رشته طراحی داخلی: کدام رشته، چه نرم‌افزاری، چه درآمدی

سه نام در جست‌وجوها کنار هم می‌آید و یکی نیستند:

• معماری داخلی: تنها رشته دانشگاهی این کار. فضای داخل بنا را از نقشه تا نور و مصالح طراحی می‌کند و کنار مهندسی معماری خوانده می‌شود.
• طراحی داخلی: نام شغل است، نه رشته. در دانشگاه رشته‌ای با این نام نیست و در دوره‌های مهارتی همان معماری داخلی را می‌گویند.
• دکوراسیون داخلی: انتخاب و چیدن رنگ، پرده، مبلمان و اکسسوری در فضای ساخته‌شده؛ بیشتر یک مهارت و دوره کوتاه است تا رشته.

پس رشته دکوراسیون داخلی در دانشگاه هم همان معماری داخلی است. در کنکور ۱۴۰۵ این رشته در گروه ریاضی بود؛ دیپلم هنر و تجربی کد با آزمون آن را نمی‌تواند انتخاب کند و باید از راه بدون کنکور یا دوره مهارتی وارد شود.

طراح داخلی در عمل چه می‌کند؟

در شرح وظایف رسمی این شغل در طبقه‌بندی مشاغل آمریکا، کار از گفت‌وگو با کارفرما شروع می‌شود: بودجه، سلیقه و کاربرد فضا. بعد طراح درباره چیدمان، مبلمان، تجهیزات و ترکیب رنگ پیشنهاد می‌دهد، با نرم‌افزارهای نقشه‌کشی مدارک اجرایی را آماده می‌کند، مقدار و هزینه مصالح را برآورد می‌کند و طرح را برای تایید به کارفرما نشان می‌دهد. در مرحله اجرا با پیمانکار، معمار، مهندس و لوله‌کش هماهنگ می‌شود، نصب کف‌پوش، پرده، رنگ و مبلمان را به اجراکارها می‌سپارد و در کارگاه سر می‌زند تا کار مطابق نقشه پیش برود. یعنی نیمی از کار پشت کامپیوتر است و نیم دیگرش با آدم‌ها.

دانشگاه یا دوره مهارتی؟

۸۹٪ ظرفیت معماری داخلی در کنکور ۱۴۰۵ بدون آزمون و در موسسه‌های غیرانتفاعی بود که شهریه می‌گیرند. راه دیگر دوره‌های آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای است. در تهران سقف شهریه حضوری دوره کامل «طراح معماری داخلی درجه یک» با ۷۲۸ ساعت، ۴۱٫۳ میلیون تومان است و دوره کوتاه‌تر «تزیین‌کننده فضای داخلی» با ۱۷۶ ساعت، ۱۸٫۶ میلیون تومان. اگر فقط سه دوره نرم‌افزاری پرتکرار آگهی‌ها را بگذرانی، یعنی AutoCAD، 3ds Max با V-Ray و نورپردازی V-Ray، روی هم ۲۵۵ ساعت و حدود ۴۷ میلیون تومان می‌شود. دوره‌های نرم‌افزاری تکی بین ۴۰ تا ۱۱۰ ساعت و ۷٫۴ تا ۲۰٫۴ میلیون تومان‌اند.

مدرک دانشگاهی در ایران برای کار شرط قانونی نیست و ۳۲ آگهی از ۸۳ آگهی رشته خاصی نخواسته بودند. در آمریکا وضع فرق دارد: ۸۴٪ شاغلان این کار گفته‌اند کارشناسی لازم است. اگر به کار در خارج فکر می‌کنی، این تفاوت را جدی بگیر.

همه آگهی‌های گروه معماری یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ و آگهی‌هایی که با طراحی داخلی، دکوراسیون و معماری داخلی پیدا شد خوانده شد. ۸۳ آگهی طراحی داخلی و دکوراسیون ماند؛ عددی کوچک کنار ۱٬۴۷۷ ظرفیت کارشناسی در یک سال.

یک چهارم آگهی‌ها طراح کابینت و آشپزخانه از کارگاه‌های MDF و مبلمان بودند که حقوق بیشتری هم پیشنهاد داده بودند. ۵۰ آگهی رشته معماری را نام برده بودند و ۴۹ آگهی از بازدید سایت، متره یا پروژه حرف زده بودند؛ یعنی کارفرما طراحی می‌خواهد که اجرا را هم بفهمد. ۱۷ آگهی نمونه‌کار یا رزومه خواسته بودند.

