دوره لجستیک: کدام دوره، چه هزینه‌ای و راه رسیدن به کارشناس و مدیر لجستیک

هیچ قانونی برای رسیدن به مدیر لجستیک سال مشخص نکرده است؛ کارفرما سال سابقه را تعیین می‌کند. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵، ۲۷ آگهی کارشناس عدد سابقه نوشته بودند و ۲۰ تا از آن‌ها دو یا سه سال می‌خواستند. در ۲۲ آگهی مدیر لجستیک که عدد سابقه داشتند، میانه پنج سال بود، از دو تا دوازده سال، و ۵ آگهی ده سال سابقه می‌خواستند. در طبقه‌بندی مشاغل آمریکا هم مدیران حمل، انبار و پخش، که مدیر لجستیک جزو آن‌هاست، معمولا چند سال سابقه کاری و آموزش حین کار دارند.

بیشتر کسانی که مدیر لجستیک شده‌اند از یکی از این سه در وارد شده‌اند: انبار و پخش، خرید و بازرگانی، یا حمل و ترابری. رشته دانشگاهی کمک می‌کند، ولی آنچه آگهی مدیر می‌خواهد سابقه اداره حمل یک شرکت است.

کارشناس لجستیک کسی است که در یک شرکت تولیدی، بازرگانی یا پخش، رسیدن کالا را برنامه‌ریزی و پیگیری می‌کند: سفارش کی بار شود، با کدام شرکت حمل برود، کی به انبار یا مشتری برسد و هزینه‌اش چقدر شود. او کامیون نمی‌راند و انباردار هم نیست؛ پشت میز می‌نشیند و بین انبار، فروش، خرید، شرکت حمل و گاهی ترخیص‌کار هماهنگی می‌کند.

یک روز کاری معمولی

• صبح: گزارش موجودی و سفارش‌های باز را از سیستم می‌گیرد و می‌بیند کدام بار امروز باید برود.
• با شرکت‌های حمل تماس می‌گیرد، نرخ کرایه را مقایسه می‌کند و ماشین می‌گیرد.
• بارنامه، حواله انبار و رسید تحویل را کنترل می‌کند تا چیزی جا نماند.
• اگر باری دیر برسد یا کم بیاید، دلیلش را پیدا می‌کند و به فروش یا مشتری خبر می‌دهد.
• آخر روز یا آخر هفته گزارش هزینه حمل، زمان تحویل و موجودی را برای مدیرش آماده می‌کند.

در ۱۵۸ آگهی کارشناس و مدیر لجستیک که در ۵ آبان ۱۴۰۵ خواندیم، کلمه گزارش در ۹۰ آگهی آمده بود، انبار در ۷۵ آگهی، موجودی در ۳۷ آگهی و مذاکره با رانندگان و شرکت‌های حمل در ۲۹ آگهی. یعنی کار اصلی کارشناس لجستیک عدد و هماهنگی است، نه کار بدنی.

کارشناس لجستیک با کارمند لجستیک چه فرقی دارد؟

کارمند یا متصدی لجستیک بیشتر کار ثبت را انجام می‌دهد: ورود بارنامه، ثبت حواله و پیگیری تلفنی. کارشناس تصمیم هم می‌گیرد: کدام مسیر ارزان‌تر است، کدام شرکت حمل قابل اعتمادتر است و برنامه بارگیری هفته چطور چیده شود. در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا هم کارشناس لجستیک کسی است که چرخه کالا را از تامین تا تحویل و حتی دور ریختن آن تحلیل و هماهنگ می‌کند و ۷۵٪ شاغلان آن کارشناسی دارند.

اسم دوره‌ها فرق دارد، ولی کاری که کارشناس لجستیک هر روز انجام می‌دهد شش بخش دارد. یک دوره کامل باید همه را پوشش دهد یا روشن بگوید کدام را ندارد. سرفصل‌های دوره‌هایی که خواندیم و مهارت‌هایی که آگهی‌ها نوشته بودند، این‌هاست:

۱. حمل و نقل و اسناد حمل

انتخاب نوع حمل، محاسبه کرایه، برنامه بارگیری و کار با بارنامه و رسید تحویل. ۲۲ آگهی از ۱۵۸ کار با بارنامه را صریحا نوشته بودند. دوره ۱۵ ساعته اتاق بازرگانی تهران هم از همین‌جا شروع می‌کند: فرق حمل‌کننده و فورواردر، ماهیت کالا و کالاهای خطرناک.

