رشته بانکداری: کدام رشته، استخدام بانک و درآمد

کار در بانک از باجه شروع می‌شود: افتتاح حساب، واریز و برداشت، حواله و پاسخ به مشتری. بعد کارهای تخصصی‌تر می‌آید: کارشناس اعتبارات پرونده وام و تسهیلات را بررسی می‌کند و می‌سنجد مشتری می‌تواند قسط بدهد یا نه، کارشناس تامین مالی تجاری با اعتبار اسنادی و حواله‌های ارزی بازرگان‌ها سروکار دارد و رئیس شعبه مسئول هدف‌های سپرده، تسهیلات و کارکنان شعبه است.

بانک ملی در آخرین آزمونش نوشته بود پذیرفته‌شدگان «بانکدار» فقط برای کار تحویلداری پشت گیشه به کار گرفته می‌شوند؛ یعنی حتی با مدرک کارشناسی، کار از باجه شروع می‌شود و با سابقه به اعتبارات، ارزی و ریاست شعبه می‌رسد.

هر پله کار بانک چه وظیفه‌ای دارد؟

در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا، تحویلدار پول را دریافت و پرداخت می‌کند، امضای چک را پیش از پرداخت کنترل می‌کند و آخر هر شیفت موجودی صندوقش را با سندها تطبیق می‌دهد؛ برای این کار دیپلم کافی شمرده می‌شود. کارشناس اعتبارات وضع مالی و سابقه اعتباری متقاضی را بررسی می‌کند، وام را تا سقف اختیار خودش تایید می‌کند و پرونده‌های بزرگ‌تر را به مدیران می‌سپارد؛ بیشتر این شغل‌ها کارشناسی می‌خواهند.

در ایران همین تقسیم کار دیده می‌شود، با یک فرق مهم: آزمون‌های اخیر بانک ملی، بانک کشاورزی و بانک شهر حتی برای کار باجه دست‌کم مدرک کارشناسی خواسته‌اند. پس رشته‌ای که می‌خوانی بیشتر تعیین می‌کند در کدام آزمون شرکت کنی و چند سال بعد به کدام بخش بانک برسی.

در آخرین آزمون بانک ملی، ۴۰٪ نمره کتبی از درس‌های عمومی و ۶۰٪ از درس‌های تخصصی می‌آمد. درس‌های تخصصی شغل بانکدار در گروه امور مالی شش درس بود: اصول حسابداری، پول و ارز و بانکداری، اصول علم اقتصاد، تئوری‌های مدیریت و برنامه‌ریزی، ریاضیات و کاربرد آن در مدیریت، و بازاریابی. یعنی کسی که حسابداری، اقتصاد یا مدیریت خوانده، بخش بزرگی از این درس‌ها را در دانشگاه گذرانده است.

بانک شهر در آزمون ۹ مرداد ۱۴۰۵ پنج درس داشت: بانکداری، هوش و استعداد تحصیلی و ریاضی، زبان خارجه و کامپیوتر. حدود ۲۵ هزار داوطلب در آن شرکت کردند و نتیجه ۲۴ مرداد، حدود دو هفته بعد، اعلام شد. داشتن مدرک ICDL هم شرط ثبت‌نام بود.

امتیاز بومی، سهمیه‌ها و سقف سن

در بانک ملی، نمره کتبی داوطلب بومی شهرستان در ۱٫۴ ضرب می‌شد. بومی یعنی متولد آن شهرستان یا ساکن آن با دست‌کم ده سال سابقه، و این امتیاز برای شهرستان تهران و مرکز استان‌ها نبود. ۲۵٪ ظرفیت برای ایثارگران و ۳٪ برای معلولان کنار گذاشته می‌شد. سقف ۴۰ سال هم برای هر بار ازدواج و هر فرزند یک سال بالاتر می‌رفت، تا ۵ سال.

