مهمانداری هواپیما: شرایط، دوره و حقوق در ۱۴۰۵

مهمانداری هواپیما یعنی مراقبت از مسافرها در طول پرواز، و اولین بخشش ایمنی است، نه پذیرایی. مهماندار پیش از پرواز تجهیزات اضطراری کابین را چک می‌کند، نکته‌های ایمنی را به مسافرها نشان می‌دهد و در طول پرواز حواسش به همه چیز هست؛ اگر اتفاقی بیفتد، از کمک‌های اولیه تا تخلیه اضطراری هواپیما، کار اوست.

بخش دوم کار، خدمت به مسافرهاست: پذیرایی، جواب دادن به سوال‌ها، کمک به سالمندها، کودکان و کسانی که می‌ترسند، و آرام نگه داشتن کابین. مهماندارها با هم و زیر نظر سرمهماندار کار می‌کنند و با خلبان‌ها در ارتباط‌اند.

آموزش این کار هم همین ترتیب را دارد. دوره مهمانداری آکادمی آوا ۱۱ سرفصل دارد و در فهرستش سرفصلی به اسم پذیرایی نیست: مقررات هوانوردی، کمک‌های اولیه، آتش و دود، مواد خطرناک، امنیت پرواز، کار تیمی خدمه و تمرین عملی ایمنی، و فقط یک سرفصل به بلیت می‌رسد.

شرایط مهمانداری را هر ایرلاین در فراخوان خودش اعلام می‌کند و عددها از ایرلاینی به ایرلاین دیگر فرق دارد. با کنار هم گذاشتن آخرین فراخوان‌های آوا، ماهان، کیش، وارش و کارون این تصویر به دست می‌آید:

• سن: از ۱۸ تا ۳۰ سال. سقف بیشتر فراخوان‌ها ۲۴ تا ۲۸ سال است و فقط وارش تا ۳۰ سال پذیرفته بود. آوا دیپلمه‌ها را از ۱۸ تا ۲۴ سال می‌پذیرد و کسانی را که کارشناسی یا ارشد دارند تا ۲۷ سال.
• قد: خانم‌ها ۱۶۵ تا ۱۷۵ سانتی‌متر، در هر چهار فراخوانی که قد را گفته بودند. آقایان دست‌کم ۱۷۰ و حداکثر ۱۸۰ یا ۱۸۵ سانتی‌متر. وزن هم باید با قد بخواند؛ کیش، وارش و کارون BMI استاندارد خواسته‌اند.
• مدرک: دیپلم با هر رشته‌ای برای آوا و کیش. کارون در فراخوان ۱۴۰۵ و وارش در ۱۴۰۴ کارشناسی خواستند.
• زبان انگلیسی: در همه فراخوان‌هایی که شرط‌هایشان را دیدیم، از سطح Upper Intermediate تا تسلط کامل. زبان دوم امتیاز حساب می‌شود.
• سلامت و ظاهر: قبولی در معاینه پزشکی هوایی که پزشک خود ایرلاین تایید می‌کند. آوا جراحی اصلاح بینایی مثل لیزیک و PRK و هر نوع خالکوبی را نمی‌پذیرد و گواهی دوره مقدماتی شنا می‌خواهد.
• برای آقایان: کارت پایان خدمت یا معافیت غیرپزشکی.
• محل زندگی: نزدیک پایگاه ایرلاین؛ غرب تهران برای کیش و وارش، اهواز برای کارون، و تهران یا مشهد برای آوا.

شرایط کامل آوا را در صفحه استخدام مهماندار هواپیمایی آوا می‌توانی بخوانی. عددها از یک فراخوان به فراخوان بعدی عوض می‌شوند؛ پیش از ثبت‌نام، متن همان فراخوان را در سایت خود ایرلاین بخوان.

دوره مهمانداری را دو جور جا برگزار می‌کنند: خود ایرلاین‌ها، مثل آکادمی آوا، سپهران و مرکز آموزش ایران‌ایر، و آموزشگاه‌های خصوصی هوانوردی که مجوز آموزش مهمانداری را از سازمان هواپیمایی کشوری می‌گیرند. طول دوره‌ها یکی نیست: دوره آکادمی آوا ۱۷۰ ساعت است، دوره سپهران ۳۰۰ ساعت در ۶ روز هفته، و آموزشگاه‌های خصوصی از ۱۹۴ تا حدود ۳۳۰ ساعت اعلام کرده‌اند. حداقل رسمی برای ساعت دوره پیدا نکردیم.

سرفصل‌ها شبیه هم است: مقررات هوانوردی، تمرین عملی ایمنی و تخلیه اضطراری، کمک‌های اولیه، مقابله با آتش و دود، آشنایی با مواد خطرناک، امنیت پرواز، هواشناسی، کار تیمی خدمه پرواز (CRM) و بلیت. شرط ورود به دوره هم با شرط استخدام فرق دارد: سپهران دیپلم، دست‌کم ۲۱ سال، قد ۱۶۵ برای خانم‌ها و ۱۷۵ برای آقایان، معاینه و مصاحبه می‌خواهد، و آکادمی آوا ۱۸ تا ۲۵ سال و انگلیسی دست‌کم در سطح Intermediate.

دوره مهمانداری یعنی استخدام؟

نه، و این را خود برگزارکننده‌ها نوشته‌اند. سپهران در صفحه دوره مهمانداری‌اش گفته شرکت در دوره به تنهایی یعنی استخدام قطعی نیست. مرکز آموزش ایران‌ایر در قوانین دوره‌هایش نوشته شرکت در آن‌ها تعهدی برای اشتغال ایجاد نمی‌کند. آکادمی آوا فقط به بهترین‌های هر دوره اولویت جذب می‌دهد و کارون هم تنها نفرات برتر دوره را استخدام می‌کند.

