فورواردر چیست؟ کار روزانه فورواردر، فرق کریر و فورواردر، آگهی‌ها و حقوق ۱۴۰۵

در فهرست ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران دوره‌ای با نام فورواردری نیست. نزدیک‌ترین استاندارد «ترخیص کار گمرکات» است: ۸۰ ساعت با سقف شهریه حضوری حدود ۲۸٫۳ میلیون تومان. خود کار فورواردری بیشتر در محل کار یاد گرفته می‌شود، کنار دوره‌های کوتاه حمل بین‌المللی و اینکوترمز.

• اول انگلیسی تجاری: نوشتن ایمیل کوتاه و روشن به ایجنت خارجی؛ ۸۰ آگهی از ۹۹ آگهی آن را خواسته بودند.
• بعد اینکوترمز و اسناد حمل: بارنامه، فاکتور، لیست بسته‌بندی و گواهی مبدا، و اینکه هر قاعده اینکوترمز چه کسی را مسئول کرایه و بیمه می‌کند.
• بعد Excel: جدول مقایسه نرخ، پیگیری پرونده‌ها و محاسبه هزینه هر محموله.
• بعد گمرک و سامانه‌ها: مراحل اظهار و ترخیص، سامانه جامع تجارت و بارفرابران. اگر می‌خواهی ترخیص هم انجام دهی، دوره ترخیص کار لازم است.

رشته دانشگاهی شرط نیست، ولی ۶۲ آگهی کارشناسی خواسته بودند. چون فقط ۲ آگهی کارآموز می‌گرفت، راه رایج ورود از کارهای ساده‌تر همان شرکت‌هاست: صدور اسناد، کارمند اداری حمل یا دستیار فروش. یکی از آگهی‌ها دیپلم فدراسیون جهانی فورواردرها را امتیاز نوشته بود و در آگهی دیگری نیامده بود.

فورواردر واسطه حرفه‌ای حمل بین‌المللی است. صاحب کالا، مثلا واردکننده‌ای در تهران که از یک کارخانه در چین قطعه می‌خرد، نمی‌خواهد با خط کشتیرانی، کامیون مبدا، بندر، انبار و بیمه جدا جدا قرارداد ببندد. فورواردر همه این‌ها را یک‌جا برایش ترتیب می‌دهد و در عوض کرایه و حق خدمت می‌گیرد. در توصیفی که فدراسیون جهانی فورواردرها و همتای اروپایی‌اش در ۲۰۰۴ منتشر کردند، کار فورواردر هر خدمتی است که به حمل، تجمیع، انبار، جابه‌جایی، بسته‌بندی یا توزیع کالا مربوط باشد، همراه با کارهای جانبی مثل امور گمرکی و مشاوره.

کلمه فورواردر هم به شرکت گفته می‌شود و هم به کسی که در آن شرکت پرونده بار را می‌چرخاند. در آگهی‌های استخدام این آدم را بیشتر «کارشناس عملیات حمل و نقل بین‌المللی»، «کارشناس اسناد» یا «کارشناس فورواردری» می‌نامند. به انگلیسی این کار freight forwarding است؛ freight یعنی بار.

یک روز کاری کارشناس فورواردری

• استعلام نرخ: مشتری می‌پرسد حمل یک کانتینر از بندری در چین تا بندرعباس چقدر خرج دارد و کی می‌رسد. کارشناس از چند خط کشتیرانی یا نماینده‌شان نرخ می‌گیرد، هزینه بندر و حمل داخلی را اضافه می‌کند و پیشنهاد قیمت می‌فرستد.
• رزرو جا: وقتی مشتری قبول کرد، روی کشتی، پرواز، قطار یا کامیون جا رزرو می‌کند و روز بارگیری را با فروشنده خارجی هماهنگ می‌کند.
• کنترل اسناد: پیش‌نویس بارنامه را با فاکتور و لیست بسته‌بندی مقایسه می‌کند. یک حرف اشتباه در نام گیرنده یا شرح کالا در بندر مقصد چند روز تاخیر و هزینه انبار می‌سازد.
• پیگیری: با نماینده خارجی شرکت، که به آن ایجنت می‌گویند، و با خط حمل در تماس است تا بداند بار کجاست، و به مشتری خبر می‌دهد.
• حل گره‌ها: کشتی دیر می‌رسد، کانتینر در مبدا جا می‌ماند یا سندی در گمرک ایراد می‌گیرد. بخش بزرگی از روز صرف همین گره‌ها می‌شود.

