مهندس سازه کیست؟ کار، مهارت‌ها، درآمد و مسیر رسیدن به پروانه محاسبات

به مهندس سازه در انگلیسی Structural Engineer می‌گویند. در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا این کار زیرمجموعه مهندس عمران است و یکی از وظایف اصلی‌اش این است: محاسبه بارها و تنش مصالح برای تعیین مشخصات طراحی. در ایران هم سازه زیرمجموعه عمران است و در نظام مهندسی ساختمان، رشته عمران سه صلاحیت جدا دارد: محاسبات، نظارت و اجرا.

• مهندس محاسب یا طراح سازه نقشه سازه را می‌کشد و حساب می‌کند. صلاحیت محاسبات مال همین کار است.
• مهندس ناظر سر ساختمان می‌رود و بررسی می‌کند که سازه همان‌طور که طراحی شده اجرا شود.
• مجری یا سرپرست کارگاه ساختمان را می‌سازد و کارگاه را می‌گرداند.

طراحی سازه چیست؟

طراحی سازه یعنی انتخاب اسکلت و اندازه هر تیر، ستون، سقف و پی، طوری که ساختمان با ایمنی کافی بار و زلزله را تحمل کند و اجرایش هم شدنی و اقتصادی باشد. نتیجه کار، نقشه‌های سازه و دفترچه محاسبات است.

«کارشناس سازه» در آگهی‌ها گاهی همان طراح است و گاهی ناظر؛ این صفحه درباره کار طراحی و محاسبه است. برای نقشه معماری و شکل ساختمان، صفحه رشته معماری را ببین.

راه رسیدن به صلاحیت محاسبات

این راه چهار قدم دارد: چهار سال کارشناسی مهندسی عمران؛ سه سال سابقه کار بعد از آن، که با کارشناسی ارشد دو سال و با دکتری یک سال است؛ آزمون ورود به حرفه که با ۵۰ درصد قبول می‌شود و قبولی آن سه سال اعتبار دارد ولی خودش پروانه نیست؛ و بعد پروانه پایه ۳، که با سابقه و دوره‌های آموزشی بالا می‌رود.

گام بعدی: صلاحیت‌های تخصصی سازه

محاسب سازه بعد از چند سال کار می‌تواند سراغ دو صلاحیت تخصصی رشته عمران برود: «ارزیابی، طرح و اجرای بهسازی» برای مقاوم‌سازی ساختمان‌های موجود در برابر زلزله، و «طرح و اجرای گود، پی و سازه نگهبان» برای گودبرداری‌های عمیق. هر دو کارشناسی ارشد یا دکتری می‌خواهند، برای بهسازی در گرایش سازه یا زلزله و برای گود در گرایش خاک و پی، به‌علاوه دست‌کم صلاحیت محاسبات پایه دو و پروانه نظارت یا اجرای پایه یک. حدنصاب قبولی این دو آزمون ۶۰ درصد است، در حالی که آزمون‌های ورود به حرفه با ۵۰ درصد قبول می‌شوند.

آیین‌نامه‌ها هم ثابت نمی‌مانند. در ۱۴۰۵ ویرایش پنجم استاندارد ۲۸۰۰ در سمینارهای تخصصی معرفی شد، ولی منابع آزمون آبان ۱۴۰۵ هنوز ویرایش چهارم را نام می‌برند. مهندس سازه باید تغییر هر ویرایش را دنبال کند.

همه ۴۴۴ آگهی گروه مهندسی عمران یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ خوانده شد. بیشتر آگهی‌های عمران برای کارگاه و دفتر فنی است و فقط ۳۸ آگهی طراحی یا نقشه‌کشی سازه بود؛ بقیه کارگاه و اجرا ۱۵۲، دفتر فنی ۱۱۶، کارهای دیگر عمران ۱۰۲، نقشه‌برداری ۲۱ و مدیریت و کنترل پروژه ۱۵ آگهی بود. با جستجوی جدا برای طراح سازه، محاسب و Tekla، روی هم ۶۰ آگهی سازه پیدا شد. بیشتر این آگهی‌ها از شرکت‌های مهندسی مشاور و پروژه‌های صنعتی بود و ۵۵ آگهی در سطح کارشناس یا کارشناس ارشد.