مدرک Attestation چیست؟

Attestation گواهی پایه صلاحیت مهمانداری است. کیش و وارش آن را در فراخوان‌هایشان از متقاضی خواسته بودند و آوا از کسانی که با سابقه می‌آیند گواهی مهمانداری معتبر می‌خواهد. آموزشگاه‌های خصوصی برای آزمونش آماده می‌کنند، ولی دست‌کم یکی از آن‌ها صریحا نوشته برای گرفتن این مدرک تعهدی ندارد.

هزینه دوره مهمانداری چقدر است؟

نه آوا و نه سپهران مبلغ ثابتی اعلام نکرده‌اند و کارون هم شهریه را بعد از فراخوان اعلام می‌کند. عددهایی که در سایت‌ها برای هزینه دوره آمده تاریخ ندارند. پیش از پرداخت سه چیز را بپرس: مجوز مرکز، اینکه دوره به فراخوان کدام ایرلاین وصل است، و اینکه بعد از دوره چه تعهدی می‌سپاری.

رشته مهمانداری هواپیما در دانشگاه هست، ولی برای استخدام لازم نیست. این رشته فقط در دانشگاه علمی‌کاربردی و فقط در مقطع کاردانی ارائه می‌شود، با اسم کاردانی حرفه‌ای مهمانداری هواپیما در گروه مدیریت و خدمات اجتماعی؛ دو سال و ۷۲ واحد. بعضی از مرکزهایی که آن را دارند وابسته به شرکت‌های هوایی‌اند، مثل مرکز علمی‌کاربردی هواپیمایی ساها در تهران، و پذیرش از دفترچه انتخاب رشته کنکور یا با سوابق تحصیلی است که قاعده‌اش هر سال اعلام می‌شود.

نکته مهم این است که در هیچ‌کدام از فراخوان‌هایی که خواندیم این رشته شرط نبود. آوا و کیش دیپلم با هر رشته‌ای را می‌پذیرند و کارون و وارش کارشناسی در هر رشته‌ای خواسته‌اند؛ وارش فقط مترجمی زبان، پرستاری یا روانشناسی را ترجیح داده است. پس کاردانی مهمانداری برای فراخوان‌هایی که کارشناسی می‌خواهند کافی نیست. در عوض، کارشناسی در آوا سقف سنی را از ۲۴ به ۲۷ سال می‌برد.

این رشته طبق برنامه خود دانشگاه برای این شغل‌ها آماده می‌کند: مهماندار، سرمهماندار، مدرس مهمانداری، سوپروایزر بریفینگ مهمانداران، مدیر خدمات پرواز و مدیر ناوگان پروازی مهمانداران.

رشته مهمانداری در دبیرستان هست؟

نه. در فهرست رسمی رشته‌های کاردانش رشته‌ای به اسم مهمانداری نیست و نزدیک‌ترینش رشته هوانوردی در گروه خدمات است. چون ایرلاین‌ها دیپلم را با هر رشته‌ای می‌پذیرند، انتخاب رشته پایه نهم راه مهمانداری را نمی‌بندد؛ ریاضی، تجربی، انسانی یا هنرستان فرقی نمی‌کند. آنچه از همین حالا به کارت می‌آید انگلیسی، شنا و آمادگی بدنی است.

در فنی و حرفه‌ای هم دوره مهمانداری هواپیما نیست: در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد تهران هیچ ردیفی برای مهمانداری یا هوانوردی پیدا نکردیم. این آموزش را مراکز هوانوردی می‌دهند.

این عددها را با احتیاط بخوان: در این گروه فقط ۲۹ نفر شرکت کرده‌اند، مهماندارها و راهنماهای تور در یک گروه‌اند و خود گزارش، عدد شهرهای دیگر را کم‌اطمینان دانسته است. باکس سبز بالای جدول هم تخمین راه تا کار است، نه داده منتشرشده.

درآمد مهمانداری هواپیما به چه چیزهایی بستگی دارد؟

برای مهماندار تازه‌کار در سایت‌ها عددهایی از ۱۲ تا ۳۳ میلیون تومان آمده که هیچ‌کدام منبع ندارند و با هم نمی‌خوانند. آنچه در آگهی‌ها دیده می‌شود این است که در کار مهمانداری تعداد سفرها روی حقوق اثر دارد: یک شرکت قطار مسافری حقوق مهماندارش را ۲۰ تا ۲۳ میلیون تومان «با توجه به تعداد سیرها» اعلام کرده بود. سابقه و رسیدن به سرمهمانداری پله بعدی است. پیش از حساب کردن درآمد، هزینه دوره و تعهدی را که می‌سپاری هم کنارش بگذار.

مسیر دوره‌های مهماندار هواپیما از پایه‌هایی شروع می‌شود که پیش از هر فراخوان به کارت می‌آید، مثل زبان، شنا و کمک‌های اولیه، بعد به دوره مهمانداری و ایمنی کابین می‌رسد و در آخر به سرمهمانداری.

سرمهماندار مسئول کل کابین و تیم مهماندارهاست. آوا برای این سمت مدرک سرمهمانداری و CMC می‌خواهد و سقف سنی کسانی را که برای آن می‌آیند ۳۸ سال گذاشته است. بعد از سال‌ها پرواز هم راه ادامه دارد: مدرس مهمانداری، سوپروایزر بریفینگ مهمانداران و مدیر خدمات پرواز شغل‌هایی‌اند که برنامه رشته دانشگاهی مهمانداری برایشان نام برده است.