شغل انبارداری: انبارداری چیست، خطرات و حقوق انبارداری ۱۴۰۵

شورای حرفه‌ای‌های مدیریت زنجیره تامین (CSCMP) لجستیک را بخشی از زنجیره تامین می‌داند که جریان و نگهداری کالا، خدمات و اطلاعات را از مبدا تا محل مصرف برنامه‌ریزی و کنترل می‌کند. انبارداری همان بخش نگهداری است: کالا وارد انبار می‌شود، بررسی و ثبت می‌شود، سر جای مشخص قرار می‌گیرد، نگهداری می‌شود و وقتی سفارشی می‌رسد، جمع‌آوری، بسته‌بندی و تحویل داده می‌شود.

انبار هر کارخانه، فروشگاه زنجیره‌ای، شرکت پخش یا فروشگاه اینترنتی، قلب جریان کالای آن است. اگر انبار درست کار نکند، خط تولید برای یک قطعه می‌خوابد، مشتری کالایی را که موجود است دریافت نمی‌کند یا کالای تاریخ‌گذشته به فروش می‌رسد.

کنترل موجودی چیست؟

کنترل موجودی یعنی همیشه بدانیم موجودی واقعی انبار با آنچه در سیستم ثبت شده یکی است، و نه آن‌قدر کم باشد که کالا تمام شود و نه آن‌قدر زیاد که پول در انبار بخوابد. چند روش رایج آن:

• FIFO و FEFO: کالایی که زودتر وارد شده، یا تاریخ انقضایش زودتر است، زودتر خارج شود؛ در دارو و غذا اجباری است.
• تحلیل ABC: کالاها بر اساس ارزش دسته‌بندی می‌شوند تا کالاهای گران‌تر دقیق‌تر کنترل شوند.
• شمارش چرخه‌ای: به جای یک انبارگردانی بزرگ سالانه، هر روز بخشی از کالاها شمرده می‌شود.
• کاردکس: کارت یا دفتر ورود و خروج هر کالا، که امروز بیشتر در نرم‌افزار ثبت می‌شود.

دسته لجستیک، حمل‌ونقل و انبارداری یک سایت بزرگ کاریابی، به‌اضافه جستجوی «انباردار»، در مهر ۱۴۰۵، ۴٬۲۹۱ آگهی داشت. همه ۱٬۶۸۰ آگهی که عنوانشان انبار یا موجودی بود یکی‌یکی خوانده شد: ۷۴۷ آگهی انباردار و کارشناس انبار، ۳۰۱ آگهی کارگر و کمک انباردار، ۲۲۳ آگهی سرپرست و مسئول انبار، ۱۷۶ آگهی کارشناس انبار، ۱۱۰ آگهی حسابدار انبار، ۹۱ آگهی مدیر انبار و ۳۲ آگهی کنترل موجودی.

از ۵۳۴ آگهی که رشته نوشته بودند، ۲۷۷ آگهی مهندسی صنایع، ۲۵۰ آگهی مدیریت و ۲۴۹ آگهی حسابداری را پذیرفته بودند؛ بقیه بیشتر دیپلم و سابقه می‌خواستند. ۷۹۶ آگهی سابقه کار، ۶۷۳ آگهی انبارگردانی، ۵۲۲ آگهی اکسل و ۱۴۴ آگهی FIFO یا FEFO را نام برده بودند. ۷۱ آگهی کارت پایان خدمت می‌خواستند و ۱۲۱ آگهی سرویس رفت‌وآمد یا ناهار داشتند.

انبار جای پرخطری است اگر اصول ایمنی رعایت نشود. سازمان ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا (OSHA) خطرهای اصلی انبار را این‌ها می‌داند: لیفتراک، آسیب‌های ناشی از بلند کردن و جابه‌جا کردن بار، مواد شیمیایی، لیز خوردن و افتادن و کار کنار ربات‌ها. به گفته همین سازمان، شایع‌ترین آسیب‌ها مشکلات اسکلتی-عضلانی از بلند کردن بار و برخورد لیفتراک یا وسایل جابه‌جایی است.

در ایران آمار جدا برای انبار پیدا نکردیم، ولی آمار کلی حوادث کار تصویر روشنی می‌دهد. طبق گزارش پزشکی قانونی، در ۱۴۰۱، ۱٬۹۰۰ نفر در حوادث کار جان باختند که ۸۶۱ نفر، یعنی ۴۵٫۳ درصد، بر اثر سقوط از ارتفاع و ۴۱۴ نفر، یعنی ۲۱٫۸ درصد، بر اثر برخورد جسم سخت بودند. ۲۶٬۰۷۴ مصدوم حادثه کار هم به مراکز پزشکی قانونی مراجعه کرده بودند. افتادن از قفسه‌های بلند و افتادن بار روی سر و بدن، دقیقا خطرهای انبارند.

قانون لیفتراک

طبق آیین‌نامه وزارت کار درباره لیفتراک، فقط کسی که آموزش دیده و گواهینامه ویژه لیفتراک دارد می‌تواند با آن کار کند؛ سوار کردن آدم روی لیفتراک ممنوع است، کمربند ایمنی و بازرسی سالانه لازم است و کارفرما مسئول رعایت آن است. در آگهی‌ها ۵۲ آگهی از لیفتراک نام برده بودند. کفش ایمنی، جابه‌جا کردن درست بار با زانو نه کمر، و چیدن کالای سنگین در طبقه‌های پایین، ساده‌ترین راه‌های پیشگیری‌اند.

