دوره BIM در ۱۴۰۵: سرفصل‌ها، ساعت و شهریه هر راه، مدرک و نرم‌افزار

BIM نام یک روش کار است، نه نام یک نرم‌افزار. در این روش همه رشته‌های یک پروژه روی مدل سه‌بعدی مشترکی کار می‌کنند که هر جزء آن اطلاعات دارد و نقشه‌ها از همان مدل بیرون می‌آید. اگر هنوز با خود مفهوم آشنا نیستید، اول صفحه BIM و مدل‌سازی ساختمان را بخوانید؛ این صفحه فقط درباره یادگیری آن است.

کلاس Revit به شما یاد می‌دهد دیوار، تیر، کانال و پنجره را در نرم‌افزار بسازید و شیت بگیرید. دوره BIM یک لایه بالاتر می‌رود: مدل را با چه قواعدی بسازید که مهندس سازه و تاسیسات بتوانند رویش کار کنند، فایل‌ها کجا و با چه نامی نگه داشته شوند، مدل‌های رشته‌های مختلف چطور کنار هم گذاشته و تداخل‌هایشان پیدا شود، و خروجی مدل برای زمان‌بندی و متره چطور به کار برود.

پیش‌نیاز این دوره

• نقشه‌خوانی ساختمان: باید پلان، نما، برش و جزئیات را بخوانید. BIM جای این مهارت را نمی‌گیرد.
• AutoCAD در حد دوبعدی: بیشتر کلاس‌های Revit آن را پیش‌نیاز می‌گذارند و ۲۴ آگهی از ۳۲ آگهی BIM هم آن را خواسته بودند. اگر از صفر شروع می‌کنید، آموزش اتوکد قدم اول است.
• یک رشته ساختمانی: معماری، عمران، مکانیک یا برق. مدل‌ساز BIM همیشه مدل یک رشته را می‌سازد و باید منطق همان رشته را بداند.

بنابراین دوره BIM برای کسی که هیچ نقشه‌ای نخوانده نقطه شروع نیست. برای دانشجوی سال‌های آخر یا فارغ‌التحصیل معماری، عمران و تاسیسات، و برای نقشه‌کشی که سال‌ها با AutoCAD کار کرده، قدم بعدی منطقی است.

این شمارش نشان می‌دهد بازار ایران BIM را بیشتر از راه Revit می‌شناسد: از ۳۲ آگهی، ۳۰ آگهی Revit را نام برده بودند و فقط ۹ آگهی عنوانی با BIM یا Revit داشتند؛ بقیه طراح معماری، کارشناس دفتر فنی، طراح تاسیسات یا مدیر مهندسی بودند که BIM را کنار کار اصلی‌شان می‌خواستند. رشته‌های خواسته‌شده معماری در ۲۱ آگهی، عمران در ۸، مکانیک در ۶ و برق در ۴ آگهی بود و ۲۸ آگهی در استان تهران بودند.

ابزارهای پیشرفته‌تر کم‌تر دیده شدند: Dynamo در ۳ آگهی، LOD در ۳ و IFC در یک آگهی. استاندارد ISO 19650 و سرویس‌های ابری Autodesk در هیچ‌کدام نیامده بود. ۱۶ آگهی بازه حقوق پیشنهادی نوشته بودند که میانه وسط بازه‌هایشان حدود ۵۴ میلیون تومان در ماه بود؛ این رقم پیشنهاد کارفرما در آگهی است، نه حقوقی که کسی دریافت کرده، و بیشترشان برای سطح کارشناس با سابقه بودند.

۱. مفاهیم و قواعد کار مشترک (حدود ۸ تا ۱۰ ساعت)

معنی سطح جزئیات مدل (LOD)، فایل باز IFC برای تبادل مدل بین نرم‌افزارها، سند الزامات اطلاعاتی کارفرما (EIR) و برنامه اجرای BIM (BEP)، محیط مشترک داده و قواعد نام‌گذاری فایل. یک دوره ضبط‌شده مقدماتی که خواندیم همین بخش را در ۴۲ جلسه و حدود ۷ ساعت و ۳۵ دقیقه درس می‌دهد. این همان بخشی است که کلاس‌های صرفا نرم‌افزاری جا می‌اندازند.