آزمون بانک مرکزی

در دفترچه آزمون ۱۴۰۴ بانک مرکزی، ۳۸۳ نفر برای مشاغل تخصصی، ۴۳ نفر برای مشاغل ستادی و ۱۰۲ نفر برای حراست و گزینش پیش‌بینی شده بود. رشته‌هایی مثل اقتصاد، حسابداری، مدیریت مالی، آمار، حسابرسی، حقوق و فناوری اطلاعات در ظرفیت مشترک مشاغل تخصصی تهران با هم رقابت می‌کردند. درس‌های ردیف‌های اقتصاد هم اقتصاد خرد و کلان، اقتصادسنجی، پول و بانکداری، اقتصاد ایران و قانون بانک مرکزی بود.

همه آگهی‌هایی که در یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ با بانک، اعتبارات، تحویلدار، اعتبار اسنادی و رئیس شعبه پیدا شد خوانده شد و آگهی‌های مدیر شعبه فروشگاه‌ها و شرکت‌های حمل کنار گذاشته شد. ۱۱۱ آگهی کار بانکی یا آگهی خود بانک‌ها ماند.

نتیجه روشن است: بانک‌ها کارمند شعبه را از سایت کاریابی استخدام نمی‌کنند؛ از ۳۲ آگهی خود بانک‌ها، ۲۵ تا برنامه‌نویس، شبکه، امنیت و پشتیبانی بود. کارشناس اعتبارات هم بیشتر در شرکت‌هایی استخدام می‌شود که فروش اقساطی دارند یا با بانک‌ها برای تسهیلات کار می‌کنند. رشته‌هایی که این آگهی‌ها نام برده بودند بیشتر حسابداری، مدیریت و اقتصاد بود.

حقوق کارمند بانک‌های دولتی از جدول حقوق خود بانک‌ها و مقررات دولتی می‌آید و آمار منتشرشده معتبری برایش پیدا نکردیم. گزارش‌های معتبر حقوق بانکداری را جدا نمی‌شمارند؛ نزدیک‌ترین گروه، کارشناسان مالی و حسابداری‌اند که میانه حقوق دریافتی خالصشان در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۸ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۲ تا ۳۵ میلیون می‌گرفتند. این عدد فقط یک برآورد برای این گروه است.

۲۵ آگهی کار بانکی و اعتبارات که عدد حقوق داشتند، میانه حداقل و حداکثرشان ۳۵ و ۵۰ میلیون تومان بود.

طبق آمار بانک مرکزی، تعداد شعبه‌های بانک‌ها از ۲۲٬۵۸۳ در ۱۳۹۸ به ۱۹٬۱۶۷ در ۱۴۰۲ رسید؛ یعنی ۳٬۴۱۶ شعبه کمتر در چهار سال. بانکداری اینترنتی و همراه‌بانک بسیاری از کارهای باجه را برداشته و در ۱۴۰۵ هم بانک آینده منحل شد و حدود ۲ هزار کارمندش به بانک ملی و بقیه به بانک‌های دولتی دیگر منتقل شدند.

در همان آمار، بانک صادرات با ۴۶۲ شعبه کمتر بیشترین کاهش را داشت و بانک سپه بعد از ادغام انصار، قوامین، حکمت ایرانیان، مهر اقتصاد و کوثر با ۳٬۱۳۶ شعبه بزرگ‌ترین شبکه شد. ایران آن زمان حدود ۲۲ شعبه برای هر ۱۰۰ هزار نفر داشت، در حالی که همان گزارش رقم رایج جهانی را ۱۰ تا ۱۵ شعبه آورده بود؛ پس دور از انتظار نیست که کم شدن شعبه‌ها ادامه پیدا کند. کل شبکه بانکی در ۱۴۰۲ حدود ۲۲۰ هزار کارمند داشت.

در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا هم تعداد تحویلدارها تا ۲۰۳۵ کم می‌شود، ولی کارشناس اعتبارات کمی رشد دارد و مدیران مالی بیش از ۷٪ رشد. پس آینده این کار در اعتبارسنجی، ریسک، ارزی، محصولات دیجیتال و فناوری اطلاعات بانک است، نه پشت باجه.

بازار کار رشته بانکداری اسلامی

بانکداری اسلامی رشته کوچکی است و در ۱۴۰۵ فقط ۲۰ ظرفیت در پیام نور داشت. در آخرین آزمون بانک ملی این رشته یکی از رشته‌های پذیرفته بود، کنار حسابداری، اقتصاد و مدیریت؛ یعنی راه استخدام با آن هم همان آزمون است.