در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ کلمه «پیگیری» در ۶۶ آگهی از ۹۹ آگهی آمده بود و «مذاکره» در ۳۵ آگهی. کار پشت میز است، با تلفن، ایمیل، Excel و سامانه‌های دولتی، ولی آرام نیست: چند پرونده هم‌زمان باز است و هر کدام ساعت و آدم خودش را دارد.

فورواردر چه کاری را انجام نمی‌دهد؟

فورواردر معمولا کالا را نمی‌خرد و نمی‌فروشد؛ آن کار بازرگان است. خودش هم کامیون نمی‌راند و کشتی را اداره نمی‌کند. اظهار کالا در گمرک هم کار کارگزار گمرکی است، مگر شرکت فورواردر این مجوز را هم داشته باشد. فورواردر بین همه این‌ها می‌ایستد و نمی‌گذارد بار بین دو نفر گم شود.

شرکت فورواردر شرکتی است که حمل بین‌المللی را برای دیگران سازمان می‌دهد و معمولا کشتی، هواپیما یا ناوگان بزرگ خودش را ندارد. در ایران این شرکت‌ها با عنوان «شرکت حمل و نقل بین‌المللی کالا» از سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای پروانه می‌گیرند. بنا بر آنچه اردیبهشت ۱۴۰۴ اعلام شد، همه فورواردرها و شرکت‌های حمل بین‌المللی دارای مجوز موظف‌اند در سامانه بارفرابران وزارت راه ثبت نام کنند و بارنامه‌های بین‌المللی را در آن ثبت کنند. این سامانه برای ثبت الکترونیکی اسناد حمل بین‌المللی و رسمی کردن کار فورواردری راه افتاده و ثبت نکردن اطلاعات در آن ممکن است به از دست دادن اجازه ترخیص بار و لغو مجوز شرکت برسد. ۱۶ آگهی از ۹۹ آگهی کار با همین سامانه را خواسته بودند.

بخش‌های یک شرکت فورواردر

• فروش و بازاریابی: مشتری پیدا می‌کند، نرخ می‌دهد و قرارداد می‌بندد. ۲۵ آگهی از ۹۹ آگهی برای همین بخش بود و ۳۶ آگهی پورسانت را جزو مزایا زده بودند.
• عملیات و اسناد: قلب کار؛ رزرو، بارنامه، پیگیری و هماهنگی با ایجنت‌ها و خط‌های حمل. ۶۷ آگهی عملیات و اسناد بود.
• ترخیص: بعضی شرکت‌ها ترخیص را هم انجام می‌دهند. ترخیص رسمی کار کارگزار گمرکی است و طبق ماده ۱۲۸ قانون امور گمرکی، مصوب ۱۳۹۰، پروانه جداگانه گمرک ایران لازم دارد که برای همه گمرک‌های کشور معتبر است.
• مالی و اداری: صورتحساب کرایه، گرفتن پول مشتری و پرداخت به ایجنت و خط حمل خارجی. ۷ آگهی برای کارهای اداری، مالی و ارتباط با مشتری در همین شرکت‌ها بود.

انواع شرکت فورواردر

بعضی شرکت‌ها فقط یک نوع حمل را انجام می‌دهند: دریایی و کانتینری، هوایی، زمینی با کامیون یا ریلی. شرکت‌های بزرگ‌تر حمل ترکیبی هم دارند؛ مثلا بار با کشتی تا بندرعباس می‌آید و از آنجا با قطار یا کامیون به کشور دیگری می‌رود. در آگهی‌ها حمل دریایی و کانتینری در ۵۶ آگهی، زمینی و جاده‌ای در ۴۹، هوایی در ۲۵ و ریلی در ۱۶ آگهی نام برده شده بود و ترانزیت در ۱۹ آگهی. بسیاری از آگهی‌ها چند نوع را با هم خواسته بودند، پس کسی که فقط یک نوع حمل را بلد است، در شرکت‌های کوچک‌تر شانس بیشتری دارد.

کریر، به انگلیسی carrier، یعنی حمل‌کننده: شرکتی که وسیله حمل دارد یا اداره می‌کند و بار را واقعا جابه‌جا می‌کند، مثل خط کشتیرانی، شرکت هواپیمایی، راه‌آهن یا شرکت کامیون‌داری. فورواردر بار را به کریر می‌سپارد و کار صاحب کالا را با یک یا چند کریر هماهنگ می‌کند. خلاصه: کریر می‌برد، فورواردر می‌چیند.

دو بارنامه برای یک بار

این فرق در اسناد هم دیده می‌شود. در حمل دریایی، خط کشتیرانی برای فورواردر بارنامه اصلی صادر می‌کند که به آن Master B/L می‌گویند، و فورواردر برای صاحب کالا بارنامه خودش را که House B/L نام دارد. یعنی صاحب کالا ممکن است هیچ‌وقت مستقیم با خط کشتیرانی حرف نزند. فورواردر می‌تواند چند بار کوچک را در یک کانتینر جمع کند و برای هر کدام بارنامه جدا بدهد؛ به این بار کوچک LCL می‌گویند و به کانتینر کامل یک نفر FCL.