انبارهای تجاری در ایران باید در سامانه جامع انبارها ثبت شوند. طبق قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، ثبت انبار اجباری است و از اردیبهشت ۱۳۹۶ جابه‌جایی محموله‌های تجاری از انبار یا به انباری که ثبت نشده ممنوع شده است. اصلاحیه بعدی قانون هم صدور قبض انبار و حواله انبار را از طریق همین سامانه لازم کرده است.

برای انباردار این یعنی ثبت دقیق ورود و خروج دیگر فقط کار داخلی شرکت نیست و به سامانه‌های دولتی هم وصل است. کار با نرم‌افزار انبار و حسابداری هم از همین رو مهم شده است: ۴۴۲ آگهی از نرم‌افزار یا سیستم انبار و ۳۷۵ آگهی از نرم‌افزارهای حسابداری مشخصی مثل سپیدار، راهکاران و همکاران سیستم نام برده بودند.

انبارهای حساس

همه انبارها یکسان نیستند. در انبار دارو و مواد غذایی، دما، رطوبت و تاریخ انقضا باید مرتب کنترل شود و قاعده FEFO، یعنی خروج کالایی که زودتر منقضی می‌شود، طبق راهنمای عملیات خوب توزیع اتحادیه اروپا اجباری است. انبار سردخانه‌ای دمای ثابت می‌خواهد و انبار مواد شیمیایی و کالای خطرناک قاعده‌های جداگانه برای چیدمان و جدا نگه داشتن کالاها دارد. انبارداری که این قاعده‌ها را بلد است، در صنعت دارو و غذا راحت‌تر کار پیدا می‌کند؛ داروسازی‌ها ۷۹ آگهی انبار داشتند.

در دفترچه‌های کارشناسی کنکور ۱۴۰۵ رشته‌ای با نام انبارداری، مدیریت انبارداری یا لجستیک پیدا نشد. دانشگاه جامع علمی‌کاربردی کاردانی حرفه‌ای بازرگانی گرایش انبارداری و دوره‌هایی در لجستیک و زنجیره تامین دارد. در دانشگاه، مهندسی صنایع، مدیریت بازرگانی و حسابداری، که آگهی‌ها بیشتر از همه پذیرفته بودند، راه رسیدن به کارشناسی و مدیریت انبارند.

دوره‌های کوتاه

فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ دوره «انباردار» را ۱۹۲ ساعت و حدود ۱۸٫۱ میلیون تومان حضوری یا ۱۴٫۵ میلیون مجازی دارد. «متصدی کاردکس و کنترل موجودی» ۱۵۳ ساعت و ۹٫۷ میلیون، «سرپرست انبار عمومی» ۲۲۰ ساعت و ۳۵٫۲ میلیون و مدیریت زنجیره تامین ۷۵ ساعت و ۱۸ میلیون تومان است. دوره لیفتراک و WMS در این فهرست نبود؛ گواهینامه لیفتراک را پلیس راهور به‌عنوان گواهینامه ویژه می‌دهد.

از انباردار تا مدیر انبار

مسیر رایج: کمک انباردار یا کارگر انبار، انباردار، سرپرست یا مسئول انبار و بعد مدیر انبار یا لجستیک. یاد گرفتن نرم‌افزار انبار و حسابداری، اکسل و اصول کنترل موجودی این مسیر را کوتاه‌تر می‌کند. کسی که حسابداری انبار را هم بلد است، می‌تواند به حسابدار انبار تبدیل شود؛ شغلی با ۱۱۰ آگهی و پیشنهاد میانه ۳۵ تا ۴۵ میلیون.

گزارش‌های معتبر حقوق، کارکنان لجستیک، حمل‌ونقل و انبارداری را در یک گروه و به تفکیک سطح گزارش می‌کنند. میانه دریافتی ماهانه کارمندان این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۴ میلیون تومان بود و نیمه میانی ۱۹ تا ۳۰ میلیون. کارشناسان همین گروه میانه ۲۸ و مدیران میانه ۵۱ میلیون دریافت می‌کردند. حقوق درخواستی کارمندان برای ۱۴۰۵ میانه ۳۵ میلیون است، ۴۳ درصد بیشتر از سال قبل.

آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ کمی بالاتر بودند. از ۱٬۶۸۰ آگهی، ۷۵۵ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان بود. انباردار ۳۰ تا ۴۰، کارگر انبار ۲۶ تا ۳۵، کارشناس انبار ۳۳ تا ۴۵، سرپرست ۳۸ تا ۵۰ و مدیر انبار ۵۰ تا ۷۰ میلیون پیشنهاد گرفته بودند.

چه چیزی حقوق را بالا می‌برد؟

کار با نرم‌افزار، اکسل و اصول کنترل موجودی، انباردار را از کارگر انبار جدا می‌کند و تجربه سرپرستی، او را به مدیریت می‌رساند. انبارهای حساس، مثل دارو، مواد غذایی سردخانه‌ای و کالای خطرناک، دانش بیشتری می‌خواهند و معمولا بیشتر می‌پردازند. انبارهای فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ هم با WMS و سرعت بالا کار می‌کنند و تجربه در آن‌ها ارزش زیادی دارد.