آموزش ایتبس در ۱۴۰۵: سرفصل دوره، شهریه، مدرک و کلاس‌های شهر شما

ETABS که در فارسی ایتبس نوشته می‌شود، نرم‌افزار تحلیل و طراحی ساختمان است. سازنده‌اش همان شرکتی است که SAP2000 و SAFE را ساخته. در ایتبس ساختمان را طبقه به طبقه می‌سازید: محورها، ستون‌ها، تیرها، سقف و دیوار برشی. بعد بار مرده و زنده و نیروی زلزله را تعریف می‌کنید، نرم‌افزار سازه را تحلیل می‌کند و برای هر عضو نشان می‌دهد چه نیرویی می‌گیرد و آیا مقطعش کافی است.

فرق ایتبس با دو نرم‌افزار هم‌خانواده‌اش ساده است. ایتبس مخصوص ساختمان است و طبقه و دیافراگم را می‌شناسد. SAP2000 برای سازه‌های خاص مثل سوله، مخزن و پل به کار می‌آید. SAFE پی و دال را طراحی می‌کند و معمولا نیروهای پای ستون را از خروجی ایتبس می‌گیرد. برای همین بیشتر دوره‌های بازار این دو را با هم درس می‌دهند. پی را در صفحه دوره CSI SAFE جدا توضیح داده‌ایم.

این دوره برای چه کسی است؟

• دانشجوی سال سوم و چهارم عمران که درس تحلیل سازه و بتن یا فولاد را گذرانده است.
• فارغ‌التحصیل عمران که می‌خواهد در دفتر طراحی کار بگیرد یا برای آزمون محاسبات آماده شود.
• مهندس اجرا یا دفتر فنی که می‌خواهد فایل محاسبات را بخواند و با طراح حرف بزند.
• نقشه‌کش سازه که می‌خواهد از روی خروجی نرم‌افزار جزئیات را درست بکشد.

پیش‌نیاز: نرم‌افزار آخرین قدم است

ایتبس عدد می‌دهد، ولی درست و غلط بودن آن عدد را مهندس تشخیص می‌دهد. پیش از کلاس باید مفهوم بار، لنگر و برش، رفتار تیر و ستون و پایه طراحی بتن و فولاد را بدانید. آموزشگاه‌ها معمولا مدرک عمران یا دست‌کم آشنایی با نقشه معماری را شرط می‌کنند. کسی که این پایه را ندارد، دکمه‌ها را یاد می‌گیرد ولی نمی‌فهمد چرا مدلش خطا می‌دهد.

سطح مقدماتی: ساختن مدل درست

آشنایی با محیط نرم‌افزار و واحدها، تعریف محورها و ارتفاع طبقه‌ها، تعریف مصالح بتن و میلگرد و فولاد، ساختن مقطع تیر و ستون و سقف و دیوار برشی، ترسیم اعضا و تعریف تکیه‌گاه. بعد بارگذاری ثقلی: الگوهای بار مرده و زنده، بار سطحی سقف، بار دیوار و راه‌پله، و دیافراگم صلب. مقدار بارها از مبحث ششم مقررات ملی ساختمان، ویرایش ۱۳۹۸، می‌آید.

سطح متوسط: زلزله، تحلیل و کنترل‌ها

تعریف منبع جرم، محاسبه ضریب زلزله و بار استاتیکی معادل طبق استاندارد ۲۸۰۰ ویرایش چهارم، ترکیب بارها، ضریب ترک‌خوردگی مقطع‌های بتنی و اثر P-Delta. بعد اجرای تحلیل و کنترل‌هایی که بیشترین خطای تازه‌کارها در آن است: زمان تناوب، جابه‌جایی نسبی طبقه، پایداری و نامنظمی در پلان و ارتفاع. در پایان این سطح، طراحی قاب بتنی طبق مبحث نهم (ویرایش ۱۳۹۹) و قاب فولادی طبق مبحث دهم (ویرایش ۱۴۰۱) را اجرا می‌کنید.

سطح پیشرفته: سازه واقعی و دفترچه

تحلیل دینامیکی طیفی و هم‌پایه کردن برش پایه، طراحی دیوار برشی و المان مرزی، کنترل ستون قوی و تیر ضعیف، مهاربند هم‌محور و واگرا و تیر پیوند، سقف مرکب، استخراج نیروهای پای ستون برای طراحی پی در SAFE و در آخر تهیه دفترچه محاسبات. دوره‌های جامع در این سطح دست‌کم دو ساختمان مسکونی کامل، یکی بتنی و یکی فولادی، را با هنرجو تمام می‌کنند.