مسئولیت فورواردر در برابر بار

مسئولیت فورواردر به نقشی که در قرارداد گرفته بستگی دارد. اگر فقط به نمایندگی از صاحب کالا با کریر قرارداد ببندد، مسئولیت جابه‌جایی بیشتر با خود کریر است. اگر بارنامه خودش را صادر کند، در برابر صاحب کالا تقریبا مثل یک حمل‌کننده جواب می‌دهد. برای همین کارشناس اسناد باید بداند پای کدام سند امضا می‌گذارد.

کار در کریر یا کار در فورواردر؟

در شرکت کریر کار به وسیله حمل گره خورده است: برنامه کشتی، ظرفیت کامیون و حساب کانتینرهای خالی و پر. دو آگهی آبان ۱۴۰۵ برای همین کنترل کانتینر و تجهیزات بود. در شرکت فورواردر کار به مشتری و سند گره خورده است. در ایران خیلی از شرکت‌ها هر دو را دارند و عنوان‌هایی مثل «کارشناس عملیات حمل و نقل جاده‌ای (کریر)» یا «مدیر عملیات حمل و نقل بین‌المللی، کریری» در همین آگهی‌ها بود. کسی که از فورواردری شروع می‌کند، بعدها به راحتی می‌تواند به عملیات یک کریر برود و برعکس.

فورواردری در ایران همان کار همه جای دنیاست، با چند لایه کار بیشتر. اینجا فقط رویدادهای ثبت‌شده و آنچه در آگهی‌ها دیده شد آمده است، نه پیش‌بینی یا توصیه.

خط‌های بزرگ کشتیرانی کمتر

پس از بازگشت تحریم‌های آمریکا، یکی از بزرگ‌ترین خط‌های کشتیرانی کانتینری دنیا در ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷ به مشتری‌هایش اعلام کرد دیگر برای بار مبدا یا مقصد ایران رزرو نمی‌گیرد و خدماتش به ایران را پس از یک دوره پایانی متوقف می‌کند. برای کارشناس فورواردری این یعنی انتخاب کمتر و کار بیشتر برای پیدا کردن خط، مسیر و نماینده‌ای که بار ایران را بپذیرد.

تحریم‌های سازمان ملل از مهر ۱۴۰۴

در ۶ مهر ۱۴۰۴ تحریم‌های شش قطعنامه سازمان ملل درباره ایران دوباره برقرار شد و اتحادیه اروپا هم یک روز بعد تحریم‌هایش را برگرداند. بخشی از این مقررات به بازرسی و توقیف محموله‌های ممنوع مربوط است. در کار روزانه، این یعنی دقت بیشتر روی شرح کالا، مسیر و طرف‌های حمل، چون یک سند مبهم می‌تواند بار را در بندر میانی نگه دارد.

زبان دوم و مسیرهای زمینی

اثر این شرایط در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ هم پیداست. ۱۳ آگهی زبان دومی مثل روسی، ترکی استانبولی، چینی یا عربی خواسته بودند، ۸ آگهی کار با کارنه تیر را و چند آگهی سابقه در مسیرهای اروپا و کشورهای مشترک‌المنافع را. ۴۹ آگهی حمل زمینی و ۱۶ آگهی حمل ریلی را نام برده بودند.

سامانه‌های داخلی بیشتر

بخش زیادی از کار فورواردر در ایران با سامانه‌های داخلی است: سامانه گمرک برای اظهار، سامانه جامع تجارت برای ثبت سفارش و بارفرابران برای بارنامه. کسی که این سامانه‌ها را بلد باشد، در شرکت‌های ایرانی زودتر مستقل می‌شود؛ کسی که فقط تجربه کار در شرکتی خارجی را دارد، باید این بخش را از نو یاد بگیرد.

همه آگهی‌های یک سایت بزرگ کاریابی که در ۷ آبان ۱۴۰۵ با کلمه‌های فورواردر، فورواردری، حمل و نقل بین‌المللی و چند جست‌وجوی نزدیک پیدا شد، از روی عنوان یک به یک جدا شد. آگهی‌های ترخیص کار گمرک، رانندگی و حمل داخلی کنار رفت و ۹۹ آگهی از ۷۲ شرکت ماند. ۹۱ آگهی در تهران بود، ۶ آگهی در مشهد و یک آگهی در هر کدام از بندرعباس و تبریز.

