نقشه کش سازه: چه نقشه‌هایی می‌کشد، از کجا شروع کند و چقدر درآمد دارد

برای سطح اول، استاندارد نقشه‌کشی سازه فنی و حرفه‌ای ۴۰۴ ساعت است و سقف شهریه حضوری آن در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ حدود ۲۲٫۹ میلیون تومان. کسی که فقط می‌خواهد نقشه را بخواند، دوره ۹۲ ساعته خواندن نقشه‌های سازه بتنی را دارد با حدود ۱۷٫۰ میلیون تومان. برای سطح دوم، دوره ۷۰ ساعته مدل‌سازی سازه فولادی و بتنی با Revit حدود ۱۳٫۰ میلیون تومان است. دوره ۱۵۰ ساعته ETABS هم با حدود ۲۷٫۸ میلیون تومان در همین فهرست هست، ولی برای نقشه‌کش آشنایی با خروجی آن کافی است و دوره کامل آن بیشتر به کار کسی می‌آید که می‌خواهد طراح شود.

صفحه دوره‌ها: نقشه‌کشی سازه درجه ۱، AutoCAD سازه، جزئیات آرماتوربندی، جزئیات اتصالات فولادی و Revit Structure.

در یک دفتر طراحی، مهندس محاسب اسکلت ساختمان را در نرم‌افزار مدل می‌کند، اندازه تیر و ستون و پی را به دست می‌آورد و پای نقشه امضا می‌گذارد. اما کارگاه با فایل مدل کار نمی‌کند؛ با برگ کاغذی کار می‌کند که روی آن نوشته شده هر ستون کجاست، چند میلگرد دارد و هر تیر به کدام ستون وصل می‌شود. کسی که این برگ‌ها را می‌کشد، اندازه می‌گذارد، جدول می‌زند و برای چاپ آماده می‌کند، نقشه‌کش سازه است.

نقشه‌کش سازه محاسبه نمی‌کند و مسئولیت قانونی نقشه با او نیست. اما باید زبان نقشه را بهتر از هر کسی بلد باشد: علامت‌ها، مقیاس‌ها، ضخامت خط‌ها، شیوه نوشتن مشخصات میلگرد و قاعده‌هایی که مقررات ملی ساختمان برای جزئیات اجرایی گذاشته است. یک اشتباه کوچک او، مثلا جابه‌جا نوشتن فاصله خاموت‌ها، در کارگاه به بتن ریخته‌شده‌ای می‌رسد که دیگر نمی‌شود عوضش کرد.

چه کسانی این کار را می‌کنند؟

• فارغ‌التحصیلان کاردانی و کارشناسی عمران و معماری که سال‌های اول کار را با نقشه‌کشی سازه شروع می‌کنند.
• هنرجویان رشته‌های ساختمانی هنرستان و کاردانش که در همان دوره مدرسه نقشه اسکلت بتنی و فلزی را یاد گرفته‌اند.
• کسانی که دوره فنی و حرفه‌ای گذرانده‌اند و با کارنامه نقشه‌کشی، کار دفتری در شرکت‌های مشاور پیدا می‌کنند.

عنوان‌های دیگری هم برای همین کار در آگهی‌ها دیده می‌شود: تکنسین نقشه‌کشی سازه، کارشناس نقشه‌کشی سازه، مهندس نقشه‌کشی سازه و نقشه‌کش سازه و فونداسیون. در سازه فولادی، کسی که از نقشه طراح نقشه ساخت قطعه‌ها را درمی‌آورد، کار دیگری دارد و به او دیتیلر یا تکلا کار می‌گویند.

آگهی‌های فعال یک سایت بزرگ کاریابی با پنج جستجو، یعنی نقشه کش، نقشه‌کش، نقشه کش سازه، نقشه کشی سازه و شاپ دراوینگ، در ۱۲ آبان ۱۴۰۵ جمع شد: ۵۴۳ آگهی. بیشتر آن‌ها نقشه‌کش صنعتی بودند. ۳۵ عنوانی که سازه، ساختمان، عمران یا فولاد داشتند یکی‌یکی خوانده شد و ۱۳ آگهی ماند که کارشان واقعا نقشه‌کشی سازه بود. در سایت آگهی محلی هم آگهی‌های تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز، کرج و اهواز خوانده شد و ۶ آگهی دیگر پیدا شد.

• تحصیلات: ۱۰ آگهی از ۱۳ آگهی سایت کاریابی کارشناسی خواسته بودند و ۲ آگهی کاردانی؛ رشته‌ای که نام برده بودند عمران یا معماری بود. یک شرکت مشاور در تهران نوشته بود دانش‌آموختگان رشته‌های فنی ساختمان و نقشه‌کشی در اولویت‌اند.
• سابقه: ۳ آگهی دست‌کم ۵ سال سابقه خواسته بودند و یکی ۳ سال. در مقابل، یک آگهی کارآموز برای دانشجو یا فارغ‌التحصیل عمران بود و دو آگهی محلی «با سابقه یا بدون سابقه» را پذیرفته بودند.
• جنسیت و سربازی: در ۱۰ آگهی سایت کاریابی جنسیت فرقی نداشت، ۲ آگهی آقا را ترجیح داده بودند و ۱ آگهی فقط خانم خواسته بود. در ۷ آگهی پایان خدمت شرط بود.
• کارفرما: بیشتر آگهی‌ها از شرکت‌های مهندسین مشاور بود. ۴ آگهی کار صنعتی داشتند، مثل سازه کارخانه‌های فلزات، نفت و گاز و معدن، و یکی سازه‌های زیرزمینی بود.
• حقوق: فقط ۲ آگهی از ۱۹ آگهی عدد نوشته بودند و هر دو تا ۲۵ میلیون تومان بود؛ بقیه توافقی یا پروژه‌ای بودند.