۲. مدل‌سازی یک رشته در Revit (۵۰ تا ۹۴ ساعت)

محیط کلی نرم‌افزار حدود ۲۰ ساعت، سپس رشته شما: معماری، سازه فولادی و بتنی یا تاسیسات. استاندارد فنی و حرفه‌ای Revit معماری ۹۴ ساعت است و استاندارد مدل‌سازی سازه با Revit ۷۰ ساعت. جزئیات هر رشته در صفحه خودش آمده است: Revit Architecture و Revit Structure. در دوره BIM انتظار دارید مدل از روز اول با قالب، نام‌گذاری و سطح جزئیات توافق‌شده ساخته شود.

۳. کنار هم گذاشتن مدل‌ها و رفع تداخل (حدود ۳۵ ساعت)

مدل معماری، سازه و تاسیسات در Navisworks کنار هم قرار می‌گیرد، تداخل‌ها (مثلا کانالی که از وسط تیر رد می‌شود) پیدا و گزارش می‌شود و جلسه هماهنگی برگزار می‌شود. یک دوره جامع تهران به همین بخش ۳۵ ساعت داده است و ۱۴ آگهی از ۳۲ آگهی همین مهارت را خواسته بودند.

۴. زمان‌بندی، متره و خودکارسازی (اختیاری در سطح مقدماتی)

اتصال مدل به برنامه زمان‌بندی (که به آن 4D می‌گویند)، استخراج مقادیر از مدل و خودکار کردن کارهای تکراری با Dynamo. دوره‌های جامع این‌ها را در جلسه‌های پایانی و همراه یک پروژه نهایی می‌آورند. برای اولین شغل لازم نیستند؛ Dynamo فقط در ۳ آگهی خواسته شده بود.

اگر هر چهار بخش را با تمرین بخوانید، با کلاس هفته‌ای یک یا دو جلسه چهار تا شش ماه طول می‌کشد. یک پروژه کامل، مثلا یک ساختمان چهار طبقه با مدل معماری، سازه و تاسیسات و گزارش تداخل، مهم‌ترین خروجی این مدت است.

رقم کل دوره‌ها را نمی‌شود کنار هم گذاشت، چون ساعت و محتوایشان یکی نیست. اگر شهریه را بر ساعت تقسیم کنید، تصویر روشن‌تر می‌شود: در سقف فنی و حرفه‌ای تهران هر ساعت Revit معماری حدود ۱۸۵ هزار تومان است، در دوره ۱۸۰ ساعته اصفهان حدود ۱۷۷ هزار تومان، در بسته کامل ۱۶۰ ساعته آموزشگاه خصوصی تهران حدود ۳۱۱ هزار تومان و در دوره دانشگاهی ۹۵ ساعته با قیمت کامل حدود ۵۰۸ هزار تومان.

این فاصله سه دلیل دارد. اول، کلاس دانشگاهی گروه کوچک، استاد مهمان و داوری پروژه نهایی دارد و نام دانشگاه را روی گواهی می‌گذارد. دوم، دوره‌های جامع خصوصی Navisworks و رشته‌های تاسیسات را اضافه می‌کنند که در استاندارد فنی و حرفه‌ای نیست. سوم، دوره ضبط‌شده ارزان است چون کسی مدل شما را بررسی نمی‌کند.

پیشنهاد ما برای کسی که می‌خواهد کمترین پول را بدهد: Revit رشته خودتان را در یک کلاس استاندارد یا ارزان‌تر بخوانید، بخش مفاهیم را از یک دوره ضبط‌شده مقدماتی بگیرید و پولی را که می‌ماند برای کلاسی بگذارید که هماهنگی و Navisworks را با پروژه واقعی درس می‌دهد. دلیلش این است که آگهی‌ها Revit و رفع تداخل را می‌خواهند و این دو را بدون کسی که کارتان را ببیند سخت‌تر می‌شود یاد گرفت.

پیش از ثبت‌نام، سرفصل را با چهار مرحله بالا مقایسه کنید و بپرسید پروژه پایانی چند رشته دارد. اگر در شهر شما کلاسی نیست، دوره آنلاین زنده با بررسی تمرین بهتر از ویدیوی ضبط‌شده تنهاست.

در هیچ‌کدام از ۳۲ آگهی که BIM را نام برده بودند، گواهی دوره BIM یا Revit شرط نبود. دو آگهی صریحا نمونه‌کار خواسته بودند و بیشترشان نوشته بودند «تسلط به Revit» یا «تجربه مدل‌سازی». پس گواهی چیزی است که در رزومه می‌نشیند، اما چیزی که در مصاحبه باز می‌شود فایل مدل شماست.

