شغل نجاری: درآمد نجاری در ایران، کابینت سازی و مبل سازی

۸۰ آگهی از کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولیدی بود و بقیه از دفترهای معماری و شرکت‌های ساختمانی. ۵۳ آگهی فقط آقا می‌خواستند و ۴۵ آگهی شرط جنسیت نداشتند؛ آگهی‌های طراحی و آنالیز بیشتر از بقیه به روی خانم‌ها باز بودند. فقط ۲۲ آگهی رشته تحصیلی نوشته بودند، بیشتر معماری و طراحی صنعتی برای کار طراحی؛ برای کار کارگاهی، سابقه شرط اصلی بود و ۵۳ آگهی از آن حرف زده بودند.

کابینت ۴۱ بار، MDF ۲۹ بار و CNC ۱۵ بار در آگهی‌ها آمده بود. این نشان می‌دهد نجاری امروز بیشتر کار با ورق و دستگاه است تا چوب ماسیو و دست. ۱۷ آگهی بیمه و ۸ آگهی خوابگاه یا ناهار را در مزایا نوشته بودند و ۱۵ آگهی از ایمنی کار حرف زده بودند.

آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان در ۱۹۹۵ گرد چوب را در گروه یک، یعنی سرطان‌زای قطعی برای انسان، گذاشت. سرطان حفره بینی و سینوس‌ها، به‌ویژه از گرد چوب‌های سخت، مهم‌ترین خطر آن است و بیشترین مواجهه در ساخت مبل و کابینت، هنگام سنباده‌زنی با دستگاه، دیده شده است.

یک پژوهش ایرانی در ۲۰۲۰ گرد چوب را در هوای تنفسی ۱۰۰ کارگر در ۲۵ کارگاه مبلمان یک شهر شمالی اندازه گرفت: به طور میانگین ۲۲٫۳ میلی‌گرم در هر متر مکعب، چند برابر حد مجاز ایران. یعنی در بسیاری از کارگاه‌های کوچک، تهویه و ماسک جدی گرفته نمی‌شود.

چه کاری از سلامتت محافظت می‌کند؟

• مکنده گرد روی دستگاه‌ها و تهویه کارگاه، نه فقط باز کردن در.
• ماسک مناسب گرد و غبار، به‌ویژه هنگام سنباده‌زنی و برش.
• محافظ گوش؛ صدای اره و دستگاه‌ها در طول سال شنوایی را کم می‌کند.
• محافظ تیغه و دست نزدن به قطعه نزدیک تیغه؛ بریدگی و قطع انگشت از رایج‌ترین حادثه‌های نجاری است.

در هنرستان، شاخه فنی و حرفه‌ای رشته صنایع چوب و مبلمان را دارد و شاخه کاردانش رشته‌هایی مثل کابینت‌سازی چوبی، مبل‌سازی مدرن و کلاسیک، رنگ‌کاری مبلمان چوبی، اپراتوری CNC چوب، منبت‌کاری و خراطی. این مستقیم‌ترین راه برای کسی است که از نوجوانی می‌داند این کار را می‌خواهد.

در دانشگاه، کنکور ۱۴۰۵ دو رشته داشت: مهندسی صنایع چوب و فرآورده‌های سلولزی با ۱۸۵ ظرفیت در ۷ دانشگاه، و مهندسی صنایع مبلمان با ۲۵۱ ظرفیت در ۱۱ دانشگاه، از جمله ملایر. همه این ظرفیت‌ها فقط با سوابق تحصیلی بود و آزمون نداشت. این رشته‌ها بیشتر برای مدیریت تولید و طراحی‌اند تا کار با دست.

در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران استاندارد نجاری، کابینت‌سازی یا مبل‌سازی نبود؛ فقط کارهای هنری چوب: منبت‌کار چوب ۵۰۰ ساعت و ۳۱٫۳۷ میلیون تومان، معرق‌کار چوب ۴۶۶ ساعت و ۲۹٫۲۴ میلیون، و دوزنده لباس مبل که به رویه‌کوبی نزدیک است، ۱۸٫۶۶ میلیون تومان. بیشتر نجارها و کابینت‌سازها کار را به شکل شاگردی در کارگاه یاد گرفته‌اند.

عدد دقیقی از سرشماری برای این صنعت پیدا نکردیم و هر چه هست از گفته اتحادیه‌ها و مسئولان است. اتحادیه درودگران در ۱۴۰۲ از ۴۶٬۷۰۰ واحد رسمی و ۱۱۷ هزار شاغل گفته بود؛ یک پژوهش علمی در ۱۳۹۶ ۴٬۲۰۴ بنگاه با حدود ۱۰۰ هزار شاغل شمرده بود که ۵۹ هزار نفرشان در مبلمان بودند.

ملایر مهم‌ترین مرکز مبلمان کشور است و تنها شهرک تخصصی مبلمان ایران را دارد؛ هیئت مدیره بازار مبل این شهر در ۱۴۰۱ گفته بود ۶۵ درصد مبلمان کشور آنجا ساخته می‌شود و ۲۰ هزار شغل دارد. قم و استان تهران هم از مرکزهای اصلی‌اند. صادرات مبلمان در بهار ۱۴۰۴ حدود ۱۵ میلیون دلار گزارش شده است. در همان سال مسئولان از بررسی ممنوعیت واردات بعضی پارچه‌های مبلی و بالا بردن تعرفه آن از ۲۰ به ۳۲ درصد گفته بودند؛ تصمیمی که اگر اجرا شود، قیمت مواد رویه‌کوب‌ها و مبل‌سازها را تغییر می‌دهد. قیمت ورق و یراق هم با نرخ ارز بالا و پایین می‌رود و بر سود کارگاه‌های کوچک اثر مستقیم دارد.

برای کسی که می‌خواهد کارگاه خودش را راه بیندازد، کابینت و کمد سفارشی بازار پایدارتری از مبل دارد: هر خانه تازه و هر بازسازی آشپزخانه به آن نیاز دارد. رویه‌کوبی و تعمیر مبل هم چون به سرمایه کمی نیاز دارد، راه شروع رایجی است.

گزارش‌های معتبر حقوق برای نجاران و کار با چوب گروه جدا دارند، ولی فقط برای کل کشور و بدون تفکیک سابقه. میانه دریافتی ماهانه این گروه در پایان ۱۴۰۴، ۳۱ میلیون تومان بود و نیمی از آن‌ها ۲۴ تا ۴۴ میلیون می‌گرفتند. درخواست حقوق در همین گروه برای ۱۴۰۵ میانه ۴۴ میلیون تومان بود.

۸۳ آگهی که بازه حقوق داشتند، میانه ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند: نجارها ۲۷٫۵ تا ۴۲٫۵، برش و CNC و مونتاژ MDF ۳۰ تا ۴۰، رنگ‌کارها ۳۰ تا ۴۹٫۵، طراح‌ها و آنالیزورهای کابینت ۳۵ تا ۵۰ و مدیر و سرپرست‌ها ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومان. بالاترین پیشنهاد کارگاهی مال نصاب‌های کابینت بود: ۶۰ تا ۷۰ میلیون تومان در ۵ آگهی.

درآمد مبل سازی و کار آزاد

درآمد کابینت‌ساز و مبل‌ساز آزاد به تعداد سفارش‌ها و قیمت کارش بستگی دارد و عدد معتبری برای آن پیدا نکردیم. استادکاری که کارگاه و مشتری خودش را دارد معمولا بیشتر از حقوق‌بگیر درمی‌آورد، ولی هزینه اجاره، دستگاه و ورق و ریسک نوسان بازار ساختمان را هم خودش می‌دهد.