شغل لجستیک چیست؟ تعریف لجستیک، رشته‌ها، شغلها و بازار کار
گروه شغلیلجستیک چیست؟ لجستیک یعنی برنامهریزی و کنترل جابه‌جایی و نگهداری کالا از جایی که هست تا جایی که لازم است: سفارش، حمل، انبار، ترخیص و تحویل، به موقع و با کمترین هزینه. لجستیک بخشی از زنجیره تامین است. این صفحه شغل‌های این حوزه، راه‌های یادگیری، آگهیها و حقوق را کنار هم می‌گذارد.
تست راه تا کار نشان می‌دهد کار برنامهریزی و هماهنگی چقدر با علاقه‌ها و شخصیتت جور است.
مدیریت لجستیک چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
شورای حرفه‌ای‌های مدیریت زنجیره تامین، معتبرترین انجمن این رشته، لجستیک را آن بخش از مدیریت زنجیره تامین می‌داند که جریان رفت و برگشت و نگهداری کالا، خدمات و اطلاعات را از نقطه شروع تا مصرف برنامهریزی، اجرا و کنترل میکند تا نیاز مشتری برآورده شود. مدیریت ناوگان، انبارداری، حمل ورودی و خروجی و برنامهریزی عرضه و تقاضا همه جزو آن است.
مدیریت لجستیک یعنی تصمیم گرفتن درباره همین‌ها: کالا با کامیون برود یا قطار، کدام انبار نزدیک‌تر است، بار کی برسد که خط تولید نخوابد یا قفسه فروشگاه خالی نماند. کارشناس لجستیک بیشتر روز را با اکسل، تلفن، بارنامه و سامانه‌های سفارش می‌گذراند.
لجستیک ورودی، خروجی و معکوس
کالا در یک شرکت از سه مسیر می‌گذرد. لجستیک ورودی مواد اولیه و قطعه را از تامین‌کننده به کارخانه یا انبار می‌آورد. لجستیک خروجی محصول آماده را به پخش‌کننده، فروشگاه یا مشتری می‌رساند. لجستیک معکوس راه برگشت است: کالای مرجوعی، معیوب، بسته‌بندی قابل استفاده دوباره و ضایعات. تعریف رسمی لجستیک هم صریحا جریان رفت و جریان برگشت را با هم نام می‌برد.
کنار این سه مسیر، کارهای دیگری هم جزو لجستیک حساب می‌شود: جابه‌جایی کالا داخل انبار، آماده کردن و ارسال سفارش‌ها، طراحی شبکه انبارها و مراکز پخش، کنترل موجودی و مدیریت شرکت‌های حمل و انبارداری بیرونی که کار را برای شرکت انجام می‌دهند.
کارشناس لجستیک در طول روز چه میکند؟
- برنامه حمل: انتخاب حملکننده و مسیر، گرفتن نرخ و هماهنگی زمان بارگیری.
- پیگیری محموله: اینکه بار کجاست، کی می‌رسد و اگر دیر شد، مشتری یا خط تولید را خبر کند.
- اسناد: بارنامه، فاکتور، اسناد گمرکی و ثبت هزینه و وزن هر محموله.
- گزارش: گزارش روزانه و ماهانه حمل، هزینه، کسری و مرجوعی. ۲۲۴ آگهی از ۳۵۵ آگهی لجستیک، یعنی حدود ۶۳٪، تهیه گزارش را جزو وظایف نوشته بودند.
- مذاکره: با راننده، شرکت حمل، انبار و طرف خارجی. ۷۴ آگهی مهارت مذاکره خواسته بودند.