گواهی‌هایی که در ایران می‌شود گرفت

• فنی و حرفه‌ای: برای Revit معماری و مدل‌سازی سازه با Revit استاندارد دارد و پس از آزمون گواهی مهارت می‌دهد. در فهرست شهریه تهران ۱۴۰۵ استانداردی با نام BIM پیدا نکردیم.
• گواهی دانشگاه: مراکز آموزش‌های کاربردی دانشگاه‌ها برای دوره‌های جامع خود گواهی می‌دهند. این گواهی آموزشی است و مدرک دانشگاهی محسوب نمی‌شود.
• گواهی آموزشگاه یا سایت آموزشی: نشان می‌دهد دوره را تمام کرده‌اید. ارزشش به اعتبار همان آموزشگاه بستگی دارد.

مدرک بین‌المللی BIM از داخل ایران

آزمون حرفه‌ای Revit شرکت سازنده نرم‌افزار در مراکز یک شرکت آزمون‌گیر بین‌المللی یا آنلاین برگزار می‌شود و طبق اطلاعیه‌ای که شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، آن شرکت از ۱۷ شهریور به ساکنان ایران نوبت آزمون نمی‌دهد. پس اگر آموزشگاهی «مدرک بین‌المللی» وعده می‌دهد، بپرسید دقیقا کدام نهاد آن را صادر می‌کند و چطور می‌شود اعتبارش را استعلام کرد.

ابزارهای اصلی دوره‌های BIM در ایران Revit و Navisworks است که هر دو محصول یک شرکت آمریکایی‌اند. این شرکت طبق سیاست تحریمی خود به ایران نرم‌افزار نمی‌فروشد و نسخه آموزشی رایگانش هم برای کاربر ایرانی در دسترس نیست. در عمل آموزشگاه‌ها و دفترهای ایرانی با نسخه‌های بدون لایسنس کار می‌کنند. این را بدانید که اگر روزی برای شرکتی خارجی یا از راه دور کار کنید، از شما نرم‌افزار قانونی خواسته می‌شود.

نسخه نرم‌افزار

بیشتر کلاس‌ها روی نسخه‌های یکی دو سال اخیر Revit درس می‌دهند. فایل Revit با نسخه قدیمی‌تر باز نمی‌شود، پس پیش از کلاس بپرسید دفترهایی که می‌خواهید در آن‌ها کار کنید با کدام نسخه کار می‌کنند.

جایگزین‌های رایگان و متن‌باز

فرمت IFC یک استاندارد باز بین‌المللی است و چند ابزار رایگان با آن کار می‌کنند: افزونه Bonsai برای Blender (نام قبلی آن BlenderBIM است) و میز کار BIM در FreeCAD. با این‌ها می‌شود مفاهیم مدل اطلاعاتی، کلاس‌بندی اجزا و تبادل مدل را بدون لایسنس تمرین کرد، اما آگهی‌های ایران Revit می‌خواهند، پس جایگزین کلاس Revit نیستند.

منابع رایگان: چه می‌دهند و چه کم دارند

• ویدیوهای رایگان فارسی: برای یاد گرفتن ابزارهای Revit خوب‌اند، اما ترتیب ندارند و کسی مدل شما را نمی‌بیند.
• راهنمای رسمی نرم‌افزارها و نمونه فایل‌ها: دقیق‌اند، اما به زبان انگلیسی‌اند و درباره روش کار تیمی کم می‌گویند.
• جلسه اول رایگان آموزشگاه‌ها: بهترین راه برای سنجیدن استاد پیش از پرداخت است.

چیزی که در منابع رایگان پیدا نمی‌شود، جلسه هماهنگی واقعی و بازخورد روی مدل است. اگر بودجه کم دارید، پول را همین‌جا خرج کنید.

برای مدل‌ساز BIM و هماهنگ‌کننده BIM این دوره جزو دوره‌های سطح تازه‌نفس است و کنار Revit معماری و سازه خوانده می‌شود. برای طراح معماری، نقشه‌کش معماری و سازه، معمار اجرایی، مدیر پروژه ساختمانی و کارشناس کنترل اسناد در سطح سوپرحرفه‌ای می‌آید؛ یعنی وقتی کار اصلی را بلدید و می‌خواهید در پروژه‌هایی کار کنید که مدل مشترک دارند.