بیشتر طراحان داخلی ایران از آگهی کار پیدا نمی‌کنند؛ با دفترهای طراحی، شرکت‌های بازسازی یا مستقیم با کارفرما کار می‌کنند. کاهش ساخت‌وساز در ۱۴۰۴ کار ساختمان‌های نو را کم کرده و بازسازی خانه‌های موجود بخش مهم‌تری از بازار شده است. در بهار ۱۴۰۴ شهرداری‌های کشور ۲۹٬۲۹۵ پروانه ساخت صادر کردند؛ ۲۲٫۷٪ کمتر از بهار سال قبل و ۲۷٫۸٪ کمتر از زمستان ۱۴۰۳. آماری از حجم بازسازی خانه‌ها پیدا نکردیم، پس نمی‌شود گفت این کاهش را چقدر جبران می‌کند.

برای مقایسه، در آمریکا حدود ۹۷٬۱۰۰ طراح داخلی در ۲۰۲۵ شاغل بودند و پیش‌بینی رشد این شغل تا ۲۰۳۵، ۳ تا ۴٪ است؛ یعنی رشدی معمولی با حدود ۷٬۷۰۰ فرصت خالی در سال. آنجا هم بزرگ‌ترین کارفرما دفترهای خدمات طراحی‌اند و بخش بزرگی از طراحان برای خودشان کار می‌کنند.

گزارش‌های معتبر حقوق، طراح داخلی را در گروه معماری می‌شمارند. میانه حقوق دریافتی خالص این گروه در تهران و در سطح کارشناس در پایان ۱۴۰۴، ۲۷ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۰ تا ۳۳ میلیون می‌گرفتند. در سطح کارشناس ارشد میانه ۳۶ و در سطح مدیر ۵۴ میلیون بود.

حقوق در آگهی‌ها

۴۸ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۱٫۵ و ۵۰ میلیون تومان بود. طراحان داخلی حدود ۲۷٫۵ تا ۴۵ میلیون و طراحان کابینت و آشپزخانه ۴۰ تا ۵۰ میلیون پیشنهاد گرفته بودند.

درآمد طراح مستقل

طراحی که خودش پروژه می‌گیرد، معمولا به ازای متر مربع یا درصدی از هزینه اجرا دستمزد می‌گیرد. نرخ رسمی منتشرشده‌ای نیست و درآمد به تعداد پروژه، شهر و نمونه‌کار بستگی دارد؛ در سال‌های اول، پروژه‌ها کم و نامنظم است.

ماده ۶ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان هفت رشته اصلی را نام می‌برد: معماری، عمران، تاسیسات مکانیکی، تاسیسات برقی، شهرسازی، نقشه‌برداری و ترافیک. معماری داخلی جزو آن‌ها نیست، پس طراح داخلی پروانه اشتغال نظام مهندسی نمی‌گیرد و برای طراحی چیدمان و دکوراسیون هم قانونی پیدا نکردیم که چنین پروانه‌ای بخواهد. هر تغییری در سازه، دیوار باربر یا تاسیسات ساختمان باید با مهندس دارای پروانه انجام شود.

ماده ۴ همان قانون پروانه را برای خدمات فنی ساختمان می‌خواهد، یعنی طراحی، محاسبه، نظارت و اجرای بنا. ماده ۷ هم رشته‌ای را «مرتبط» با یکی از رشته‌های اصلی می‌داند که بیش از ۷۰٪ محتوای درسی‌اش با آن یکی باشد و تشخیصش با کمیسیون هم‌ارزی است. پس مدرک معماری داخلی به‌تنهایی پروانه نظام مهندسی نمی‌آورد؛ اگر روزی بخواهی کار ساختمانی هم بکنی، باید واحدهایت بررسی شود یا معماری بخوانی.

اگر مغازه یا دفتر باز کنی، طبق ماده ۱۲ قانون نظام صنفی، پیش از باز کردن واحد صنفی باید پروانه کسب گرفت. در تهران اتحادیه تزیینات و دکوراسیون داخلی منزل صنف همین کار است.