در شمارش آبان، طراح و محاسب، کسی که نقشه مسیر جاده می‌کشد، نقشه‌کش سنگ ساختمان، ناظر و کارمند دفتر فنی کارگاه جدا شد. دو آگهی محلی هم که در اصل دنبال مدرک مهندسی برای رتبه شرکت بودند، کنار رفت.

برای سازه بتنی نرم‌افزارهایی هست که خروجی ETABS و SAFE را می‌گیرند و نقشه تیر، ستون، دیوار برشی، پی، سقف تیرچه و بلوک و پله را خودشان می‌کشند، وزن میلگرد را حساب می‌کنند و حتی برگ‌ها را در قاب می‌چینند. سازنده یکی از این نرم‌افزارها می‌گوید ضابطه‌های مبحث نهم مقررات ملی ساختمان و استاندارد ۲۸۰۰ را هم کنترل می‌کند. یک سرویس اینترنتی هم همین کار را با بارگذاری فایل ETABS انجام می‌دهد.

نتیجه برای نقشه‌کش سازه روشن است: کشیدن خط به خط یک جدول ستون دیگر مهارت کمیابی نیست. اما ۲ آگهی از ۱۳ آگهی آبان ۱۴۰۵، تسلط به همین نرم‌افزار ترسیم خودکار را از نقشه‌کش خواسته بودند؛ یعنی کارفرما هنوز کسی را می‌خواهد که خروجی را بخواند، خطاهایش را پیدا کند و برگ‌هایی را که نرم‌افزار نمی‌کشد کامل کند.

کدام بخش کار با نقشه‌کش می‌ماند؟

• جزئیات خاص: دیوار حائل، رمپ، جای بازشوها در سقف و هر چیزی که در مدل محاسبه نیست.
• سازه فلزی و اتصال‌ها: ترسیم خودکار برای بتن جاافتاده‌تر است؛ نقشه اتصال تیر به ستون و بادبند هنوز بیشتر دستی یا در مدل سه‌بعدی کشیده می‌شود.
• هماهنگی با معماری و تاسیسات: پیدا کردن جایی که کانال یا لوله از تیر رد می‌شود، کار ذهن آدم است، نه خروجی نرم‌افزار.
• کنترل: هر خروجی خودکار به کسی نیاز دارد که بداند یک نقشه درست چه شکلی دارد.

پس راه امن برای کسی که امروز شروع می‌کند، ماندن در AutoCAD نیست. یادگرفتن یک نرم‌افزار مدل‌سازی مثل Revit یا Tekla و فهمیدن منطق طراحی، نقشه‌کش را از کسی که فقط خط می‌کشد به کسی می‌رساند که مدل و نقشه را با هم اداره می‌کند.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ ردیف جدایی برای نقشه‌کش سازه ندارند. نزدیک‌ترین گروه، خانواده «مهندسی عمران» در سطح کارشناس است: همان فارغ‌التحصیلان عمران که آگهی‌های نقشه‌کشی سازه در همان شرکت‌های مشاور استخدامشان می‌کنند. این گروه نقشه‌کش را جدا نمی‌شمارد، پس عددها سقف و کف نقشه‌کش نیستند؛ نقشه‌کش تازه‌کار معمولا در نیمه پایین این گروه است.

حقوق دریافتی: میانه حقوق دریافتی خالص سطح کارشناس این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۱ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۵ تا ۴۱ میلیون می‌گرفت. در شهرهای بزرگ میانه ۳۰ میلیون و نیمه میانی ۲۲ تا ۴۰ میلیون بود.

حقوق درخواستی: همین گروه در تهران برای ۱۴۰۵ میانه ۴۶ میلیون تومان درخواست کرده بود و نیمه میانی ۳۶ تا ۶۰ میلیون. درخواستی، یعنی آنچه کارجو می‌خواهد، نه آنچه می‌گیرد؛ این دو را با هم یکی نکن.

پیشنهاد آگهی‌ها: از ۱۹ آگهی آبان ۱۴۰۵ فقط ۲ آگهی عدد داشتند: کارآموز نقشه‌کش سازه در تهران ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان، و یک شرکت مشاور در تهران «از پایه وزارت کار تا ۲۵ میلیون تومان» با بیمه. آگهی تبریز پرداخت را پروژه‌ای نوشته بود و بقیه توافقی بودند.

چه چیزی حقوق نقشه‌کش سازه را بالا می‌برد؟

• سابقه: آگهی‌هایی که ۵ سال سابقه خواسته بودند، کار مستقل روی کل دفترچه را می‌خواستند، نه کمک‌نقشه‌کشی.
• نرم‌افزار مدل‌سازی: Revit و Tekla کنار AutoCAD.
• پروژه صنعتی: سازه کارخانه، نفت و گاز و معدن جزئیات بیشتری می‌خواهد و در ۴ آگهی دیده شد.
• مدرک کارشناسی عمران که راه طراح شدن را باز می‌کند.