۲. انبار و سیستم مدیریت انبار (WMS)

WMS نرم‌افزاری است که ورود، چیدمان، برداشت و خروج کالا در انبار را ثبت می‌کند. کارشناس لجستیک لازم نیست انباردار باشد، ولی باید بداند کالا در انبار چطور جابه‌جا می‌شود و چرا یک سفارش دیر آماده شده است. ۷ آگهی نام WMS را آورده بودند، بیشتر برای شرکت‌های بزرگ و مراکز پخش.

۳. موجودی و برنامه‌ریزی سفارش

نقطه سفارش، موجودی اطمینان و اینکه کمبود یا انباشت کالا چقدر خرج دارد. ۳۷ آگهی موجودی را در وظایف آورده بودند.

۴. پایه گمرک و حمل بین‌المللی

کسی که در شرکت واردکننده یا صادرکننده کار می‌کند باید اسناد پایه مثل پکینگ لیست، فاکتور و گواهی مبدا را بشناسد و بداند ترخیص چه مراحلی دارد. ۲۱ آگهی گمرک یا ترخیص و ۷ آگهی اینکوترمز خواسته بودند. اگر می‌خواهی خود ترخیص را انجام دهی، دوره جدای ترخیص کار گمرکات لازم است.

۵. نرم‌افزار سازمانی (ERP)

ERP نرم‌افزاری است که خرید، انبار، فروش و حسابداری یک شرکت را در یک جا نگه می‌دارد. ۲۱ آگهی ERP، ۱۱ آگهی یکی از نرم‌افزارهای ایرانی این دسته و ۵ آگهی SAP نوشته بودند.

۶. Excel و گزارش

پرتکرارترین مهارت آگهی‌ها: ۱۱۹ آگهی از ۱۵۸، یعنی ۷۵٪، Excel خواسته بودند. جدول محوری، فرمول‌های جست‌وجو و نمودار برای گزارش هزینه حمل و زمان تحویل، کمترین چیزی است که باید بلد باشی.

دوره‌های کوتاه یک روزه یا ۱۲ ساعته معمولا فقط مفاهیم زنجیره تامین را مرور می‌کنند. برای کار، دوره‌ای بهتر است که تمرین با فایل واقعی، بارنامه نمونه و دست کم یک نرم‌افزار را داشته باشد.

دوره مدیریت لجستیک با دوره مقدماتی فرق دارد. مخاطبش کسی است که چند سال در حمل، انبار یا خرید کار کرده و حالا می‌خواهد تیم را بگرداند، قرارداد با شرکت‌های حمل ببندد و هزینه کل را پایین بیاورد.

دوره یکساله دانشگاه تهران

دوره MBA لجستیک و حمل و نقل را دانشگاه تهران با یک موسسه زنجیره تامین برگزار می‌کند: یک سال و ۲۵۰ ساعت، ۴۲ ساعت مباحث پایه در ۶ سرفصل و ۲۰۸ ساعت مباحث تخصصی در ۲۸ سرفصل. شرط ورود، دست کم کارشناسی و قبولی در مصاحبه است. آخرش گواهینامه دانشگاه تهران می‌دهد، نه مدرک کارشناسی ارشد؛ خود برگزارکننده هم همین را تاکید کرده است. شهریه هر دوره پیش از شروع اعلام می‌شود.

دوره‌های کوتاه مدیریتی

مراکز آموزش آزاد دانشگاه‌ها و مراکز آموزش صنعتی دوره‌های ۸ تا ۴۸ ساعته دارند: طراحی شبکه توزیع، کنترل موجودی، طراحی انبار، برنامه‌ریزی حمل و لجستیک بین‌الملل. یکی از این دوره‌ها ۶ بخش ۸ ساعته دارد و هر بخش در دو جلسه برگزار می‌شود.

