BIM Modeler چیست و مدلساز BIM کیست؟ کار روزانه، آنچه آگهی‌ها می‌خواهند و درآمد ۱۴۰۵

در فهرست شهریه آموزشگاه‌های آزاد تهران برای ۱۴۰۵ استانداردی به نام BIM نیست؛ نزدیک‌ترین‌ها دو استاندارد Revit است. «طراحی نقشه‌های ساختمانی با نرم‌افزار Revit Architecture» ۹۴ ساعت است و سقف شهریه حضوری آن حدود ۱۷٫۴ میلیون تومان. «طراحی و مدل‌سازی سازه‌های فولادی و بتنی با Revit» ۷۰ ساعت است و حدود ۱۳ میلیون تومان. برای کسی که از صفر شروع می‌کند، استاندارد «نقشه‌کش ساختمان با AutoCAD» ۳۲۲ ساعت و حدود ۲۵٫۱ میلیون تومان است. شهریه آموزش مجازی این استانداردها ۸۰ درصد حضوری است، یعنی Revit معماری حدود ۱۳٫۹ میلیون. برای Revit تاسیسات استاندارد رسمی در این فهرست نیست.

این اعداد سقف شهریه آموزشگاه‌های آزاد است، نه قیمت یک آموزشگاه خاص. برای مقایسه دوره‌ها، سرفصل‌ها و قیمت بازار آزاد، صفحه دوره BIM مقدماتی و صفحه Revit معماری را ببین. رشته دانشگاهی به نام BIM هم در دفترچه کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ نیست؛ مدل‌سازها از معماری، عمران، مکانیک و برق می‌آیند.

آزمون حرفه‌ای Revit در مراکز آزمون بین‌المللی برگزار می‌شود و طبق اطلاعیه شهریور ۱۴۰۵ این مراکز از ۱۷ شهریور برای ساکنان ایران نوبت نمی‌دهند. در ۲۸۶ آگهی Revit هم هیچ کارفرمایی این گواهی را نخواسته بود؛ پس وقت را روی پروژه تمرینی بگذار.

طراحی ساختمان کار معمار و مهندس است؛ مدلساز BIM آن طرح را دیوار به دیوار و لوله به لوله در نرم‌افزار می‌سازد. خروجی او یک فایل سه‌بعدی است که هر جزء آن اطلاعات دارد: جنس دیوار، ضخامت دال، قطر لوله، نام سازنده پنجره. وقتی مدل درست ساخته شود، پلان، نما، برش، جدول درها و حجم بتن را خود نرم‌افزار از مدل بیرون می‌دهد و با هر تغییر، همه این خروجی‌ها با هم عوض می‌شوند.

مدل‌ساز معمولا تصمیم طراحی نمی‌گیرد. اندازه تیر را مهندس سازه تعیین می‌کند و جای کانال را مهندس تاسیسات؛ کار مدل‌ساز این است که همان تصمیم‌ها را دقیق، مرتب و طبق قواعدی که پروژه تعیین کرده وارد مدل کند. برای همین دو مهارت در این شغل وزن یکسان دارند: تسلط بر نرم‌افزار و توان خواندن نقشه فنی. کسی که نقشه را نمی‌فهمد، مدل غلط را تمیز می‌سازد.

سه شاخه این شغل

• مدل‌ساز معماری: دیوار، کف، سقف، پله، در و پنجره، نما و فضاهای داخلی را می‌سازد و شیت‌های فاز دو معماری را آماده می‌کند. بیشترین آگهی‌ها مال همین شاخه است.
• مدل‌ساز سازه: ستون، تیر، دال، دیوار برشی و پی را با مقطع و جنس درست مدل می‌کند تا نقشه‌های سازه و متره بتن و فولاد از مدل دربیاید.
• مدل‌ساز تاسیسات (MEP): کانال هوا، لوله آب و فاضلاب، سینی کابل و تجهیزات موتورخانه را در فضای محدود سقف و شفت جا می‌دهد. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ عنوان‌هایی مثل «کارشناس مدل‌سازی BIM (Revit MEP)» و «کارآموز مدلینگ تاسیسات مکانیکی (Revit)» مال همین شاخه بود.