لجستیک، زنجیره تامین، فورواردری و دیسپچ چه فرقی دارند؟
| اصطلاح | یعنی | سوال اصلی |
|---|---|---|
| زنجیره تامین | همه مسیر از تامین مواد اولیه و خرید تا تولید، پخش و مشتری، و هماهنگی با تامین‌کننده‌ها | چه چیزی، از کجا و چقدر بخریم و بسازیم؟ |
| لجستیک | بخش جابه‌جایی و نگهداری کالا در همین زنجیره | کالا چطور، کی و از کدام مسیر برسد؟ |
| فورواردری | ترتیب دادن حمل بینالمللی بار برای صاحب کالا: انتخاب حملکننده، اسناد، بیمه و ترخیص | بار من چطور از مرز و گمرک رد شود؟ |
| دیسپچ و ترابری | اعزام و هماهنگی روزانه کامیون‌ها و راننده‌ها | کدام ماشین، کدام بار را، کی ببرد؟ |
شغل‌های لجستیک و حمل و نقل
صفحه و مسیر دوره هر شغل از اینجا باز می‌شود:
کارشناس لجستیک
بیشترین آگهی را دارد: ۲۰۸ آگهی کارشناس لجستیک و عملیات در مهر ۱۴۰۵.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۵ دورهسوپرحرفه‌ای: ۴ دورهکارشناس فورواردری
حمل بینالمللی، بارنامه و ترخیص؛ ۸۴ آگهی، بیشتر از شرکت‌های حمل‌ونقل بینالمللی.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۵ دورهسوپرحرفه‌ای: ۳ دورهکارشناس دیسپچ
اعزام و هماهنگی روزانه ناوگان؛ کار شیفتی در شرکت‌های پخش و حمل.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۳ دورهسوپرحرفه‌ای: ۲ دورهمدیر ناوگان
نگهداری، تامین و کنترل ماشین‌ها و راننده‌ها؛ برای کسی که سابقه ترابری دارد.
تازه نفس: ۴ دورهماهر: ۴ دورهسوپرحرفه‌ای: ۳ دوره
بازار کار لجستیک و زنجیره تامین در آگهیها
همه آگهیهای گروه لجستیک، حمل و نقل و انبارداری یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ و آگهی‌هایی که با فورواردر، دیسپچ، ناوگان، زنجیره تامین و حمل و نقل بینالمللی پیدا شد خوانده شد. بیشتر آگهیهای این گروه انباردار و کمک انباردار است؛ کار لجستیک به معنای برنامهریزی و هماهنگی، ۳۵۵ آگهی بود.
آگهیها چه می‌خواستند؟
- Excel: در ۴۶٪ آگهیها
- انگلیسی: در ۲۳٪، و روسی، چینی یا ترکی در ۲۴ آگهی، بیشتر برای حمل بینالمللی
- گمرک و ترخیص: در ۶۹ آگهی، و بارنامه در ۵۳ آگهی
- نرم‌افزارهای سازمانی مثل SAP و سپیدار: در ۴۲ آگهی؛ اینکوترمز در ۲۴ آگهی
۷۰٪ آگهیها در تهران بود و بیشترین کارفرماها شرکت‌های حمل‌ونقل، کالاهای مصرفی تندگردش، بازرگانی و خودروسازی بودند.
آگهیها در کدام صنعت و کدام شهر بودند؟
از ۳۵۵ آگهی، ۱۲۸ آگهی از شرکت‌های حمل‌ونقل و ترابری بود. بعد از آن کالاهای مصرفی تندگردش با ۴۲ آگهی، بازرگانی با ۳۴، تولیدی و صنعتی با ۲۷، خودرو با ۲۳ و فروشگاه‌های اینترنتی با ۲۱ آگهی آمده بودند. یعنی بیشتر از نیمی از کار لجستیک بیرون از شرکت‌های حمل است: هر شرکتی که کالا می‌خرد یا می‌فروشد، کسی را برای جابه‌جایی آن لازم دارد.
تهران با ۲۴۷ آگهی جلوتر از همه بود و بعد خراسان رضوی با ۲۶، البرز و اصفهان هر کدام با ۱۳ آگهی. در شهرهای کوچک‌تر آگهی لجستیک کم است و کار بیشتر در شرکت‌های پخش و کارخانه‌ها پیدا می‌شود.
آگهیها برای خانمها
شرط جنسیت به نوع کار بستگی داشت. در زنجیره تامین فقط ۲ آگهی از ۳۳ آگهی فقط آقا خواسته بودند و در فورواردری ۲۴ از ۸۴. در کارشناسی لجستیک و عملیات ۸۳ از ۲۰۸ آگهی فقط آقا بود. در دیسپچ و ترابری ۱۰ از ۱۳ و در ناوگان ۱۰ از ۱۷ آگهی فقط آقا می‌خواستند، چون این کارها بیشتر در محل بارگیری و کنار راننده‌هاست.
