
از ملوان تا فرمانده و از موتورچی تا سرمهندس، هر پله شرط و گواهی مشخص دارد.
ماهها دور از خانه
قراردادها چندماهه است و طبق تفسیر سازمان بینالمللی کار، کار پیوسته روی کشتی در اصل نباید از ۱۱ ماه بیشتر شود.
ساعت کار و استراحت
کنوانسیون کار دریایی دستکم ۱۰ ساعت استراحت در هر ۲۴ ساعت و ۷۷ ساعت در هفته را لازم می‌داند، در حداکثر دو نوبت.
هوا و دریا
در آمریکا ۶۲ درصد افسران عرشه گفته‌اند هر روز در هوای آزاد و هر شرایط آب‌وهوایی کار می‌کنند و ۸۲ درصد بیش از ۴۰ ساعت در هفته.
شغل کشتیرانی و بازار کار دریانوردی
مدیرکل امور دریانوردان سازمان بنادر در ۱۳۹۸ گفت حدود ۱۳۰ هزار ایرانی گواهی دریانوردی گرفته‌اند، و تاکید کرد همه آن‌ها فعال نیستند. بندرهای ایران در ۱۴۰۳، بر پایه گفته سرپرست سازمان بنادر، ۲۳۴٫۸ میلیون تن کالا جابهجا کردند که ۸۲٫۳ میلیون تن آن تخلیه و ۱۵۲٫۵ میلیون تن بارگیری بود، و ۳٫۰۸ میلیون کانتینر بیست فوتی. کارفرماهای بزرگ دریانوردان ایرانی شرکت‌های کشتیرانی و نفتکش و شرکت‌های خدمات دریایی‌اند.
آگهی‌ها چه می‌خواهند؟
در مهر ۱۴۰۵ همه آگهی‌هایی که در یک سایت بزرگ کاریابی با کلیدواژه کشتی منتشر شده بود خوانده شد. ۲۸ آگهی از شرکت‌های کشتیرانی و حمل دریایی بود، ولی هیچ‌کدام برای کار روی کشتی نبود: ۸ آگهی کارشناس فروش، ۸ آگهی عملیات کشتیرانی و لجستیک، ۸ آگهی اسناد، بازرگانی و مدیریت، و ۴ آگهی فنی مثل مهندس کشتی‌سازی، الکترونیک دریایی و بازرس کشتی نفتی. خدمه کشتی معمولا مستقیم از راه شرکت‌های کشتیرانی و شرکت‌های تامین خدمه استخدام می‌شوند، نه با آگهی در سایت کاریابی.
یعنی اگر دریانوردی خوانده‌اید و مدتی روی کشتی کار کرده‌اید، کار در دفتر شرکت‌های کشتیرانی هم راهی برای ماندن در همین صنعت با زندگی در خشکی است؛ تجربه دریا برای کار عملیات و اسناد کشتیرانی امتیاز بزرگی است.
درآمد دریانوردی و حقوق شغل دریانوردی
سالانه و ناخالص، عددِ میانه. میانه‌ی ۳ شغلِ این گروه. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).
| نوع کار | بازه در آگهی‌ها | تعداد آگهی با عدد |
|---|---|---|
| عملیات، اسناد و دستیار اجرایی | ۲۵ تا ۴۵ | ۳ |
| فنی: مهندسی، الکترونیک و کشتی‌سازی | ۲۸ تا ۸۰ | ۳ |
| بازرگانی و مدیریت فنی | ۵۰ تا ۸۰ | ۲ |
| فروش و بازاریابی کشتیرانی | ۱۰۰ تا ۲۰۰ | ۱ |
گزارش‌های حقوق ایران گروهی برای دریانوردان روی کشتی ندارند و آگهی کار روی کشتی هم پیدا نکردیم، پس برای حقوق ملوان و افسر کشتی در ایران عدد قابل اعتمادی نداریم و عددی هم نمی‌سازیم. درآمد روی کشتی به رتبه، نوع کشتی، شرکت و اینکه کشتی در خط داخلی کار می‌کند یا بینالمللی بستگی دارد، و هر کسی که رقم دقیقی برایش بگوید باید منبعش را نشان دهد.
آگهی‌های شرکت‌های کشتیرانی چه عددی نوشته بودند؟
۹ آگهی از ۲۸ آگهی بازه حقوق داشتند. میانه حداقل آن‌ها ۴۰ و میانه حداکثرشان ۶۰ میلیون تومان در ماه بود. کارهای عملیات و اسناد ۲۵ تا ۴۵ میلیون، کارهای فنی مثل مهندسی و الکترونیک دریایی ۲۸ تا ۸۰ میلیون، کارهای بازرگانی و مدیریت ۵۰ تا ۸۰ میلیون، و تنها آگهی فروشی که عدد داشت ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان نوشته بود.
