کارشناس بازرگانی کیست؟ کار روزانه بازرگانی خارجی، راه استخدام و حقوق ۱۴۰۵

دوره‌های هر سطح روی نقشه زیر آمده است. روی هر دوره بزنید تا صفحه آن و آموزشگاه‌هایی را که برگزارش می‌کنند ببینید.

در آگهی‌های استخدام ایران، کارشناس بازرگانی کارمندی است که خرید یا فروش شرکت با شرکت‌های دیگر را اداره می‌کند. این عنوان دو شاخه دارد. کارشناس بازرگانی داخلی از تامین‌کننده‌های داخل کشور خرید می‌کند، قرارداد می‌بندد و پیگیر تحویل است. کارشناس بازرگانی خارجی با فروشنده یا خریدار خارجی کار می‌کند و علاوه بر خرید، با سامانه جامع تجارت، بانک، صرافی، شرکت حمل و گمرک سروکار دارد.

در آگهی‌هایی که برای این صفحه خواندیم، ۴۵۲ آگهی فقط عنوان «کارشناس بازرگانی» داشتند و ۱۱۷ آگهی بازرگانی داخلی بودند؛ در برابر، ۵۴۷ آگهی صریحا بازرگانی خارجی، واردات یا صادرات می‌خواستند. در شرکت‌های کوچک‌تر یک نفر هر دو کار را می‌کند و عنوان آگهی «کارشناس بازرگانی داخلی و خارجی» است. پس پیش از درخواست، شرح آگهی را بخوانید تا بدانید کار اصلی خرید داخلی است یا واردات و صادرات.

کارشناس بازرگانی به انگلیسی چه می‌شود؟

در رزومه و لینکدین معمولا یکی از این عنوان‌ها به کار می‌رود: Foreign Trade Specialist، Import/Export Specialist یا Commercial Specialist. اگر کار شما بیشتر خرید خارجی است، International Purchasing Specialist دقیق‌تر است و اگر بیشتر صادرات است، Export Specialist.

کارشناس بازرگانی با فارغ‌التحصیل مدیریت بازرگانی یکی نیست

«کارشناس مدیریت بازرگانی» یعنی کسی که کارشناسی این رشته را گرفته است؛ «کارشناس بازرگانی» یک سمت شغلی است. آگهی‌ها رشته‌های دیگر را هم می‌پذیرند: از ۳۲۸ آگهی که رشته نوشته بودند، ۳۰۵ آگهی مدیریت، ۸۶ آگهی مهندسی صنایع، ۵۵ آگهی اقتصاد و ۲۳ آگهی رشته‌های زبان خارجی را نام برده بودند.

۱. پیش‌فاکتور و مذاکره

کار با گرفتن پیش‌فاکتور از چند فروشنده شروع می‌شود. پیش‌فاکتور فقط قیمت نیست: کد تعرفه کالا، شرط تحویل (مثلا FOB یا CFR)، روش و زمان پرداخت، زمان حمل و مشخصات فنی باید در آن درست نوشته شود. ماده ۶ آیین‌نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات می‌گوید اگر کالا استاندارد اجباری دارد، این استاندارد باید در اوراق ثبت سفارش و پیش‌فاکتور قید شود؛ وگرنه ثبت سفارش انجام نمی‌شود. یک کد تعرفه اشتباه هم بعدا در گمرک حقوق ورودی یا مجوز دیگری می‌خواهد.

۲. ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت

طبق ماده ۵ همان آیین‌نامه، ورود کالا به ثبت سفارش بسته است. از اردیبهشت ۱۳۹۷ افتتاح و تمدید ثبت سفارش فقط در سامانه جامع تجارت انجام می‌شود. کارشناس با کارت بازرگانی شرکت وارد سامانه می‌شود، پیش‌فاکتور و مشخصات کالا را ثبت می‌کند، مجوزهای لازم مثل استاندارد یا غذا و دارو را پیگیری می‌کند و کارمزد ثبت سفارش را می‌پردازد. کارمند شرکت برای این کار کارت بازرگانی شخصی لازم ندارد.

۳. تامین ارز و پرداخت

در ثبت سفارش منشا ارز انتخاب می‌شود: پرداخت بانکی با اعتبار اسنادی یا برات، حواله از راه مرکز مبادله ارز و طلای ایران، واردات بدون انتقال ارز، یا واردات از محل ارز صادراتی خود شرکت یا صادرکننده دیگر. کارشناس صف تخصیص ارز را دنبال می‌کند، با بانک عامل مکاتبه می‌کند و زمان پرداخت را با زمان حمل هماهنگ نگه می‌دارد.

۴. حمل، بیمه و اسناد

بعد از پرداخت، حمل رزرو و کالا بیمه می‌شود. کارشناس اسناد حمل را می‌گیرد و می‌خواند: بارنامه، فاکتور نهایی، فهرست بسته‌بندی، گواهی مبدا و در صورت لزوم گواهی بازرسی. هر اختلاف بین این اسناد و ثبت سفارش، در گمرک کار را متوقف می‌کند.

