رشته تجارت بین الملل: بازرگانی خارجی چیست، کارت بازرگانی و بازار کار

تجارت بین‌الملل یعنی خرید و فروش کالا و خدمات میان کشورها. بازرگانی خارجی همان کار در یک شرکت است: واحدی که مواد اولیه یا دستگاه را از خارج وارد می‌کند یا محصول شرکت را به کشورهای دیگر می‌فروشد. کارشناس بازرگانی خارجی پیش‌فاکتور می‌گیرد، با فروشنده خارجی مذاکره می‌کند، ثبت سفارش می‌کند، پرداخت را از راه بانک یا صرافی پیش می‌برد، حمل را هماهنگ می‌کند و کالا را در گمرک ترخیص می‌کند.

زبان مشترک تجارت: اینکوترمز

اینکوترمز قاعده‌هایی است که اتاق بازرگانی بین‌المللی منتشر می‌کند تا روشن شود هزینه و خطر حمل کالا تا کجا با فروشنده و از کجا با خریدار است؛ مثلا FOB یعنی فروشنده کالا را تا روی کشتی در بندر مبدا می‌رساند و CIF یعنی هزینه حمل و بیمه تا بندر مقصد هم با اوست. نسخه ۲۰۲۰ آن یازده قاعده دارد و ۵۲۶ آگهی از آگهی‌هایی که خواندیم، آشنایی با حمل و اینکوترمز را خواسته بودند.

اعتبار اسنادی و پرداخت

اعتبار اسنادی یا LC روشی است که در آن بانک خریدار تعهد می‌کند وقتی فروشنده اسناد درست حمل را ارائه داد، پول را بپردازد؛ تا هیچ‌کدام از دو طرف پول یا کالا را بی‌ضمانت از دست ندهد. به خاطر تحریم‌ها، بخش بزرگی از پرداخت‌های تجارت ایران از راه‌های دیگری مثل صرافی‌ها انجام می‌شود و همین کار را پیچیده‌تر و تخصصی‌تر کرده است. FATF در ژوئن ۲۰۲۶ هم ایران را همچنان در فهرست کشورهای مشمول اقدامات مقابله‌ای نگه داشت.

شغل بازرگانی چیست؟

در آگهی‌های ایران «کارشناس بازرگانی» بیشتر همین کار خرید و فروش با شرکت‌های دیگر است: بازرگانی خارجی برای واردات و صادرات، و بازرگانی داخلی برای خرید از تامین‌کننده‌های داخل کشور. در بسیاری از شرکت‌های تولیدی هر دو کار را یک نفر انجام می‌دهد.

همه ۱٬۴۴۳ آگهی دسته بازرگانی و تجارت یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ خوانده شد. ۱٬۱۵۴ آگهی کار بازرگانی بودند: ۴۵۸ آگهی کارشناس بازرگانی عمومی، ۴۰۷ آگهی بازرگانی خارجی، ۱۱۰ آگهی بازرگانی داخلی، ۹۴ آگهی صادرات، ۴۰ آگهی واردات و سفارشات خارجی، ۲۹ آگهی گمرک و ترخیص و ۱۶ آگهی مناقصات و تامین. ۲۰۹ آگهی مدیر یا سرپرست می‌خواستند.

۸۶۴ آگهی، یعنی ۷۵ درصد، در تهران بود و بعد البرز ۶۳ و خراسان رضوی ۵۸. کارفرماها ۲۹۳ شرکت بازرگانی، ۲۷۱ کارخانه، ۹۴ شرکت دارویی، ۹۲ شرکت نفت و پتروشیمی و ۹۰ شرکت خودرویی بودند؛ یعنی تقریبا هر صنعتی که مواد اولیه یا دستگاه وارد می‌کند، کارشناس بازرگانی خارجی هم می‌خواهد.

آگهی‌ها چه مهارتی می‌خواهند؟

بانک، ارز و اعتبار اسنادی در ۵۷۴ آگهی، حمل و اینکوترمز در ۵۲۶، گمرک و ترخیص در ۵۲۱، زبان انگلیسی در ۵۱۷، ثبت سفارش و سامانه جامع تجارت در ۵۰۸ و اکسل در ۴۰۲ آگهی آمده بود. ۸۷ آگهی زبان دوم مثل چینی، روسی، عربی یا ترکی خواسته بودند و ۶۲۴ آگهی سابقه. از ۶۷۲ آگهی که رشته نوشته بودند، ۶۰۹ آگهی مدیریت و بازرگانی، ۱۸۹ آگهی مهندسی صنایع و ۹۰ آگهی اقتصاد خواسته بودند.

ماده ۱۲۸ قانون امور گمرکی، که در ۱۳۹۰ تصویب شد، کارگزار گمرکی را کسی می‌داند که با پروانه گمرک ایران از طرف صاحب کالا تشریفات گمرکی را انجام می‌دهد؛ پروانه‌ای که در همه گمرک‌های کشور معتبر است. شرط‌های آزمون کارگزاری که دی ۱۴۰۴ اعلام شد: دست‌کم ۲۵ سال سن، کاردانی امور گمرکی یا هر مدرک کارشناسی، کارت پایان خدمت یا معافیت دائم، و کارمند دولت نبودن. آزمون بعدی ۲۵ دی ۱۴۰۵ اعلام شده است.