گواهی‌های بین‌المللی

گواهی‌هایی مثل CLTD در لجستیک و توزیع شناخته شده‌اند و برخی موسسه‌های داخلی دوره آمادگی ۸۰ ساعته برایشان دارند. ولی در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ هیچ کارفرمایی این گواهی‌ها را نخواسته بود.

اگر تازه شروع می‌کنی، دوره مدیریت لجستیک را نگه دار برای بعد. اول یک دوره کاربردی، Excel و یکی دو سال کار؛ دوره مدیریتی وقتی ارزش دارد که مسئله‌های واقعی را دیده باشی.

همه آگهی‌های یک سایت بزرگ کاریابی را که در ۵ آبان ۱۴۰۵ کلمه لجستیک داشتند گرفتیم: ۲٬۵۷۸ آگهی. بیشترشان این کلمه را فقط در متن یا نام شرکت داشتند. ۱۵۸ آگهی خود عنوانشان لجستیک بود و همه را کامل خواندیم.

چه مدرکی و چه رشته‌ای؟

۹۰ آگهی رشته نوشته بودند: مدیریت و بازرگانی در ۶۹ آگهی و مهندسی صنایع در ۶۷ آگهی. مکانیک با ۸ آگهی سوم بود. ۸۳ آگهی کارشناسی و فقط ۴ آگهی کاردانی را پذیرفته بودند.

چه مهارت‌هایی؟

• Excel در ۱۱۹ آگهی
• انگلیسی در ۵۵ آگهی، بیشتر برای واردات و صادرات
• بارنامه در ۲۲ آگهی و گمرک یا ترخیص در ۲۱ آگهی
• ERP در ۲۱ آگهی، WMS در ۷ آگهی و SAP در ۵ آگهی

شرط‌های دیگر

۶۶ آگهی فرقی بین خانم و آقا نگذاشته بودند و ۶۴ آگهی فقط آقا می‌خواستند؛ در آگهی‌های مدیر لجستیک، ۱۸ از ۳۴ فقط آقا بود. ۸۲ آگهی پایان خدمت سربازی را شرط کرده بودند. رایج‌ترین سقف سن ۴۰ سال بود (۳۵ آگهی) و بعد ۴۵ و ۳۵ سال. کارفرماها بیشتر شرکت‌های بازرگانی (۳۲)، کالاهای تندگردش (۲۷)، تولیدی (۲۱) و حمل و نقل (۱۸) بودند.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه حقوق دریافتی خالص سطح مدیر در گروه لجستیک، حمل و نقل و انبارداری در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۵۱ میلیون تومان در ماه بود و نیمی از مدیران بین ۳۸ تا ۶۵ میلیون می‌گرفتند. در سطح کارشناس میانه ۲۸ میلیون و در سطح کارشناس ارشد ۴۰ میلیون بود. این گروه، انبار و حمل را هم در خود دارد؛ پس عدد مدیر شامل مدیر انبار و مدیر حمل هم می‌شود.

حقوق درخواستی و حقوق آگهی‌ها

همین افراد برای ۱۴۰۵ بیشتر خواسته بودند: میانه ۶۷ میلیون برای مدیر و ۴۱ میلیون برای کارشناس. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵، ۵۴ آگهی از ۱۵۸ عدد حقوق نوشته بودند. میانه کف و سقف در ۳۹ آگهی کارشناس ۳۵ تا ۴۵ میلیون تومان بود و در ۷ آگهی مدیر ۷۰ تا ۱۰۰ میلیون. عدد آگهی پیشنهاد کارفرماست و تعداد آگهی‌های مدیر با عدد حقوق کم است؛ آن را نشانه بگیر، نه قاعده.

چه چیزی حقوق را بالا می‌برد؟

• سطح: از کارشناس تا مدیر، میانه حقوق دریافتی نزدیک به دو برابر شده بود.
• شهر: کارشناس در شهرهای بزرگ دیگر میانه ۲۶ میلیون داشت، ۲ میلیون کمتر از تهران.
• حمل بین‌المللی و انگلیسی: آگهی‌های واردات و صادرات بیشتر انگلیسی و آشنایی با گمرک خواسته بودند.
• نوع شرکت: شرکت‌های بزرگ تولیدی و پخش که ERP دارند معمولا ساختار حقوقی روشن‌تری دارند.