۵. اظهار و ترخیص

کالا با اظهارنامه گمرکی ترخیص می‌شود؛ معمولا یک کارگزار گمرکی این بخش را انجام می‌دهد و کارشناس بازرگانی اسناد را به موقع به او می‌رساند. طبق تبصره ۳ ماده ۴۰ آیین‌نامه که مرداد ۱۴۰۱ اصلاح شد، اگر ثبت سفارش هنگام اظهار کالا معتبر باشد، ترخیص بدون تمدید آن مجاز است؛ پس تاریخ اعتبار ثبت سفارش یکی از تاریخ‌هایی است که باید همیشه زیر نظر باشد.

۶. تسویه و رفع تعهد ارزی

پرونده با تسویه در بانک و رفع تعهد ارزی بسته می‌شود؛ یعنی بانک باید ببیند کالایی که برایش ارز گرفته شده واقعا وارد شده است. در صادرات مسیر برعکس است: صادرکننده باید ارز فروش را به چرخه اقتصادی کشور برگرداند و کارشناس بازرگانی این برگشت را در سامانه‌ها ثبت و پیگیری می‌کند.

همه ۱۴۷۰ آگهی دسته بازرگانی و تجارت یک سایت بزرگ کاریابی در ۳ آبان ۱۴۰۵ خوانده شد و هر آگهی بر پایه عنوانش دسته‌بندی شد. ۵۴۷ آگهی کار بازرگانی خارجی بودند: ۴۲۴ آگهی با عنوان بازرگانی خارجی یا داخلی و خارجی، ۸۶ آگهی صادرات و ۳۷ آگهی واردات و سفارشات خارجی. از این‌ها ۲۴ آگهی کارآموز، کارمند یا کاردان می‌خواستند، ۳۸۱ آگهی کارشناس، ۵۳ آگهی کارشناس ارشد و ۸۹ آگهی مدیر، رئیس یا سرپرست.

آگهی‌ها چه کاری را از کارشناس بازرگانی خارجی می‌خواهند؟

بانک، ارز و حواله در ۲۶۳ آگهی آمده بود، حمل و بارنامه در ۳۴۴، گمرک و ترخیص در ۳۴۳، ثبت سفارش و سامانه جامع تجارت در ۳۰۳، مکاتبه و نامه‌نگاری در ۹۹، مذاکره در ۲۸۴، اعتبار اسنادی و برات در ۳۹، اینکوترمز در ۱۵۷ و پیش‌فاکتور در ۱۲۹ آگهی. ۵۲ آگهی صریحا رفع تعهد ارزی را نام برده بودند و ۳۹۸ آگهی اکسل.

کجا و با چه شرطی؟

بعد از تهران، البرز با ۲۹ آگهی، خراسان رضوی با ۲۱ و اصفهان با ۱۶ آگهی بیشترین سهم را داشتند؛ در میان شهرها تهران ۴۲۰، کرج ۲۰، مشهد ۲۰، اصفهان ۱۵ و تبریز ۵ آگهی داشتند و شیراز فقط ۳ آگهی. ۲۵۶ آگهی کارت پایان خدمت خواسته بودند و ۳۹۱ آگهی سقف سن نوشته بودند که میانه آن ۴۰ سال بود. ۲۳۹ آگهی سال‌های سابقه را نوشته بودند و میانه آن ۳ سال بود: ۱۷ آگهی یک سال، ۵۱ آگهی دو سال، ۸۰ آگهی سه سال و ۶۶ آگهی پنج سال. ۴۱ آگهی خانم و ۲۹ آگهی آقا را ترجیح داده بودند، بی‌آنکه شرط کنند. دورکاری فقط در ۱۱ آگهی بود، کارآموزی در ۸ آگهی و ۵۲۷ آگهی تمام‌وقت بودند؛ پس اگر دنبال کارشناس بازرگانی خارجی دورکاری یا پاره‌وقت هستید، فرصت‌ها کم است. ۷۲ آگهی سفر کاری را بخشی از کار دانسته بودند.

کارفرماها بیشتر کارخانه و شرکت بازرگانی‌اند: ۱۵۷ آگهی از شرکت‌های تجاری و بازرگانی، ۱۳۸ آگهی از واحدهای تولیدی و صنعتی، ۴۸ آگهی خودرو و قطعه، ۴۴ آگهی دارو، ۴۱ آگهی کالاهای مصرفی و ۳۵ آگهی نفت، گاز و پتروشیمی. هر شرکتی که مواد اولیه، قطعه یا دستگاه وارد می‌کند یا محصولش را به خارج می‌فروشد، دست‌کم یک کارشناس بازرگانی خارجی دارد.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، کارشناسان گروه بازرگانی و تجارت در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه ۳۰ میلیون تومان خالص در ماه دریافت می‌کردند و نیمه میانی آن‌ها بین ۲۴ تا ۳۷ میلیون بود. این گروه بازرگانی داخلی و خارجی را با هم دارد؛ عدد جداگانه‌ای برای بازرگانی خارجی منتشر نشده است، پس همین عدد نزدیک‌ترین مبنا برای کارشناس بازرگانی خارجی است.