کار ترخیص یعنی آماده کردن اظهارنامه، تعیین تعرفه کالا، گرفتن مجوزهای لازم از سازمان‌هایی مثل استاندارد و غذا و دارو، پرداخت حقوق ورودی و تحویل کالا. دقت در این کار مستقیم پول است: تعرفه اشتباه یعنی جریمه یا ماندن کالا در گمرک. در آگهی‌ها ۲۹ آگهی کارشناس گمرک و ترخیص بود و ۵۲۱ آگهی آشنایی با گمرک را از کارشناس بازرگانی هم خواسته بودند.

تجارت ایران در ۱۴۰۴

طبق آمار رسمی گمرک، در ۹ ماه ۱۴۰۴ صادرات غیرنفتی ایران ۴۱٫۲ میلیارد دلار و واردات ۴۴٫۲ میلیارد دلار بود. مهم‌ترین مقصدهای صادرات چین با ۲۴٫۸ درصد، عراق با ۱۷٫۹ درصد، امارات با ۱۴٫۱ درصد و ترکیه با ۱۲٫۱ درصد بودند و مهم‌ترین مبدا واردات امارات با ۳۰٫۷ درصد، چین با ۲۷٫۴ درصد و ترکیه با ۱۵٫۹ درصد. برای همین زبان‌های چینی، عربی و ترکی در کنار انگلیسی امتیاز بزرگی‌اند.

در کنکور کارشناسی ۱۴۰۵ رشته‌ای با نام تجارت بین‌الملل نیست. راه دانشگاهی این کار:

• کارشناسی مدیریت بازرگانی: حدود ۱۶ هزار ظرفیت در ۱۴۰۵ که ۸۸ درصدش بدون آزمون است؛ جزئیاتش در صفحه بازاریابی آمده است
• کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی با گرایش بازرگانی بین‌المللی
• کاردانی امور گمرکی: تنها کد آن در کنکور سراسری ۱۴۰۵ در دانشگاه غیرانتفاعی بین‌المللی چابهار با ۱۰۰ ظرفیت است
• اقتصاد، مهندسی صنایع و حتی رشته‌های فنی هم در آگهی‌ها پذیرفته می‌شد، به‌شرط شناخت فرایند تجارت

دوره‌های فنی و حرفه‌ای

فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران چند دوره نزدیک دارد، با سقف شهریه حضوری: مسئول صادرات و واردات در ۱۷۰ ساعت حدود ۵۸٫۹ میلیون تومان، مسئول سفارشات خارجی در ۱۲۰ ساعت حدود ۴۲٫۴ میلیون و ترخیص‌کار گمرکات در ۸۰ ساعت حدود ۲۸٫۳ میلیون تومان.

مهم‌تر از مدرک، تجربه کار با سامانه جامع تجارت، بانک و ترخیص است. بسیاری از کارشناس‌ها کار را از دستیار بازرگانی یا کارمند ثبت سفارش شروع کرده‌اند و با چند سال تجربه به مدیر بازرگانی رسیده‌اند.

یک روز کاری کارشناس بازرگانی خارجی

روز معمولا با پیگیری محموله‌ها شروع می‌شود: کالایی که در راه است کجاست، اسنادش رسیده یا نه و ترخیصش به چه مدرکی نیاز دارد. بعد نوبت مکاتبه با فروشنده‌های خارجی است، گرفتن پیش‌فاکتور تازه و مقایسه قیمت و شرط حمل. بخشی از روز هم صرف هماهنگی با واحد مالی برای پرداخت و با انبار برای تحویل کالا می‌شود. هر تاخیر در این زنجیره یعنی توقف خط تولید یا جریمه انبارداری در بندر؛ برای همین نظم و پیگیری مهم‌ترین مهارت این کار است.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص کارشناسان بازرگانی در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۰ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۴ تا ۳۷ میلیون می‌گرفتند. کارشناسان ارشد میانه ۴۰ میلیون دریافت می‌کردند. کارشناسان این گروه برای ۱۴۰۵، ۴۲ میلیون تومان درخواست کرده‌اند.

کارفرماها چقدر پیشنهاد داده‌اند؟

۴۶۴ آگهی از ۱٬۱۵۴ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۳۵ تا ۵۰ میلیون تومان بود؛ برای کارشناس‌ها ۳۵ تا ۴۵ و برای مدیران بازرگانی ۷۰ تا ۹۰ میلیون. درآمد کسی که خودش کارت بازرگانی دارد و تجارت می‌کند، به سود معامله‌ها بستگی دارد و با حقوق کارمندی قابل مقایسه نیست؛ خطرش هم به همان اندازه بیشتر است.