ساعت این سه سطح در دوره‌های مختلف فرق می‌کند. استاندارد فنی و حرفه‌ای همه را در ۱۵۰ ساعت می‌گذارد. دوره‌های حضوری و آنلاین زنده که ایتبس و SAFE را با هم دارند ۱۲۰ ساعت‌اند. یک کلاس خصوصی فشرده همین مسیر را در ۴۸ ساعت می‌رود: ۲۰ ساعت ساختمان بتنی، ۲۰ ساعت ساختمان فولادی و ۸ ساعت SAFE.

اگر هزینه هر ساعت را حساب کنید، تصویر روشن‌تر می‌شود. ساعت کلاس استاندارد فنی و حرفه‌ای در آموزشگاه آزاد تهران حدود ۱۸۵ هزار تومان است. دوره حضوری ۱۲۰ ساعته حدود ۲۰۸ هزار تومان و کلاس خصوصی ساعتی ۶۰۰ هزار تومان، یعنی ۲۸٫۸ میلیون برای یک دوره فشرده ۴۸ ساعته. در پکیج ویدیویی ۱۳۰ ساعته هر ساعت حدود ۷۵ هزار تومان درمی‌آید، ولی کسی نیست که مدل شما را باز کند و بگوید چرا جابه‌جایی طبقه چهارم از حد گذشته است.

یک نکته در انتخاب: دوره ارزان‌تر که SAFE و دفترچه محاسبات را ندارد، در عمل ارزان‌تر نیست، چون بعدا باید دوره دوم بخرید. پیش از ثبت‌نام بپرسید دوره چند پروژه کامل دارد و آیا خروجی گرفتن برای پی و دفترچه را درس می‌دهد.

سر کلاس اول سه چیز را بپرسید: دوره با کدام نسخه نرم‌افزار درس داده می‌شود، چند ساختمان کامل تا آخر طراحی می‌شود و استاد خودش در دفتر طراحی کار می‌کند یا نه.

برای ایتبس سه نوع گواهی در بازار هست. گواهینامه مهارت فنی و حرفه‌ای با نام «تحلیلگر و طراح سازه ساختمان با نرم‌افزار ETABS» پس از قبولی در آزمون سازمان صادر می‌شود، شماره استاندارد دارد و قابل ترجمه رسمی است. گواهی جهاددانشگاهی و مجتمع‌های فنی بزرگ هم قابل ترجمه است. گواهی دوره‌های ویدیویی با یک آزمون آنلاین داده می‌شود و بیشتر نشان می‌دهد دوره را دیده‌اید.

در ۸۵ آگهی استخدامی که نام ETABS را آورده بودند، هیچ‌کدام گواهی دوره را شرط نکرده بود. چیزی که کارفرما می‌خواهد مدرک عمران، سطح کار با نرم‌افزار و نمونه کار است. پس بهترین مدرک ایتبس فایل دو پروژه کاملی است که خودتان مدل کرده‌اید، همراه دفترچه محاسبات آن. گواهی بیشتر جایی به کار می‌آید که پرونده مهاجرت یا ارزیابی مدرک دارید.

یک تفاوت را هم بدانید: کار با ایتبس به کسی حق امضای نقشه سازه نمی‌دهد. امضای محاسبات با پروانه اشتغال نظام مهندسی است و شرایطش در صفحه مهندس محاسب آمده است.

شرکت سازنده نسخه ۲۳ را مهر ۱۴۰۴ منتشر کرد و آخرین به‌روزرسانی آن تیر ۱۴۰۵ آمد. با این حال کلاس‌های ایران هنوز با نسخه‌های قدیمی‌تر درس می‌دهند: یکی از دوره‌های ویدیویی پرفروش با نسخه ۲۰۱۶ و یک پکیج دیگر با نسخه‌های ۱۸ و ۱۹. بعضی دفترهای قدیمی هم هنوز با نسخه ۹٫۷٫۴ کار می‌کنند.

خبر خوب این است که منطق کار در همه نسخه‌های تازه یکی است. کسی که با نسخه ۱۸ به بالا یاد گرفته، در نسخه بعدی فقط جای چند منو را دوباره پیدا می‌کند. در هیچ‌کدام از ۸۵ آگهی هم شماره نسخه خواسته نشده بود. چیزی که ارزش یاد گرفتن دارد، باز کردن فایل نسخه قدیمی در نسخه تازه است، چون فایل‌های ۹٫۷٫۴ مستقیم باز نمی‌شوند و باید از راه خروجی متنی منتقل شوند. دوره‌های خوب این انتقال را جدا درس می‌دهند.

