انبارگردانی چیست: مراحل شمارش، مسئول انبارگردانی و کار و حقوق کنترل‌کننده موجودی

بیشتر کنترل‌کننده‌های موجودی از دو راه به این کار می‌رسند: انبارداری که با اکسل و نرم‌افزار قوی شده، یا کارمند حسابداری که کار انبار را از نزدیک دیده است. دوره ۱۹۲ ساعتی انباردار فنی و حرفه‌ای پایه خوبی برای راه اول است و دوره ۱۵۳ ساعتی متصدی کاردکس و کنترل موجودی، کوتاه‌ترین دوره رسمی نزدیک به همین کار. مدرک این دوره‌ها استخدام را تضمین نمی‌کند؛ در آگهی‌ها سابقه و تسلط به نرم‌افزار وزن بیشتری دارد. سطح‌های بعدی بیشتر با کار واقعی و دوره‌های کوتاه نرم‌افزار و اکسل ساخته می‌شود تا با مدرک.

انبارگردانی یعنی شمردن، وزن کردن یا اندازه گرفتن همه یا بخشی از کالاهای انبار در یک زمان مشخص و مقایسه نتیجه با موجودی ثبت‌شده در سیستم. هدف فقط دانستن یک عدد نیست. هر اختلاف باید علت داشته باشد: حواله‌ای که ثبت نشده، کالایی که در قفسه اشتباه گذاشته شده، ضایعات، خطای شمارش یا کالایی که گم شده است.

انبارداری کار روزانه تحویل، نگهداری و جابه‌جایی کالاست. کنترل موجودی تصمیم درباره این است که از هر کالا چقدر باید در انبار بماند. انبارگردانی جایی است که هر دو با واقعیت سنجیده می‌شوند. اگر عدد سیستم غلط باشد، سفارش خرید، قیمت تمام‌شده، سود و زیان و حتی اظهارنامه مالیاتی شرکت روی عدد غلط ساخته می‌شود. برای همین شرکت‌ها انبارگردانی را کار حسابداری هم می‌دانند، نه فقط کار انبار.

انواع انبارگردانی

• انبارگردانی پایان سال یا کامل: همه اقلام در یک یا چند روز شمرده می‌شوند و ورود و خروج کالا در این مدت متوقف است. عدد آن مبنای ترازنامه و حسابرسی سالانه است.
• شمارش چرخه‌ای یا ادواری: هر روز یا هر هفته چند قلم شمرده می‌شود و انبار بسته نمی‌شود. کالاهای گران یا پرگردش، که در تحلیل ABC گروه A نام دارند، بیشتر شمرده می‌شوند.
• شمارش سرزده: بدون اعلام قبلی، برای یک قفسه، یک گروه کالا یا انبار یک نفر؛ بیشتر برای کالاهای گران یا پس از یک مغایرت بزرگ.
• انبارگردانی تحویل و تحول: وقتی انباردار عوض می‌شود یا انبار جابه‌جا می‌شود، موجودی با صورتجلسه از نفر قبلی به نفر بعدی سپرده می‌شود.

هیچ قانونی تعداد انبارگردانی در سال را تعیین نکرده است. استاندارد حسابرسی ایران فقط می‌گوید مدیران معمولا دست‌کم سالی یک بار موجودی را می‌شمارند تا صورت‌های مالی بر پایه آن تهیه شود. شرکت‌هایی که شمارش چرخه‌ای منظم دارند، انبارگردانی پایان سال را سریع‌تر و با مغایرت کمتر تمام می‌کنند.

کنترل‌کننده موجودی، که در آگهی‌ها کارشناس کنترل موجودی، کارشناس برنامه‌ریزی و کنترل موجودی، انباردار ارشد یا کارشناس ارشد انبار هم نامیده می‌شود، کسی است که انبارگردانی را از یک کار سالانه به کاری همیشگی تبدیل می‌کند. انباردار کالا را تحویل می‌گیرد و تحویل می‌دهد؛ کنترل‌کننده موجودی مطمئن می‌شود عددهایی که پشت این کالاها ثبت شده درست است و کالا نه تمام شود و نه بیش از اندازه بماند.

کارهای هر روز و هر هفته

• مقایسه رسیدها و حواله‌های روز قبل با موجودی سیستم و پیگیری سندهای ناقص
• برنامه شمارش چرخه‌ای: کدام اقلام این هفته شمرده شوند و چه کسی بشمارد
• نوشتن گزارش مغایرت با علت هر اختلاف و پیشنهاد اصلاح
• تعیین حداقل و حداکثر موجودی و نقطه سفارش اقلام اصلی، همراه با واحد خرید یا برنامه‌ریزی تولید
• فهرست کالاهای کم‌گردش، راکد و نزدیک به تاریخ انقضا، برای فروش، مصرف یا ضایعات
• آماده کردن دستورالعمل و فایل‌های انبارگردانی پایان سال و همراهی با حسابرس

ابزار کار

بیشتر کار پشت میز و در نرم‌افزار است و بخشی در انبار. اکسل ابزار ثابت این شغل است: جدول مغایرت، فیلتر، جدول محوری و فرمول‌های جست‌وجو. کنارش نرم‌افزار انبار یا حسابداری شرکت قرار دارد. در آگهی‌های این شغل بیشتر آشنایی با یک سیستم ERP یا راهکاران خواسته شده و در آگهی‌های انبار به‌طور کلی نام سپیدار، محک و هلو هم زیاد دیده می‌شود. در انبارهای بزرگ و فروشگاه‌های اینترنتی، بارکدخوان و سیستم مدیریت انبار یا WMS هم بخشی از کار روزانه است.

