رشته حسابداری: بازار کار، درآمد و راه ورود در ۱۴۰۵

حسابداری یعنی ثبت و کنترل هر پولی که در یک کسب‌وکار جابه‌جا می‌شود: خرید و فروش، حقوق کارکنان، بیمه و مالیات، بدهی و طلب. حسابدار از همین ثبت‌ها گزارش می‌سازد تا مدیر بداند شرکت سود کرده یا ضرر، و اداره مالیات و بانک هم همین گزارش‌ها را می‌خواهند.

در رشته حسابداری، چه در هنرستان چه در دانشگاه، همین کار را قدم به قدم یاد می‌گیری: اول اصول ثبت سند و دفتر، بعد حقوق و دستمزد، بهای تمام شده کالا، مالیات و حسابرسی، و در آخر تهیه صورت‌های مالی. پس شغل حسابداری چیست؟ کاری پشت میز و با کامپیوتر، با عدد و قانون، که در آن دقت و نظم از سرعت مهم‌تر است.

حسابداری با مدیریت مالی یکی نیست. حسابداری گذشته و حال پول را ثبت و گزارش می‌کند و مدیریت مالی با همین گزارش‌ها برای آینده تصمیم می‌گیرد: سرمایه‌گذاری، وام و بودجه. حسابرسی هم کنترل دفترهای دیگران است و بیشتر کسانی سراغش می‌روند که چند سال حسابداری کرده‌اند.

در مدرسه، حسابداری فقط در هنرستان هست و دبیرستان نظری (ریاضی، تجربی، انسانی) رشته حسابداری ندارد. در شاخه فنی و حرفه‌ای اسم رشته «حسابداری» است، در زمینه خدمات و گروه بازرگانی و امور اداری، و در شاخه کاردانش «حسابداری مالی». دوره سه سال است، از پایه دهم تا دوازدهم، با ۴۰ ساعت درس در هفته؛ هر کارگاه تخصصی ۸ ساعت در هفته است و کار با اکسل و نرم‌افزار حسابداری هم جزو برنامه است.

کتاب‌های تخصصی رشته حسابداری فنی و حرفه‌ای (سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶)

• پایه دهم: دانش فنی پایه، حسابداری دریافت‌ها و پرداخت‌ها، حسابداری حقوق و دستمزد، و همراه هنرجو
• پایه یازدهم: حسابداری اموال و انبار، و حسابداری خرید و فروش
• پایه دوازدهم: دانش فنی تخصصی، حسابداری بهای تمام شده و مالیاتی، و حسابداری تهیه و تنظیم صورت‌های مالی

اسم چند کتاب از سال‌های قبل عوض شده است؛ مثلا کتاب خرید و فروش حالا مال پایه یازدهم است. اگر فهرست قدیمی‌تری دیدی، به این فهرست اعتماد کن.

ورود به هنرستان حسابداری از هدایت تحصیلی پایه نهم می‌گذرد: نمره‌های درسی ۳۵ درصد، آزمون‌های مشاوره ۳۰ درصد و خواست خود دانش‌آموز، نظر معلم‌ها، مشاور و پدر و مادر بقیه را می‌سازد. حداقل نمره هر درس را شیوه‌نامه همان سال تعیین می‌کند و منبع‌های مختلف عددهای مختلف می‌گویند؛ عدد دقیق را از مشاور مدرسه بپرس. اگر به حداقل نرسیدی، می‌توانی آزمون تعیین رشته دوباره بدهی، ولی رسیدن به حداقل هم جا را تضمین نمی‌کند و ظرفیت هنرستان تصمیم می‌گیرد.

بعد از دیپلم حسابداری دو راه اصلی داری: کاردانی حسابداری، که برای هنرستانی‌ها با آزمون کتبی است، و بعد کارشناسی ناپیوسته؛ یا کنکور سراسری. برای کنکور گروه انسانی باید امتحان نهایی همان رشته نظری را هم بدهی، چون سوابق هنرستان برای این گروه حساب نمی‌شود و در کنکور ۱۴۰۵، ۶۰ درصد نمره از سوابق تحصیلی بود.