سیستم و مجوز

ایتبس فقط روی ویندوز ۶۴ بیتی نصب می‌شود. برای مدل‌های چند طبقه، رم بیشتر و حافظه SSD زمان تحلیل را خیلی کم می‌کند. نرم‌افزار تجاری است و مجوز دارد؛ شرکت سازنده نسخه آزمایشی رسمی هم می‌دهد. پیش از نصب هر نسخه، شرایط مجوز آن را بخوانید. جایگزین رایگانی که طراحی را طبق مقررات ملی ایران انجام دهد، در دوره‌ها و آگهی‌ها دیده نشد.

جستجوی ETABS ۹۵ آگهی آورد. ۱۰ آگهی برق، نیروگاه خورشیدی و چند عنوان نامربوط کنار گذاشته شد، چون نام ETABS در آن‌ها به احتمال زیاد به جای یک نرم‌افزار برقی با نام نزدیک انتخاب شده بود. ۸۵ آگهی ماند که همه عمرانی بودند.

• ۳۸ آگهی طراحی و محاسبات سازه بود: طراح سازه، کارشناس سازه، تحلیل و مقاوم‌سازی.
• ۲۱ آگهی عنوان کلی مهندس عمران یا کارشناس سیویل داشت.
• ۱۰ آگهی اجرا، سرپرستی کارگاه و نظارت بود و ۸ آگهی دفتر فنی.
• ۵ آگهی نقشه‌کشی و مدل‌سازی سازه و ۳ آگهی کارآموزی بود.

یعنی ایتبس فقط ابزار طراح نیست؛ مهندس کارگاه و دفتر فنی هم باید بتواند فایل را باز کند و بخواند. ۶۰ آگهی در استان تهران بود. در ۸۴ آگهی که سطح کار با نرم‌افزار را مشخص کرده بودند، ۴۳ آگهی سطح متوسط، ۲۵ آگهی سطح پیشرفته و ۱۶ آگهی سطح مقدماتی خواسته بودند. پس دوره‌ای که فقط تا ساختن مدل و بار ثقلی می‌رود، برای بیشتر این آگهی‌ها کافی نیست.

کنار ETABS، ۶۱ آگهی SAFE، ۵۵ آگهی SAP2000، ۵۰ آگهی اتوکد و ۳۰ آگهی اکسل هم خواسته بودند. Tekla در ۱۵ و Revit در ۱۲ آگهی آمده بود.

محاسب و طراح سازه با ایتبس ساختمان را تحلیل و طراحی می‌کند و دفترچه محاسبات می‌نویسد. نقشه‌کش سازه از خروجی همان مدل، نقشه تیر و ستون و جزئیات آرماتور را می‌کشد. برای هر دو، ایتبس اولین نرم‌افزار سازه‌ای است و بعد از آن SAFE برای پی و اتوکد سازه برای نقشه می‌آید.

برای ایتبس منبع رایگان کم نیست. یک مجموعه ویدیویی رایگان حدود ۳۵ ساعت ایتبس و SAFE دارد و دو ساختمان مسکونی را کامل طراحی می‌کند؛ ۲۰ ساعت اولش ساختمان بتنی است. پلتفرم‌های آموزشی هم دوره‌های کوتاه رایگان یک تا دو ساعته دارند و در ویدیوهای فارسی آپارات و یوتیوب، فهرست‌های پروژه‌محور پیدا می‌شود. راهنمای خود نرم‌افزار و مثال‌های تأییدی شرکت سازنده هم رایگان است.

این منابع برای یاد گرفتن منوها و ترتیب کار کافی‌اند. آنچه ندارند سه چیز است: کسی که مدل شما را ببیند و خطایش را بگوید، به‌روز بودن با ویرایش‌های تازه مقررات، و نظم. بسیاری از ویدیوهای رایگان چند سال پیش ضبط شده‌اند و نسخه نرم‌افزار و حتی ویرایش آیین‌نامه‌شان قدیمی است. پیش از دیدن هر ویدیو، تاریخ ضبط و ویرایش مبحث و استاندارد ۲۸۰۰ آن را نگاه کنید.

راه کم‌هزینه و معقول این است: منوها را با یک دوره رایگان یاد بگیرید، بعد یک ساختمان کوچک را خودتان مدل کنید و برای رفع اشکال و پروژه دوم، یک کلاس کوتاه یا چند جلسه خصوصی بگیرید.