شغل مارکتینگ چیست؟ مارکتینگ، رشته مدیریت بازرگانی و بازار کار

انجمن بازاریابی آمریکا مارکتینگ را فعالیت، مجموعه نهادها و فرایندهایی می‌داند برای ساختن، رساندن، تحویل دادن و مبادله پیشنهادهایی که برای مشتری، شریک و جامعه ارزش دارند. این تعریف در ۲۰۰۷ نوشته شد و آخرین بار در ۲۰۱۷ بازبینی شد، و همین حالا گروهی در آن انجمن بررسی می‌کنند که آیا باید دوباره بازنویسی شود یا نه. به زبان ساده، مارکتینگ یعنی بفهمی مردم چه می‌خواهند، محصولی را که جوابش است درست جلوی آن‌ها بگذاری و طوری درباره‌اش حرف بزنی که اعتماد کنند.

آمیخته بازاریابی یا ۴P

فرهنگ کسب‌وکار کمبریج آمیخته بازاریابی را ترکیب کارهایی می‌داند که یک شرکت برای فروش محصول یا خدمتش انجام می‌دهد و معمولا به آن چهار P می‌گویند: محصول (Product)، قیمت (Price)، مکان یا توزیع (Place) و ترویج (Promotion). کارشناس بازاریابی روی هر چهار کار می‌کند: درباره ویژگی محصول نظر می‌دهد، قیمت رقبا را می‌سنجد، کانال فروش را انتخاب می‌کند و کمپین و تبلیغ را برنامه‌ریزی می‌کند.

شغل بازاریابی در یک روز کاری

کارشناس مارکتینگ صبح گزارش فروش هفته را با اکسل یا CRM بررسی می‌کند، بعد با تیم طراحی و محتوا درباره کمپین ماه بعد جلسه دارد، از چند مشتری درباره محصول تازه نظر می‌گیرد، بودجه تبلیغ را با مدیر بازاریابی هماهنگ می‌کند و آماده شرکت در نمایشگاه می‌شود. اینکه کدام بخش پررنگ‌تر باشد به شرکت بستگی دارد: در شرکت‌های تولیدی بیشتر کار با نماینده‌ها و فروشگاه‌هاست و در شرکت‌های فناوری بیشتر داده و کمپین آنلاین.

همه ۳٬۶۰۰ آگهی دسته فروش و بازاریابی سطح کارشناسی و مدیریتی یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ خوانده شد. ۵۴۰ آگهی در عنوانشان بازاریابی، مارکتینگ، برند یا ترید مارکتینگ داشتند. واقعیت مهم این است که ۳۸۷ تای آن‌ها، یعنی ۷۲ درصد، فروش و بازاریابی را در یک شغل می‌خواستند. ۱۰۸ آگهی فقط بازاریابی یا مارکتینگ بودند، ۲۱ آگهی ترید مارکتینگ و ۱۵ آگهی برند. پس کسی که وارد این کار می‌شود، به احتمال زیاد باید فروش را هم بلد باشد.

۱۳۱ آگهی مدیر، سرپرست یا رئیس می‌خواستند و ۴۰۹ آگهی کارشناس. ۳۸۰ آگهی در تهران بود و بعد خراسان رضوی با ۳۰ و اصفهان با ۲۹. کارفرماها ۱۰۳ شرکت تولیدی، ۶۹ شرکت بازرگانی، ۴۸ شرکت فناوری اطلاعات، ۳۴ شرکت کالای مصرفی و ۳۱ شرکت تجهیزات پزشکی بودند.

آگهی‌ها چه مهارتی می‌خواهند؟

۲۹۳ آگهی سابقه کار خواسته بودند. ۱۵۹ آگهی از پورسانت حرف زده بودند، ۱۳۸ آگهی CRM، ۱۲۸ آگهی بازاریابی دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، ۱۲۱ آگهی اکسل و ۱۲۰ آگهی کمپین. ۴۶ آگهی شرکت در نمایشگاه، ۴۱ آگهی انگلیسی، ۳۴ آگهی تحقیقات بازار و ۲۸ آگهی هوش مصنوعی را نام برده بودند. از ۲۱۹ آگهی که رشته دانشگاهی نوشته بودند، ۱۹۴ آگهی مدیریت و بازرگانی، ۴۷ آگهی مهندسی صنایع و ۳۸ آگهی کامپیوتر خواسته بودند.

بازار کار مدیریت بازرگانی فقط بازاریابی نیست

فارغ‌التحصیل مدیریت بازرگانی به جز بازاریابی و فروش، به خرید و تدارکات، بازرگانی خارجی، منابع انسانی، تحلیل کسب‌وکار و کارهای اداری هم می‌رود. ولی چون هر سال حدود ۱۶ هزار نفر این رشته را شروع می‌کنند و بیشترشان بدون آزمون، مدرک به تنهایی تفاوتی نمی‌سازد. چیزی که در آگهی‌ها تفاوت می‌سازد سابقه است: بیش از نیمی از آگهی‌ها سابقه خواسته بودند. پس کارآموزی در فروش یا بازاریابی از همان سال‌های دانشگاه، و یاد گرفتن اکسل، CRM و کار با داده‌های فروش، مهم‌تر از نمره است.