کنترل‌کننده موجودی میان سه واحد کار می‌کند: انبار، حسابداری و خرید یا تولید. برای همین آگهی‌ها این کار را گاهی زیر دسته لجستیک و انبارداری، گاهی زیر برنامه‌ریزی تولید و گاهی زیر مالی گذاشته‌اند. همین جایگاه میانی هم سختی کار است و هم ارزش آن: باید بتوانی از انباردار و حسابدار، بی‌آن‌که کسی را متهم کنی، سند و توضیح بخواهی.

عنوان‌ها نشان می‌دهند این کار با چند اسم آگهی می‌شود: ۱۳ آگهی کارشناس ارشد انبار یا انباردار ارشد، ۱۰ آگهی کارشناس برنامه‌ریزی و کنترل موجودی، ۱۰ آگهی کارشناس کنترل موجودی یا انبارگردانی، ۶ آگهی مدیر یا مسئول کنترل موجودی، ۵ آگهی کارمند یا کارشناس کاردکس و یک آگهی حسابدار انبار و کنترل موجودی. ۲۵ آگهی در دسته لجستیک و انبارداری بودند، ۱۰ آگهی در دسته مهندسی صنایع و برنامه‌ریزی تولید و ۳ آگهی در دسته مالی.

در متن آگهی‌ها ۲۱ آگهی انبارگردانی یا شمارش کالا و ۲۳ آگهی بررسی و رفع مغایرت را جزو وظایف نوشته بودند. ۲۲ آگهی فقط آقا می‌خواستند، یک آگهی فقط خانم، ۱۵ آگهی جنسیت را مهم ندانسته بودند و ۷ آگهی چیزی ننوشته بودند. ۲۷ آگهی پایان خدمت یا معافیت را شرط کرده بودند.

راه استخدام

از ۳۰ آگهی که رشته را نوشته بودند، ۲۴ آگهی مهندسی صنایع، ۲۱ آگهی مدیریت و بازرگانی و ۱۲ آگهی حسابداری را پذیرفته بودند و بیشترشان مدرک کارشناسی می‌خواستند. رشته به تنهایی کافی نیست. آنچه در آگهی‌ها تکرار می‌شود سابقه انبار، اکسل در حد فرمول و گزارش و آشنایی با یک نرم‌افزار انبار یا ERP است. راه رایج این است که یکی دو سال انباردار، کارمند کاردکس یا حسابدار انبار باشی، در انبارگردانی پایان سال نقش بگیری و بعد برای عنوان کارشناس کنترل موجودی اقدام کنی.

در رزومه به جای فهرست وظایف، نتیجه بنویس: چند قلم کالا را کنترل می‌کردی، مغایرت پایان سال چند درصد بود و چه کاری آن را کم کرد. در مصاحبه معمولا یک فایل اکسل یا یک مغایرت فرضی جلویت می‌گذارند تا ببینند علت را از کجا شروع به جست‌وجو می‌کنی.

گزارش‌های معتبر حقوق، کنترل موجودی را جدا گزارش نمی‌کنند. نزدیک‌ترین گروه، کارکنان لجستیک، حمل‌ونقل و انبارداری در سطح کارشناس است؛ همان سطحی که آگهی‌های کنترل موجودی بیشتر از همه با عنوان کارشناس خواسته‌اند. دامنه این عددها: تهران و شهرهای بزرگ، سطح کارشناس و کارشناس ارشد، حقوق خالص ماهانه، دریافتی پایان ۱۴۰۴ و درخواستی ۱۴۰۵.

میانه دریافتی کارشناس این گروه در تهران ۲۸ میلیون تومان بود و نیمی از آن‌ها بین ۲۴ تا ۳۵ میلیون می‌گرفتند. در شهرهای بزرگ میانه ۲۶ میلیون و نیمه میانی ۲۱ تا ۳۲ میلیون بود. کارشناس ارشد در تهران میانه ۴۰ میلیون دریافت می‌کرد. حقوق درخواستی همین افراد برای ۱۴۰۵ بالاتر است: ۴۱ میلیون برای کارشناس تهران، ۳۷ میلیون در شهرهای بزرگ و ۵۷ میلیون برای کارشناس ارشد؛ میانه درخواستی کارشناس تهران ۴۵ درصد بیشتر از سال قبل است. درخواستی یعنی عددی که کارجو می‌خواهد، نه عددی که الان می‌گیرد.

آگهی‌ها کمی بالاتر از دریافتی پایان ۱۴۰۴ پیشنهاد داده‌اند: در ۲۶ آگهی‌ای که حقوق نوشته بودند، میانه کف پیشنهاد ۳۵ و میانه سقف ۴۷٫۵ میلیون تومان در ماه بود. پایین‌ترین کف ۲۰ میلیون برای کارمند کاردکس بود و بالاترین سقف‌ها، تا ۸۰ میلیون، برای مدیر کنترل موجودی یک شبکه فروشگاهی و کارشناس ارشد انبار با پنج سال سابقه. در یک آگهی کف پیشنهاد از حداقل حقوق قانونی ۱۴۰۵ کمتر بود.

چه چیزی حقوق را بالا می‌برد: تسلط به نرم‌افزار حسابداری و انبار شرکت، اکسل پیشرفته، چند سال سابقه انبارگردانی پایان سال در شرکت حسابرسی‌شده، کار در کارخانه یا پخش با هزاران قلم کالا و رسیدن به سطح کارشناس ارشد یا سرپرست. انباردار ساده بیشتر در سطح کارمند دیده می‌شود و میانه دریافتی کارمندان همین گروه در تهران ۲۴ میلیون بود.