رشته لجستیک، رشته مدیریت لجستیک و رشته حمل و نقل در دانشگاه
در کنکور سراسری ۱۴۰۵ کارشناسی‌ای با نام لجستیک، زنجیره تامین یا مدیریت حمل و نقل نبود. راه‌های یادگیری این‌هاست:
| راه | کجا | توضیح |
|---|---|---|
| کاردانی و کارشناسی حرفه‌ای | دانشگاه جامع علمی کاربردی | مدیریت لجستیک و زنجیره تامین، مدیریت خدمات حمل و نقل بینالمللی، امور گمرکی |
| کارشناسی نزدیک | مدیریت بازرگانی، مدیریت صنعتی یا مهندسی صنایع | دو رشتهای که آگهیها بیشتر از همه نام برده بودند |
| کارشناسی ارشد | مهندسی صنایع گرایش لجستیک و زنجیره تامین؛ مدیریت صنعتی گرایش مدیریت زنجیره تامین | در دفترچه کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ |
| دوره فنی و حرفه‌ای | مدیریت زنجیره تامین ۷۵ ساعت، حدود ۱۸ میلیون تومان | سقف شهریه حضوری آموزشگاه‌های آزاد تهران، ۱۴۰۵ |
| دوره ترخیص | ترخیص کار گمرکات ۸۰ ساعت، حدود ۲۸٫۳ میلیون تومان | همان فهرست؛ آنلاین ۸۰٪ مبلغ |
| کاردانی ملی مهارت | حمل و نقل جاده‌ای، کاردانی پیوسته | در ۱۴۰۴ یک کد با ۲۵ ظرفیت، فقط آقا، در اصفهان |
| دوره‌های کوتاه نزدیک | سرپرست ترخیص محصول ۸۸ ساعت، حدود ۱۰٫۶ میلیون؛ مسئول فنی شرکت حمل و نقل کالا ۳۰ ساعت، حدود ۵٫۵ میلیون تومان | سقف شهریه حضوری تهران، ۱۴۰۵ |
حقوق کارشناس لجستیک چقدر است؟
ماهانه و خالص، تهران، سطح کارشناس، ۱۴۰۴. این عدد مربوط به کلِ گروه لجستیک و حمل‌ونقل است، نه یک عنوان شغلی خاص.
سالانه و ناخالص، عددِ میانه. میانه‌ی ۴ شغلِ این گروه. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).
بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص گروه لجستیک، حمل و نقل و انبارداری در تهران و در سطح کارشناس در پایان ۱۴۰۴، ۲۸ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۴ تا ۳۵ میلیون می‌گرفتند. در سطح کارشناس ارشد میانه ۴۰ میلیون بود.
حقوق در آگهیها
۱۰۸ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۵ و ۴۵ میلیون تومان بود. آگهیهای زنجیره تامین با ۴۰ تا ۵۰ میلیون بالاتر بودند و فورواردری و دیسپچ حدود ۳۵ تا ۴۵ میلیون. عدد آگهی پیشنهاد کارفرما است و بیشتر برای تهران.
حقوق کارشناس لجستیک در هر سطح
آگهیها سطح شغل را هم نوشته بودند و حقوق با سطح بالا می‌رفت. میانه کف و سقف حقوق پیشنهادی در ۱۰ آگهی کارمند ۲۵ تا ۳۲٫۵ میلیون تومان بود، در ۷۶ آگهی کارشناس ۳۴ تا ۴۵ میلیون، در ۹ آگهی کارشناس ارشد ۵۰ تا ۶۵ میلیون و در ۱۰ آگهی مدیر میانی ۶۵ تا ۸۰ میلیون. سه آگهی معاون و مدیر ارشد هم عدد داشتند که برای میانه کم است.
بیشتر آگهیها هم در سطح کارشناس بودند: ۲۱۵ آگهی از ۳۵۵. ۵۳ آگهی کارشناس ارشد، ۴۸ آگهی مدیر میانی، ۳۰ آگهی کارمند و ۹ آگهی معاون یا مدیر ارشد می‌خواستند. پس راه معمول، شروع از کارمند یا کارشناس و رسیدن به مدیریت با چند سال سابقه است.