آگهی‌های استخدام حسابدار در تهران، شهریور و مهر ۱۴۰۵، را خواندیم (سابقه از ۱٬۴۲۵ آگهی و بقیه از ۱۵۰ آگهی که کامل خوانده شد). این چهار چیز را بیشتر از مدرک می‌پرسند:

• یک سابقه اول، حتی کم. میانه سابقه‌ای که آگهی‌ها می‌خواهند سه سال است و فقط حدود ۶ درصدشان تازه‌کار می‌پذیرند. کارآموزی، کمک‌حسابداری یا کار پاره‌وقت در یک دفتر حسابداری همان سابقه اول است.
• اکسل و یک نرم‌افزار ایرانی. ۷۱ درصد آگهی‌ها اکسل خواسته‌اند و ۵۳ درصد یک نرم‌افزار حسابداری مثل سپیدار، راهکاران یا هلو، ولی در برنامه درسی ملی کارشناسی برای نرم‌افزارهای حسابداری فقط ۳ واحد هست.
• مالیات، بیمه و سامانه مودیان. ۴۶ درصد آگهی‌ها کار مالیاتی می‌خواهند و ۲۶ درصد اسم سامانه مودیان را آورده‌اند، در حالی که درس مالیاتی در همان برنامه ۴ واحد از ۱۳۰ واحد است. لیست بیمه هم در ۱۹ درصد آگهی‌ها آمده است.
• مدرک دوره آموزشی، تقریبا هیچ‌جا. ۵۳ درصد آگهی‌ها لیسانس خواسته‌اند و ۴۳ درصد مدرکی ننوشته‌اند، ولی هیچ‌کدام مدرک دوره آموزشی نخواسته بود. دوره به درد یاد گرفتن مهارت می‌خورد، نه به عنوان مدرک استخدام.

حسابدار در بیشتر شرکت‌ها همه کارها را با هم انجام می‌دهد: سند، بانک، حقوق، بیمه و مالیات. حسابدار صنعتی در کارخانه و شرکت تولیدی قیمت تمام شده هر محصول را حساب می‌کند. حسابدار حقوق و دستمزد فیش حقوق، لیست بیمه و مالیات حقوق کارکنان را آماده می‌کند و خزانه‌دار پول نقد، چک‌ها و حساب‌های بانکی شرکت را می‌گرداند.

شغل‌های رشته حسابداری به این چهار تا ختم نمی‌شود. حسابرس، حسابدار مالیاتی، تحلیلگر مالی و کارشناس بودجه در گروه‌های نزدیک همین خانواده‌اند و پایین صفحه پیدایشان می‌کنی. بالای همه این مسیرها هم مدیر مالی است که معمولا بعد از چند سال کار حسابداری به آن می‌رسند.

این عددها درباره بازار کار رشته حسابداری چه می‌گویند؟ تقاضا زیاد است ولی یکدست نیست: بیشتر آگهی‌ها حسابدار عمومی با چند سال سابقه می‌خواهند، تقریبا همه تمام‌وقت‌اند (۹۵ درصد) و فقط ۵۱ آگهی دورکاری بود. شغل‌های تخصصی مثل حسابدار صنعتی، خزانه‌دار و حسابدار مالیاتی تقریبا هیچ تازه‌کاری نمی‌پذیرند؛ یعنی در این رشته معمولا از حسابداری عمومی شروع می‌کنی و بعد تخصص می‌گیری.

شرط جنسیت هم در بیشتر آگهی‌ها نیست: ۵۸ درصد شرطی نگذاشته‌اند، ۲۶ درصد خانم خواسته‌اند یا ترجیح داده‌اند و ۱۶ درصد آقا.

اگر بین حسابداری و کامپیوتر مانده‌ای، این را هم بدان: در همان روز همه دسته‌های برنامه‌نویسی، شبکه، علم داده، تست نرم‌افزار و طراحی محصول روی هم ۴٬۰۳۵ آگهی داشتند، کمتر از مالی و حسابداری. تعداد آگهی البته همه چیز نیست و درآمد و علاقه خودت هم مهم است.

پس کدام شغل حسابداری بیشتر درآمد دارد؟ در آگهی‌های تهران، حسابدار صنعتی با میانه حدود ۵۴ میلیون تومان از حسابدار عمومی (۴۰ میلیون) جلوتر است و حسابرس و حسابدار مالیاتی بین این دو هستند. خزانه‌دار و حسابدار حقوق و دستمزد کمی بالاتر از حسابدار عمومی‌اند، هرچند آگهی حسابدار حقوق و دستمزد کم است. بالاترین عدد مال مدیر مالی است، با میانه ۱۱۰ میلیون، ولی همین آگهی‌ها به طور میانه شش سال و نیم سابقه می‌خواهند.

چیزی که درآمد را بیشتر از اسم شغل جابه‌جا می‌کند، سابقه است. در آگهی‌های حسابدار عمومی تهران، پیشنهاد برای تازه‌کار حدود ۲۷٫۵ میلیون است، برای سه سال سابقه ۴۰ و برای شش سال و بیشتر ۶۰ میلیون تومان. شهر هم مهم است: میانه همین آگهی‌ها در کل کشور ۳۵ میلیون است. آگهی‌ها نمی‌گویند عددشان خالص است یا ناخالص، ولی دریافتی و درخواستی، حقوق خالص ماهانه‌اند.