انجمن بازاریابی آمریکا برند را نام، عبارت، طرح، نماد یا هر ویژگی دیگری می‌داند که کالا یا خدمت یک فروشنده را از بقیه جدا می‌کند. فرهنگ کسب‌وکار کمبریج مدیریت برند را فرایند کنترل شیوه بازاریابی یک محصول یا برند تعریف می‌کند، طوری که مردم همچنان آن را بخرند یا بیشتر بخرند. یعنی مدیر برند فقط لوگو و رنگ نمی‌سازد؛ تصمیم می‌گیرد برند چه قولی به مشتری می‌دهد و همه تبلیغ‌ها، بسته‌بندی و رفتار فروشنده‌ها با این قول جور باشند.

ارزش این کار در ایران هم دیده می‌شود. سازمان جهانی مالکیت فکری ایران را در ۲۰۲۴ با ۳۰۴٬۸۵۸ درخواست ثبت علامت تجاری در رتبه دوازدهم جهان گذاشته است. اوج این عدد ۵۲۷٬۴۰۱ در ۲۰۲۰ بود. برند بیشتری یعنی رقابت بیشتر برای دیده شدن، و همین نیاز به کسی که برند را مدیریت کند.

ترید مارکتینگ

ترید مارکتینگ یا بازاریابی تجاری شاخه‌ای است که تقاضا را در سطح عمده‌فروش، فروشگاه و پخش‌کننده بالا می‌برد، نه مستقیم در ذهن مصرف‌کننده. کار روزانه‌اش چیدمان درست قفسه، تبلیغ در محل فروش، اعلام قیمت و سنجیدن سهم قفسه برند در فروشگاه‌هاست. ۲۱ آگهی ترید مارکتینگ در مهر ۱۴۰۵ بیشتر از شرکت‌های کالای مصرفی، اپراتور تلفن همراه و فروشگاه‌های زنجیره‌ای بودند.

در کارشناسی رشته‌ای به اسم بازاریابی نداریم. راه دانشگاهی این کار رشته مدیریت بازرگانی است و بازاریابی در کارشناسی ارشد یکی از گرایش‌های آن است. شمارش ما از دفترچه‌های رسمی کنکور ۱۴۰۵:

• با آزمون: ۲٬۰۰۷ ظرفیت در ۹۲ کد؛ ۱٬۱۸۱ برای گروه انسانی، ۶۰۹ برای تجربی و ۲۱۷ برای ریاضی
• با سوابق تحصیلی: ۱۴٬۳۸۴ ظرفیت در ۳۹۱ کد، حدود ۸٬۶۶۰ تای آن در پیام نور
• دانشگاه آزاد: ۱۴۲ واحد و ۳۰ دوره پاره‌وقت، بدون اعلام ظرفیت

روی هم حدود ۱۶ هزار ظرفیت که ۸۸ درصدش آزمون نمی‌خواهد. ورود آسان است، ولی همین یعنی رقابت در بازار کار بعد از دانشگاه زیاد است. دانشگاه تهران با ۶۰ ظرفیت، شهید بهشتی با ۲۶، علامه طباطبایی با ۲۵ و الزهرا با ۳۰ ظرفیت فقط برای خانم‌ها از دانشگاه‌های شناخته‌شده این رشته‌اند. از ظرفیت‌های با آزمون، ۱٬۶۳۸ نفر برای هر دو جنس است، ۲۶۲ فقط خانم و ۱۰۷ فقط آقا.

بازاریابی در کارشناسی ارشد

در مجموعه امتحانی مدیریت، رشته مدیریت بازرگانی هفت گرایش دارد که بازاریابی اولین آن‌هاست و درس بازاریابی در آن ضریب ۴ دارد. MBA هم گرایش بازاریابی دارد. پس راه رایج این است: کارشناسی مدیریت بازرگانی یا رشته‌ای مثل صنایع و اقتصاد، چند سال کار در فروش یا بازاریابی، و بعد اگر خواستی، ارشد بازاریابی.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص کارشناسان بازاریابی در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۹ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۳ تا ۳۶ میلیون می‌گرفتند. کارشناسان ارشد میانه ۴۲ میلیون دریافت می‌کردند. همین گروه برای ۱۴۰۵، ۳۸ میلیون تومان در سطح کارشناس درخواست کرده‌اند.

شرکت‌ها برای بازاریاب چقدر نوشته‌اند؟

۲۹۳ آگهی از ۵۴۰ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان بود. برای کارشناس‌ها ۳۰ تا ۴۵ و برای مدیران و سرپرست‌ها ۶۰ تا ۸۰ میلیون. آگهی‌های فقط بازاریابی میانه ۳۵ تا ۵۰ میلیون نوشته بودند. ۱۵۹ آگهی پورسانت هم داشتند، پس درآمد بخشی از این شغل‌ها به فروش بستگی دارد.