مهندس سازه چه مهارتی لازم دارد؟

• ETABS در ۲۶، اتوکد در ۲۵، SAFE در ۲۱ و SAP2000 در ۲۰ آگهی آمده بود.
• طراحی فولاد و سازه فلزی در ۲۴ و بتن در ۲۰ آگهی نام برده شده بود.
• ۱۶ آگهی آشنایی با مباحث مقررات ملی یا استاندارد ۲۸۰۰ را خواسته بودند و ۱۸ آگهی کارشناسی ارشد را نام برده بودند.
• Tekla در ۱۱ آگهی آمده بود، بیشتر برای نقشه ساخت سازه فلزی؛ BIM در ۷ و Revit در ۶ آگهی.
• رشته‌ای که خواسته بودند در ۵۴ آگهی عمران بود؛ معماری ۶ و مکانیک ۵ بار، برای سازه‌های صنعتی.

مهندس سازه کجا استخدام می‌شود؟

از ۶۰ آگهی طراحی و نقشه‌کشی سازه، ۳۱ آگهی از شرکت‌های خدمات مهندسی و مشاور بود، ۱۱ آگهی از نفت و گاز و پتروشیمی، ۶ آگهی از کارخانه‌ها، ۳ آگهی از پیمانکاران EPC و ۳ آگهی از شرکت‌های ساختمانی. ۴۲ آگهی سطح کارشناس و ۱۳ آگهی کارشناس ارشد می‌خواستند. فقط ۲ آگهی پروانه نظام مهندسی را نام برده بودند؛ پروانه بیشتر برای کسی مهم است که مستقل کار می‌کند و نقشه امضا می‌کند، نه برای کارمند دفتر طراحی.

گزارش‌های معتبر حقوق، مهندسان سازه را جدا نمی‌شمارند و در گروه مهندسی عمران می‌آورند. میانه حقوق دریافتی خالص مهندس عمران سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۱ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۵ تا ۴۱ میلیون می‌گرفتند. در سطح کارشناس ارشد این میانه ۴۱ میلیون بود. درخواست کارشناس‌ها برای ۱۴۰۵ میانه ۴۶ میلیون بود.

حقوق در آگهی‌ها

۱۵ آگهی طراحی و نقشه‌کشی سازه عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۴۰ و ۶۰ میلیون تومان بود. آگهی‌های کارگاه و اجرا، که کار سخت‌تر و دور از شهر دارند، کمی بیشتر پیشنهاد داده بودند.

تعرفه طراحی و درآمد مهندس محاسب

مهندس محاسبی که پروانه دارد و نقشه امضا می‌کند، حق‌الزحمه را بر اساس تعرفه سازمان نظام مهندسی ساختمان می‌گیرد، نه حقوق ماهانه. تعرفه ۱۴۰۵ حدود ۴۷٫۵٪ بالا رفت. طبق جدول ۱۴۰۵، حق طراحی هر متر مربع ساختمان یک یا دو طبقه حدود ۲۵۱ هزار تومان است و برای ساختمان ۱۳ طبقه و بیشتر حدود ۵۹۴ هزار تومان. این مبلغ برای همه رشته‌های طراحی با هم است، یعنی معماری، سازه و تاسیسات، و سهم سازه بخشی از آن است. استان‌ها هم می‌توانند رقم را کمی تغییر بدهند.

این تعرفه با هزینه ساخت پیوند دارد. هزینه ساخت هر متر مربع ساختمان یک یا دو طبقه در ۱۴۰۵، ۱۳٫۴ میلیون تومان اعلام شد و کل تعرفه خدمات مهندسی آن، شامل طراحی و نظارت، حدود ۵۵۸ هزار تومان، یعنی حدود ۴ درصد هزینه ساخت. حق طراحی چهار رشته حدود ۴۵ درصد این مبلغ است. سهم دقیق سازه را جدول جداگانه‌ای تعیین می‌کند که در این بررسی پیدا نشد؛ پیش از قرارداد، رقم استان خودت را از سازمان نظام مهندسی بپرس.