چه نقش‌هایی؟

• عملیات و اسناد: ۶۷ آگهی
• فروش و بازاریابی خدمات حمل: ۲۵ آگهی
• کارهای اداری، مالی و ارتباط با مشتری: ۷ آگهی

سطح آگهی‌ها: کارشناس ۶۶، کارشناس ارشد ۱۶، کارمند ۷ و مدیر میانی ۷. فقط ۲ آگهی کارآموز می‌گرفت، یکی در فروش و یکی در کشتیرانی.

چه مهارت‌هایی؟

• Excel در ۶۴ آگهی، Word در ۵۴ و Outlook در ۲۱ آگهی
• انگلیسی در ۸۰ آگهی: سطح بالاتر از متوسط در ۳۴، متوسط در ۲۰ و پیشرفته در ۱۹ آگهی
• گمرک و ترخیص در ۴۳ آگهی، اینکوترمز در ۲۲ و بارنامه در ۱۸ آگهی
• زبان دوم در ۱۳ آگهی

تحصیلات، سن و سربازی

۶۲ آگهی کارشناسی را حداقل گذاشته بودند. ۳۳ آگهی رشته را هم نوشته بودند که بیشترشان مدیریت و بازرگانی با ۲۹ آگهی و مهندسی صنایع با ۱۲ آگهی بود. ۶۰ آگهی سقف سن داشتند که میانه‌اش ۴۰ سال بود و در ۱۹ آگهی سقف ۳۵ سال یا کمتر بود. ۴۹ آگهی پایان خدمت سربازی را برای آقایان شرط کرده بودند.

سابقه

۵۰ آگهی عدد سابقه نوشته بودند: ۲۲ آگهی دو سال، ۱۲ آگهی سه سال، ۷ آگهی یک سال و ۶ آگهی پنج سال. بیشتر شرکت‌ها کسی را می‌خواهند که پیش‌تر دست کم یک دوره کامل پرونده حمل را دیده باشد.

کارفرماها و مزایا

۷۲ آگهی از شرکت‌های حمل و نقل بود، ۱۲ آگهی از شرکت‌های بازرگانی و ۱۰ آگهی از کشتیرانی‌ها. پرتکرارترین مزایا بیمه تکمیلی در ۴۹ آگهی، پاداش در ۴۵ و وام در ۳۳ آگهی بود. خانم‌ها هم جای خود را دارند: ۷ آگهی فقط خانم و ۸ آگهی ترجیحا خانم می‌خواستند.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، در گروه شغلی لجستیک، حمل و نقل و انبارداری تهران، که کار فورواردری هم زیر آن است، میانه حقوق دریافتی خالص در پایان ۱۴۰۴ برای سطح کارمند ۲۴ میلیون، برای کارشناس ۲۸ میلیون و برای کارشناس ارشد ۴۰ میلیون تومان در ماه بود. این گزارش گروه جدایی برای فورواردری ندارد؛ پس عددها مال کل گروه حمل و لجستیک است، نه فقط فورواردرها.

حقوقی که همین گروه برای ۱۴۰۵ درخواست کرده بیشتر است: میانه ۳۵ میلیون برای کارمند، ۴۱ میلیون برای کارشناس و ۵۷ میلیون برای کارشناس ارشد. عدد درخواستی انتظار کارجوست، نه حقوقی که واقعا گرفته شده.

حقوق در آگهی‌ها

۴۱ آگهی از ۹۹ آگهی بازه حقوق نوشته بودند و میانه کف و سقفشان ۳۰ و ۴۵ میلیون تومان بود. در ۲۹ آگهی سطح کارشناس هم همین ۳۰ تا ۴۵ میلیون دیده شد. ۵ آگهی سطح کارمند میانه ۲۵ تا ۳۰ میلیون داشتند و ۴ آگهی کارشناس ارشد ۶۵ تا ۸۵ میلیون؛ این دو گروه آن‌قدر کوچک‌اند که فقط نشانه‌اند. در آگهی‌های فروش، پورسانت هم به حقوق اضافه می‌شود. عدد آگهی پیشنهاد کارفرماست و بیشتر برای تهران.

چه چیزی حقوق فورواردر را بالا می‌برد؟

• انگلیسی خوب برای مکاتبه با ایجنت‌های خارجی و یک زبان دوم مثل روسی یا ترکی
• سابقه در یک مسیر یا نوع حمل مشخص، مثلا کانتینری از شرق آسیا یا جاده‌ای به اروپا
• آوردن مشتری؛ در فروش، پورسانت بخش مهمی از درآمد است
• رسیدن به سرپرستی عملیات یا مدیریت یک خط حمل