سطح و شهر عدد را جابه‌جا می‌کند. در تهران کارمند بازرگانی میانه ۲۱ میلیون، کارشناس ارشد ۴۰ میلیون و مدیر بازرگانی ۶۵ میلیون تومان دریافتی داشتند؛ نیمی از مدیران بین ۵۱ تا ۹۷ میلیون می‌گرفتند. کارشناس در شهرهای بزرگ دیگر میانه ۲۵ میلیون و در شهرهای کوچک ۲۴ میلیون تومان دریافتی داشت.

درخواستی ۱۴۰۵ با دریافتی فرق دارد

همین افراد برای ۱۴۰۵ عدد بالاتری خواسته بودند: کارشناس تهران میانه ۴۲ میلیون، کارشناس شهرهای بزرگ ۳۴ و شهرهای کوچک ۳۶ میلیون و مدیر تهران ۸۹ میلیون تومان. این عددها خواسته‌اند، نه حقوقی که گرفته‌اند؛ برای چانه‌زنی در مصاحبه به کار می‌آیند.

آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ چه پیشنهاد کرده‌اند؟

۲۴۱ آگهی از ۵۴۷ آگهی بازرگانی خارجی بازه حقوق نوشته بودند و میانه آن‌ها ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان بود. آگهی‌های کارشناس میانه ۳۵ تا ۵۰ میلیون و آگهی‌های مدیر و رئیس میانه ۸۰ تا ۱۱۰ میلیون تومان پیشنهاد کرده بودند. ۳۰۶ آگهی عدد حقوق ننوشته بودند و کف پیشنهاد ۱۱ آگهی کمتر از ۲۱٫۸ میلیون تومان، یعنی حداقل مزد قانونی، بود.

چند چیز حقوق را بالا می‌برد: زبان دوم مثل چینی یا روسی، سابقه اعتبار اسنادی و پرونده‌های بزرگ، کار در صنعت‌هایی مثل دارو، خودرو، نفت و پتروشیمی، و توان مذاکره مستقیم با طرف خارجی.

شغل بازرگان با کارشناس بازرگانی یکی نیست. بازرگان کسی است که با کارت بازرگانی خودش و با پول خودش کالا وارد یا صادر می‌کند؛ سود و زیان معامله هم با خود اوست. کارشناس بازرگانی حقوق‌بگیر است و پرونده‌های شرکت را پیش می‌برد. بسیاری از بازرگان‌ها اول چند سال کارشناس بازرگانی بوده‌اند، چون اشتباه در این کار با پول دیگران ارزان‌تر تمام می‌شود.

پیش از بازرگان شدن این چند چیز را بسنجید

• کارت بازرگانی: شرط‌های امروز آن، از سن و مدرک تا مدت اعتبار، در صفحه گروه آمده است. اجاره دادن یا گرفتن کارت ممنوع است و جریمه دارد.
• تعهد ارزی: صادرکننده باید ارز فروش را برگرداند. مهلت صادرات ۱۴۰۴ تا ۳۰ آذر ۱۴۰۵ تمدید شد و پس از ۱۵ ماه از سررسید کوتاژ، پرونده از دست کارگروه بازگشت ارز خارج می‌شود.
• سرمایه در گردش: بین پرداخت به فروشنده و فروش کالا در بازار چند ماه فاصله است؛ هزینه حمل، انبارداری در بندر و حقوق ورودی هم در این فاصله پرداخت می‌شود.
• بازار و شبکه: بازرگان موفق یک کالا و یک بازار را خوب می‌شناسد: قیمت جهانی، فصل خرید، کد تعرفه و رقیب‌ها. این شناخت بیشتر در سال‌های کارمندی ساخته می‌شود.
• تغییر قاعده‌ها: ثبت سفارش، نرخ ارز و فهرست کالاهای مجاز بارها در سال عوض می‌شوند. اگر این تغییرها شما را از کار خسته می‌کنند، کارمندی امن‌تر است.

راه منطقی برای بیشتر کسانی که می‌پرسند «چگونه بازرگان شویم»: دو تا سه سال کار در واحد بازرگانی خارجی یک شرکت، شناختن یک کالا و یک بازار، و بعد شروع با یک معامله کوچک. این صفحه مشاوره سرمایه‌گذاری یا حقوقی نیست؛ پیش از هر معامله با کارشناس گمرک، بانک و یک مشاور حقوقی صحبت کنید.