رشته نقشه برداری: نقشه برداری و GIS چیست، کنکور و بازار کار

فدراسیون بین‌المللی نقشه‌برداران (FIG) نقشه‌بردار را متخصصی می‌داند که با دانش و مهارت فنی، زمین، اجسام سه‌بعدی و مسیرها را تعیین، اندازه‌گیری و نمایش می‌دهد و اطلاعات مکانی را برای برنامه‌ریزی و اداره زمین جمع و تفسیر می‌کند. در عمل یعنی تعیین مختصات دقیق نقطه‌ها با دوربین نقشه‌برداری و GPS، کشیدن نقشه وضع موجود زمین، پیاده کردن نقشه ساختمان و جاده روی زمین و پایش نشست و جابه‌جایی سازه‌ها.

GIS چیست؟

سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS) سامانه اطلاعات جغرافیایی یا GIS را سیستمی رایانه‌ای تعریف می‌کند که اطلاعات وابسته به مکان را تحلیل و نمایش می‌دهد؛ داده‌ای که به یک موقعیت مشخص روی زمین وصل است. شهرداری‌ها برای مدیریت شبکه آب و برق، شرکت‌های معدنی برای اکتشاف و سازمان‌ها برای تصمیم‌گیری درباره مکان، از GIS استفاده می‌کنند. ArcGIS و QGIS رایج‌ترین نرم‌افزارهای آن‌اند.

یک روز نقشه‌بردار در کارگاه

روز نقشه‌بردار کارگاه معمولا صبح زود شروع می‌شود: کنترل نقطه‌های مبنا، پیاده کردن محور ستون‌ها یا مسیر یک جاده با دوربین، برداشت ارتفاع زمین برای خاکبرداری، و ثبت همه این‌ها در دفترچه و دستگاه. بعدازظهر داده‌ها در اتوکد یا نرم‌افزار راه به نقشه تبدیل می‌شوند و برای پیمانکار و مهندس ناظر فرستاده می‌شوند. هر خطای کوچک در این کار می‌تواند ستون یا لوله‌ای را جابه‌جا بسازد، برای همین کنترل دوباره بخشی از کار روزانه است.

سنجش از دور و فتوگرامتری

سنجش از دور یعنی شناختن ویژگی‌های یک منطقه با اندازه‌گیری تابش بازتابی از آن، از راه دور و معمولا با ماهواره یا هواپیما. فتوگرامتری یعنی ساختن نقشه و مدل سه‌بعدی از روی عکس، که امروز بیشتر با پهپاد انجام می‌شود. این دو شاخه پل نقشه‌برداری میدانی به دنیای داده مکانی‌اند.

نام رشته: نقشه‌برداری یا ژئوماتیک؟

نام رسمی رشته در دفترچه کنکور ۱۴۰۵ و قانون نظام مهندسی هنوز مهندسی نقشه‌برداری است. ژئوماتیک نامی است که در دنیا و در بعضی کتاب‌ها برای همین رشته به کار می‌رود، ولی تغییر نام رسمی‌ای پیدا نکردیم.

مهندسی نقشه‌برداری در دفترچه گروه ریاضی است. شمارش ما از دفترچه‌های رسمی ۱۴۰۵:

• با آزمون: ۵۳۲ ظرفیت در ۲۸ کد؛ ۴۴۸ روزانه، ۶۳ نوبت دوم و ۱۰ سهمیه
• دانشگاه‌های با آزمون: زنجان ۵۰، دانشگاه تهران ۴۵، صنعتی شاهرود ۴۰، صنعتی اراک ۴۰، دزفول ۳۵، بابل ۳۲، بوعلی ۳۰، تبریز ۲۹، خواجه نصیر ۲۵ و ۱۱ پردیس، اصفهان ۲۵، یاسوج ۲۵، شهید بهشتی ۲۰، شیراز ۲۰، اسدآباد ۱۷ و مشهد ۱۵
• با سوابق تحصیلی: ۱٬۰۲۸ ظرفیت در ۳۶ کد، ۶۱۳ تای آن در موسسه‌های غیرانتفاعی
• دانشجو معلم: ۲۸ ظرفیت در دانشگاه شهید رجایی برای تربیت هنرآموز

کاردانی نقشه‌برداری و ژئودزی هم ۷۶۰ ظرفیت با سوابق تحصیلی دارد که ۱۰۰ تای آن در آموزشکده فنی نقشه‌برداری نیروهای مسلح در تهران و با مصاحبه است.

رشته GIS

در کارشناسی رشته‌ای با نام GIS نیست. GIS در کارشناسی ارشد یکی از شش گرایش مهندسی نقشه‌برداری است: فتوگرامتری، ژئودزی، سنجش از دور، سیستم اطلاعات مکانی، هیدروگرافی و سیستم‌های اداره زمین. رشته ارشد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی هم در گروه جغرافیا وجود دارد؛ پس کسی که از علوم انسانی و جغرافیا می‌آید هم راهی به GIS دارد.

قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان نقشه‌برداری را یکی از هفت رشته اصلی مهندسی ساختمان می‌داند و می‌گوید کار مهندسی ساختمان پروانه می‌خواهد که وزارت راه و شهرسازی صادر می‌کند. آزمون نظام مهندسی ۱۴۰۵ برای نقشه‌برداری یک پروانه دارد، بدون جدا شدن به طراحی، نظارت و اجرا، و برای کاردان‌های نقشه‌برداری هم آزمون جدا برگزار می‌شود. پله‌های پروانه مثل بقیه رشته‌هاست: پایه ۳ بعد از سه سال سابقه و آزمون، و بعد ۴، ۵ و ۶ سال سابقه برای پایه ۲، ۱ و ارشد.

نقشه UTM و سند ملک

سخنگوی سازمان ثبت در مرداد ۱۴۰۵ گفت تهیه نقشه UTM برای ثبت ملک لازم است و پنج گروه می‌توانند آن را تهیه کنند که مهندسان نقشه‌بردار دارای پروانه نظام مهندسی در اولویت‌اند؛ بقیه کارشناسان رسمی و نقشه‌برداران همکار و دفترهای مجاز‌اند. این یکی از بازارهای ثابت کار برای نقشه‌بردار پروانه‌دار است.

ما قانونی پیدا نکردیم که برای هر پروانه ساختمانی یا تفکیک زمین، نقشه‌بردار پروانه‌دار را الزامی کند؛ این کارها در سرفصل آزمون پروانه هستند ولی آن‌ها را اجباری ننوشته‌ایم.

همه آگهی‌هایی که در مهر ۱۴۰۵ با کلیدواژه‌های نقشه بردار، نقشه برداری، GIS، ژئوماتیک و فتوگرامتری منتشر شده بود، به‌اضافه همه آگهی‌های دسته مهندسی عمران، در یک سایت بزرگ کاریابی خوانده شد. ۵۸ آگهی کار نقشه‌برداری یا GIS بودند: ۵۲ آگهی نقشه‌بردار و کارشناس نقشه‌برداری و ۶ آگهی GIS.

این کار میدانی و پراکنده است: تنها ۱۰ آگهی در تهران بود و بقیه در یزد ۶، سمنان ۴، هرمزگان ۴، اصفهان ۳، کرمان ۳ و سیستان و بلوچستان ۳ و جاهای دیگر. ۳۹ آگهی از کار در کارگاه، پروژه یا معدن گفته بودند و ۲۱ آگهی مترو، راه، سد، تونل یا پل را نام برده بودند. کارفرماها ۲۲ شرکت خدمات مهندسی، ۱۲ پیمانکار، ۸ شرکت معدنی و ۵ شرکت نفت و گاز بودند.

آگهی‌ها چه می‌خواهند؟

از ۵۴ آگهی که رشته نوشته بودند، ۴۸ آگهی مهندسی عمران یا نقشه‌برداری و ۶ آگهی مهندسی معدن خواسته بودند. اتوکد و سیویل تری‌دی در ۲۷ آگهی، دوربین توتال‌استیشن و GPS در ۱۶، GIS در ۱۰ و پهپاد و فتوگرامتری در ۴ آگهی آمده بود. ۳۱ آگهی سابقه کار خواسته بودند. ۴۰ آگهی فقط آقا می‌خواستند و ۱۳ آگهی فرقی نگذاشته بودند؛ هر ۶ آگهی GIS که کار دفتری‌اند برای خانم‌ها هم باز بودند.

گزارش‌های حقوق گروه جدایی برای نقشه‌بردار ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که دارند مهندسان عمران است که بیشتر نقشه‌بردارها کنار آن‌ها در کارگاه کار می‌کنند. بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص کارشناسان عمران در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۱ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۵ تا ۴۱ میلیون می‌گرفتند. همین گروه برای ۱۴۰۵، ۴۶ میلیون تومان درخواست کرده‌اند. به همین دلیل کادر حقوق این صفحه تخمینی است.

کارفرماهای نقشه برداری چقدر پیشنهاد داده‌اند؟

۲۹ آگهی از ۵۸ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان بود. این عدد بالاتر از دریافتی میانه است چون بیشتر آگهی‌ها برای کار در کارگاه‌های دور، معدن و پروژه‌های راه و مترو است که معمولا مزد بیشتری دارند. نقشه‌بردار پروانه‌دار که نقشه UTM و کار ثبتی هم انجام می‌دهد، درآمد آزاد هم دارد.