درآمد دریانوردان در آمریکا و کانادا
در آمریکا حدود ۴۱ هزار فرمانده و افسر کشتی، ۸ هزار و ۸۰۰ مهندس کشتی و ۳۳ هزار ملوان و موتورچی کار می‌کنند. رقم سالانه پیش از مالیات، هر کدام به ارز خودش:
رشته دریانوردی به چه کسی می‌آید؟
احتمالا راضی می‌شوی اگر
- کار فنی و عملی را به کار پشت میز ترجیح می‌دهی
- دیدن جاهای تازه و کار بینالمللی برایت جذاب است
- در گروه کوچک و منظم با سلسله‌مراتب روشن راحتی
- ریاضی و فیزیک را دوست داری و انگلیسی‌ات را جدی می‌گیری
احتمالا اذیت می‌شوی اگر
- ماهها دوری از خانواده و دوستان برایت سخت است
- دریازدگی، شیفت شب و هوای سخت را تحمل نمی‌کنی
- عینک می‌زنی یا شرط‌های جسمی دفترچه را نداری
این گروه شغلی در یک نگاه
تست راه تا کار علاقه‌ها و شخصیتت را با دریانوردی و گروه‌های نزدیکش مثل خلبانی و لجستیک مقایسه می‌کند.
شروع تستسوالهای رایج درباره رشته دریانوردی
دریانوردی چیست؟
کار روی کشتی برای جابهجا کردن کالا و مسافر؛ در عرشه برای هدایت کشتی و بار، یا در موتورخانه برای موتور و دستگاهها.
رشته دریانوردی در کدام دانشگاه‌هاست؟
در کنکور ۱۴۰۵: چابهار با مهندسی دریانوردی و مهندسی کشتی (موتور)، و ماشین‌آلات دریایی در خرمشهر و دانشگاه صنعت نفت محمودآباد؛ روی هم ۱۱۰ ظرفیت.
رشته دریانوردی برای دختران هست؟
در کنکور ۱۴۰۵ هر سه رشته کار روی کشتی فقط آقا میپذیرند؛ مهندسی دریا که طراحی کشتی است برای خانمها هم باز است.
شرایط جسمی رشته دریانوردی چیست؟
نداشتن ضعف بینایی، عینک و کوررنگی، قد دستکم ۱۶۵ سانتیمتر، تایید پزشک معتمد سازمان بنادر، و پذیرفته نشدن معافیت پزشکی.
برای کاپیتان کشتی شدن چه رشته‌ای باید خواند؟
مهندسی دریانوردی؛ بعد کارآموزی روی کشتی، آزمون شایستگی سازمان بنادر و سال‌ها سابقه به ترتیب افسر نگهبان، افسر یکم و فرمانده.
مزایای شغل دریانوردی چیست؟
کار بینالمللی بر پایه گواهیهای جهانی، پلههای شغلی روشن و امکان ماندن در صنعت کشتیرانی بعد از سالهای دریا در کار خشکی.
آیا دریانوردی جزو مشاغل سخت است؟
از نظر شرایط کار بله: ماهها دوری از خانه، شیفت نگهبانی و هوای سخت. ما متن رسمی درباره فهرست مشاغل سخت و زیانآور برای آن بررسی نکردهایم.
درآمد دریانوردی چقدر است؟
برای کار روی کشتی در ایران عدد قابل اعتمادی پیدا نکردیم؛ آگهی‌های کار خشکی شرکت‌های کشتیرانی میانه ۴۰ تا ۶۰ میلیون تومان نوشته بودند.
بدون دانشگاه میشود ملوان شد؟
بله؛ رتبههای ملوان و موتورچی مدرک دانشگاهی نمیخواهند، ولی کارت سلامت دریانوردی، چهار دوره پایه ایمنی و شناسنامه دریایی لازم است.
دریانورد چند ماه روی کشتی میماند؟
قراردادها چندماهه است و طبق تفسیر سازمان بینالمللی کار از کنوانسیون کار دریایی، کار پیوسته روی کشتی در اصل از ۱۱ ماه بیشتر نمیشود.
مرکز آموزش دوره‌های دریایی دارید؟
اگر مرکز شما دوره‌های پایه ایمنی دریا، انگلیسی دریایی یا دوره‌های تایید شده سازمان بنادر و دریانوردی برگزار می‌کند، درخواست همکاری بفرستید. هر آموزشگاه و دوره پیش از نمایش بررسی میشود.
- ثبت با موبایل مدیر آموزشگاه
- معرفی دوره کنار مسیر شغلی افسر عرشه، مهندس کشتی و ملوان
- نمایش هر دوره پس از بررسی
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی میشود.
پیش از انتخاب رشته دریانوردی، تست بده
تست راه تا کار چند دقیقه طول می‌کشد و نشان می‌دهد دریانوردی، خلبانی یا کار دیگری به تو نزدیک‌تر است.
شروع تستسوالی درباره عملیات دریایی و کشتیرانی دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.