این شغل در آگهی‌های ایرانی با چه اسمی می‌آید؟

عنوان دقیق «مدلساز BIM» را فقط دو آگهی در یک سایت بزرگ کاریابی داشتند. کارفرماها بیشتر اسم نرم‌افزار را در عنوان می‌گذارند: «کارشناس Revit / BIM»، «متخصص Revit»، «معمار (Revit)»، «کارشناس ارشد برق (Revit Electrical)» یا «کارشناس تهیه نقشه‌های شاپ (Revit)». اگر دنبال کار هستی، به جای جستجوی BIM Modeler، کلمه Revit را جستجو کن و متن آگهی را بخوان؛ بخش بزرگی از کار مدل‌سازی زیر عنوان «طراح معماری»، «کارشناس دفتر فنی» یا «مهندس تاسیسات» پنهان است.

اولین نتیجه این شمارش ساده است: بازار ایران «Revit» می‌خواهد، نه «BIM». از ۲۸۶ آگهی که Revit را نام برده بودند فقط ۴۰ آگهی کلمه BIM را هم آورده بودند. یعنی بیشتر کارفرماها مدل‌سازی را به اسم نرم‌افزارش می‌شناسند و در بیشتر آگهی‌ها Revit یکی از چند نرم‌افزاری است که طراح معماری یا مهندس تاسیسات باید بلد باشد.

کنار Revit چه نرم‌افزارهایی خواسته شده بود؟

• AutoCAD در ۲۴۹ آگهی، یعنی نزدیک به نه آگهی از ده آگهی؛ نقشه‌های قدیمی و نقشه بسیاری از مشاوران هنوز فایل dwg است و مدل‌ساز باید آن‌ها را بخواند.
• SketchUp در ۶۰، 3ds Max در ۴۴ و Lumion در ۳۵ آگهی؛ این‌ها بیشتر در آگهی‌های معماری بود که رندر و تصویر ارائه هم می‌خواستند.
• ETABS در ۱۷ و Tekla در ۸ آگهی، همه در کارهای سازه.
• Navisworks فقط در ۱۴ آگهی؛ این نرم‌افزار بیشتر ابزار هماهنگ‌کننده است تا مدل‌ساز.
• Dynamo در ۴ و ساخت Family در ۵ آگهی؛ این دو مهارت سطح بالاتر را کمتر کارفرمایی صریح نوشته بود.

سطح، شرایط و دورکاری

۲۰۱ آگهی در سطح کارشناس بود، ۵۴ آگهی کارشناس ارشد، ۱۱ مدیر میانی و ۹ آگهی کارآموز. پس در بازار امروز مدل‌سازی کار سطح کارشناس است و جای کارآموز کم است. ۱۷۸ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ۳۴ آگهی فقط آقا و ۲۰ آگهی فقط خانم خواسته بودند. ۱۱۲ آگهی پایان خدمت سربازی را شرط کرده بودند. فقط ۱۳ آگهی دورکاری داشتند و ۶۵ آگهی صریحا تجربه نقشه‌های فاز دو را خواسته بودند. زبان انگلیسی در ۱۹ آگهی آمده بود، بیشتر برای پروژه‌های شرکت‌هایی که با کارفرمای خارجی کار می‌کنند.

نمونه‌کار را فقط ۴ آگهی صریح خواسته بودند و هیچ آگهی گواهی بین‌المللی Revit نخواسته بود. با این حال در کاری که خروجی‌اش یک فایل است، نمونه‌کار ساده‌ترین راه نشان دادن مهارت است. بخش «رزومه و نمونه‌کار» پایین همین صفحه می‌گوید چه چیزی نشان بدهی.

اگر بخواهیم یک عدد بگوییم: مدل‌ساز BIM در سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴ حدود ۲۷ تا ۳۱ میلیون تومان خالص در ماه دریافت می‌کرد، یعنی میانه دو گروه معماری و عمران. این عدد مبنای نزدیک است، نه حقوق خود مدل‌سازها؛ چون گروه جداگانه‌ای برای این شغل در گزارش نیست.