چیزهایی که حقوق را جابه‌جا میکند: شهر، سطح، نوع شرکت و حمل بینالمللی.
حقوق کارشناس لجستیک در آمریکا و کانادا
حقوق سالانه پیش از مالیات لجستیک‌کارها در این دو کشور؛ هر رقم به پول همان کشور.
صنعت لجستیک در ایران در چند عدد
در شاخص عملکرد لجستیک بانک جهانی در ۲۰۲۳ ایران امتیاز ۲٫۳ از ۵ گرفت و با ۹ کشور دیگر در رتبه ۱۲۳ از ۱۳۹ کشور ایستاد. میانگین جهان ۳ بود. امارات با ۴٫۲، ترکیه با ۳٫۴ و عربستان با ۳٫۳ از ایران جلوتر بودند. این شاخص در ۲۰۱۸ ایران را در رتبه ۶۴ گذاشته بود، ولی روش آن در ۲۰۲۳ عوض شده و مقایسه دو سال را باید با احتیاط خواند.
طبق مرکز پژوهش‌های مجلس، در ۱۳۹۴ از ۵۴۳٫۶ میلیون تن بار کشور ۹۳٫۵٪ با جاده و ۶٫۵٪ با راه‌آهن جابه‌جا شد. همان گزارش سهم بخش خصوصی در حمل جاده‌ای را ۹۲٪ و سهم کامیون‌های خودمالک را ۸۲٫۲٪ می‌گوید. این آمار مال ۱۳۹۴ است و عدد تازه‌تری در گزارش رسمی پیدا نکردیم.
برای کسی که میخواهد وارد این کار شود، معنی این عددها روشن است: بیشتر کار روزانه لجستیک در ایران با کامیون، راننده‌های مستقل و شرکت‌های حمل خصوصی است و هماهنگی با آن‌ها بخش بزرگی از کار است.
فورواردرها و مجوز
انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بینالمللی ایران در مهر ۱۴۰۴ کرسی هیئت مدیره فدراسیون جهانی فورواردرها را گرفت. تاسیس شرکت حمل‌ونقل بینالمللی کالا مجوز سازمان راهداری میخواهد و درخواست شرکت تازه با آزمون تخصصی بررسی می‌شود. برای کارمند لجستیک یا فورواردری پروانه فردی پیدا نکردیم.
چطور وارد کار لجستیک شویم؟
- ۱
Excel را خوب یاد بگیر
تقریبا نیمی از آگهیها Excel خواسته بودند؛ گزارش موجودی، برنامه حمل و هزینه همه در Excel است.
- ۲
یک مسیر انتخاب کن
لجستیک داخلی و پخش، یا حمل بینالمللی و ترخیص؛ دومی انگلیسی یا زبان دوم و آشنایی با گمرک میخواهد.
- ۳
از عملیات شروع کن
بسیاری از کارشناس‌های لجستیک از انبار، صدور بارنامه یا ترابری شروع کرده‌اند و جریان کار را از نزدیک دیده‌اند.
- ۴
یک نرم‌افزار سازمانی یاد بگیر
SAP، سپیدار یا راهکاران؛ آگهیهای شرکت‌های بزرگ‌تر کار با یکی از این‌ها را می‌خواهند.
- ۵
انگلیسی و اینکوترمز را جدی بگیر
برای حمل بینالمللی، ۸۰ آگهی انگلیسی و ۲۴ آگهی اینکوترمز خواسته بودند؛ قواعدی که می‌گوید هزینه و ریسک بار در هر مرحله با کیست.
کار لجستیک به چه کسی می‌آید؟
احتمالا راضی می‌شوی اگر
- برنامهریزی و نظم دادن به کارهای درهم را دوست داری
- زیر فشار زمان آرام می‌مانی و راه دوم پیدا می‌کنی
- با عدد، جدول و Excel راحتی
- از هماهنگ کردن آدم‌ها و شرکت‌های مختلف خسته نمی‌شوی
احتمالا اذیت می‌شوی اگر
- تماس‌های پشت سر هم و کارهای فوری کلافه‌ات میکند
- دوست نداری اشتباه دیگران، مثل تاخیر راننده یا گمرک، را تو جواب بدهی
- کار خلاقانه و تنها را به هماهنگی ترجیح می‌دهی
این گروه شغلی در یک نگاه
تست راه تا کار علاقه‌ها و شخصیتت را با لجستیک و گروه‌های نزدیکش مثل بازرگانی و انبارداری مقایسه میکند.