پیشنهاد آگهی‌ها بالاتر است: میانه ۱۴۰ آگهی Revit که عدد داشتند ۴۵ میلیون تومان بود؛ آگهی‌های سطح کارشناس ۴۵ و آگهی‌های کارشناس ارشد ۵۷٫۵ میلیون. شش آگهی‌ای که کار مدل‌سازی را در عنوان داشتند و عدد نوشته بودند، بازه‌هایی بین ۴۵ و ۷۵ میلیون داده بودند؛ دو آگهی «مدلساز BIM» ۵۰ تا ۷۰ و ۶۰ تا ۷۵ میلیون. فاصله دریافتی با پیشنهادی دو دلیل دارد: گزارش حقوق مال پایان ۱۴۰۴ است و آگهی‌ها مال آبان ۱۴۰۵، و آگهی‌هایی که عدد می‌نویسند معمولا کارفرماهای بزرگ‌ترند.

چه چیزی درآمد مدل‌ساز را بالا می‌برد؟

• رشته تاسیسات: مدل‌سازی MEP سخت‌تر است و آدم کمتری بلد است؛ آگهی Revit Electrical در سطح کارشناس ارشد ۵۰ تا ۶۵ میلیون پیشنهاد داده بود.
• ساختن Family پارامتریک و Dynamo: کسی که ابزار تیم را می‌سازد، کار دیگران را سریع‌تر می‌کند و جایگزینش سخت است.
• نقشه فاز دو کامل: مدل‌سازی که از مدل شیت قابل تحویل بیرون می‌دهد، به جای دو نفر کار می‌کند.
• زبان انگلیسی و پروژه خارجی: در ۱۹ آگهی خواسته شده بود و معمولا با پروژه‌های بزرگ‌تر همراه است.

بیرون از تهران آگهی کم است: فقط ۷۴ آگهی از ۲۸۶ آگهی بیرون از استان تهران بود و بیشتر آن‌ها عددی ننوشته بودند.

مدل‌سازی در ایران بیشتر پله اول است تا مقصد. از ۲۸۶ آگهی Revit فقط ۹ آگهی کارآموز می‌خواستند و ۲۰۱ آگهی کارشناس؛ یعنی کسی که یکی دو سال مدل ساخته، بیشترین آگهی را پیش رو دارد. بعد از آن معمولا یکی از سه راه باز می‌شود.

• هماهنگی مدل‌ها: کسی که مدل چند رشته را دیده و برخوردها را اصلاح کرده، به کار هماهنگ‌کننده BIM نزدیک می‌شود؛ کاری که بیشتر جلسه و گزارش است تا مدل‌سازی.
• متخصص ابزار: ساختن Family، الگوی دفتر و اسکریپت‌های Dynamo برای سرعت دادن به کار تیم. در دفترهای بزرگ یک یا دو نفر فقط همین کار را می‌کنند.
• برگشت به طراحی: مهندس یا معماری که مدل‌سازی را خوب بلد است، طرح خودش را سریع‌تر و با خطای کمتر تحویل می‌دهد. برای همین Revit در آگهی‌های طراح معماری و مهندس تاسیسات بیشتر از آگهی‌های مدل‌ساز دیده می‌شود.

دورکاری و کار پروژه‌ای

فقط ۱۳ آگهی از ۲۸۶ آگهی دورکاری داشتند. مدل‌سازی کاری است که در اصل از راه دور هم انجام‌شدنی است، اما دفترهای ایرانی معمولا مدل‌ساز را کنار تیم طراحی می‌خواهند تا سوال‌ها همان لحظه جواب بگیرد. کار پروژه‌ای، مثل تبدیل نقشه AutoCAD یک ساختمان به مدل Revit، معمولا از راه آشنایی و دفترهای قبلی می‌رسد. کسی که چند سال در یک دفتر کار کرده و نمونه‌کار روشن دارد، شانس بیشتری برای این کارها دارد تا تازه‌کاری که فقط دوره دیده.