شروع تستآموزشگاه لجستیک، زنجیره تامین یا ترخیص کالا دارید؟
اگر آموزشگاه شما دوره مدیریت زنجیره تامین، ترخیص کالا، اینکوترمز، فورواردری یا Excel برای لجستیک برگزار میکند، درخواست همکاری بفرستید. پیش از نمایش، آموزشگاه و هر دوره‌اش بررسی می‌شود.
- ثبت درخواست با موبایل مدیر آموزشگاه
- معرفی دوره کنار مسیر شغلی کارشناس لجستیک و فورواردری
- انتشار هر دوره بعد از بررسی
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی می‌شود.
سوال‌های رایج درباره لجستیک
لجستیک به زبان ساده چیست؟
رساندن کالای درست به جای درست در زمان درست با کمترین هزینه؛ یعنی برنامهریزی حمل، انبار و تحویل.
فرق لجستیک و زنجیره تامین چیست؟
زنجیره تامین همه مسیر از خرید مواد اولیه تا مشتری است و لجستیک بخش جابه‌جایی و نگهداری کالا در همین مسیر.
رشته لجستیک در دانشگاه هست؟
در کنکور سراسری ۱۴۰۵ کارشناسی با این نام نبود. علمی کاربردی مدیریت لجستیک و زنجیره تامین دارد و در ارشد، مهندسی صنایع گرایش لجستیک هست.
برای کار لجستیک چه رشتهای بخوانم؟
آگهیها بیشتر از همه مدیریت و بازرگانی و مهندسی صنایع را نام برده بودند؛ نیمی از آگهیها هم رشته خاصی نخواسته بودند.
فورواردری چیست؟
ترتیب دادن حمل بینالمللی بار برای صاحب کالا: انتخاب حملکننده، اسناد، بیمه و ترخیص. فورواردر خودش لزوما کامیون یا کشتی ندارد.
کار لجستیک برای خانمها مناسب است؟
بله. ۴۵٪ آگهیها فرقی نگذاشته بودند؛ آگهیهای فقط آقا بیشتر برای ترابری، ناوگان و کار در محل بارگیری بود.
لجستیک در آینده بازار کار دارد؟
در طبقهبندی رسمی مشاغل آمریکا رشد شغل لجستیک تا ۲۰۳۵ بیش از ۷٪ پیشبینی شده، بیشتر از میانگین شغلها.
لجستیک معکوس چیست؟
لجستیک معکوس مسیر برگشت کالاست: مرجوعی مشتری، کالای معیوب، بسته‌بندی قابل استفاده دوباره و ضایعات. فروشگاه‌های اینترنتی و شرکت‌های پخش بیشتر از همه با آن سر و کار دارند، چون هر مرجوعی هزینه حمل و انبار تازه دارد.
لجستیک شخص ثالث یا طرف سوم یعنی چه؟
یعنی شرکت کار حمل، انبار یا پخش خود را به یک شرکت بیرونی بسپارد. مدیریت همین شرکت‌های بیرونی هم جزو کار لجستیک است: انتخاب آن‌ها، بستن قرارداد و کنترل اینکه کار را به موقع و درست انجام بدهند.
مدیر لجستیک کیست و چه میکند؟
مدیر لجستیک حمل، انبار و پخش یک شرکت را برنامهریزی و کنترل میکند و تیم کارشناسها را میگرداند. در مهر ۱۴۰۵، ۴۸ آگهی مدیر میانی بود و در ۱۰ آگهیای که عدد حقوق داشتند، میانه حقوق پیشنهادی ۶۵ تا ۸۰ میلیون تومان بود. معمولا چند سال سابقه کارشناسی لجستیک یا ترابری میخواهد.
پیش از شروع کار لجستیک، تست بده
تست راه تا کار چند دقیقه طول می‌کشد و نشان می‌دهد لجستیک، بازرگانی یا کار دیگری به تو نزدیک‌تر است.
شروع تستسوالی درباره لجستیک و حمل‌ونقل دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.