رشته مدیریت بیمه: مدیریت بیمه چیست، نمایندگی بیمه و بازار کار آن

ماده یک قانون بیمه، مصوب ۱۳۱۶، بیمه را عقدی می‌داند که به موجب آن یک طرف تعهد می‌کند در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر، در صورت وقوع یا بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران کند یا وجه معینی بپردازد. متعهد را بیمه‌گر، طرف تعهد را بیمه‌گذار و وجهی را که بیمه‌گذار می‌پردازد حق بیمه می‌نامند.

مدیریت بیمه یعنی اداره همین چرخه در یک شرکت بیمه یا شبکه فروش آن: طراحی محصول بیمه، ارزیابی ریسک و صدور بیمه‌نامه، تعیین حق بیمه، فروش، و رسیدگی به خسارت وقتی حادثه‌ای رخ می‌دهد. رشته مدیریت بیمه هم همین را آموزش می‌دهد: حقوق بیمه، ریاضیات و آمار بیمه، رشته‌های بیمه‌ای مثل آتش‌سوزی، باربری، مسئولیت و زندگی، و بازاریابی بیمه.

نماینده بیمه با کارگزار بیمه چه فرقی دارد؟

طبق آیین‌نامه‌های بیمه مرکزی، نماینده فقط از طرف یک شرکت بیمه‌ای که با آن قرارداد دارد بیمه‌نامه می‌فروشد و در مدت قرارداد نمی‌تواند با شرکت دیگری کار کند. کارگزار در برابر کارمزد میان مشتری و شرکت‌های بیمه واسطه‌گری و مشاوره می‌کند و فرم پیشنهاد را به نمایندگی از طرف مشتری امضا می‌کند. یک نفر نمی‌تواند هم‌زمان هر دو باشد.

بازاریاب یا نماینده بیمه کارش را از پیدا کردن مشتری شروع می‌کند: آشنایان، کسب‌وکارهای محله، شرکت‌هایی که بیمه گروهی کارکنان لازم دارند، یا کسانی که خودرو یا خانه خریده‌اند. بعد نیاز مشتری را می‌سنجد، رشته و پوشش مناسب را پیشنهاد می‌دهد، فرم پیشنهاد را کامل می‌کند و بیمه‌نامه را صادر یا به شرکت می‌فرستد. کار با فروش تمام نمی‌شود؛ تمدید سالانه، پیگیری خسارت مشتری و پاسخ به سوال‌هایش همان چیزی است که مشتری را نگه می‌دارد.

رشته‌ها هر کدام مهارت خودشان را دارند. بیمه شخص ثالث و بدنه رقابت قیمتی دارد و مشتری‌اش زیاد است. بیمه آتش‌سوزی، مهندسی و مسئولیت برای کسب‌وکارها و کارخانه‌هاست و شناخت ریسک می‌خواهد. بیمه زندگی و عمر فروش مشاوره‌ای است: باید برای مشتری توضیح دهی چرا سال‌ها حق بیمه بپردازد. رشد سهم بیمه زندگی در ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این بخش بیش از همه به بازاریاب‌های تازه نیاز دارد.

بیشتر نمایندگی‌ها در شروع کار چند نفر را به‌عنوان بازاریاب زیر نظر خود می‌گیرند. این راهی است برای یاد گرفتن کار پیش از گرفتن پروانه، و همان سابقه‌ای که آیین‌نامه برای پروانه نمایندگی می‌خواهد.

ایران در مهر ۱۴۰۵، ۲۷ شرکت بیمه مستقیم داشت که ۱۴ تای آن‌ها ناتراز بودند. حق بیمه تولیدی کل صنعت از ۴۳۸٫۷ همت در ۱۴۰۳ به ۷۷۸٫۷ همت در ۱۴۰۴ رسید و خسارت پرداختی ۱۴۰۴، ۵۱۱٫۲ همت بود. ضریب نفوذ بیمه، یعنی سهم حق بیمه از تولید ناخالص داخلی، از ۲٫۲۸ درصد به ۲٫۵ درصد رسید؛ عددی که هنوز پایین است و جای رشد زیادی نشان می‌دهد.

در ۱۴۰۴ بیمه درمان با ۳۳٫۱ درصد بزرگ‌ترین رشته بود، بیمه زندگی ۲۳٫۹ درصد و بیمه شخص ثالث ۲۱٫۵ درصد. سهم بیمه زندگی در یک سال از ۱۴٫۴ به ۲۳٫۹ درصد رسیده است؛ رشته‌ای که بیشتر از هر جای دیگر به نماینده فروش نیاز دارد. حدود ۷۵ همت حق بیمه هم هنوز نزد واسطه‌ها مانده بود که نشان می‌دهد شبکه فروش چقدر در این صنعت مهم است.

آخرین عدد رسمی‌ای که از تعداد واسطه‌ها پیدا کردیم مال ۱۳۹۷ است: ۶۴٬۰۶۱ نماینده و ۸۳۴ کارگزاری. عدد ۱۴۰۳ یا ۱۴۰۴ را پیدا نکردیم.

همه آگهی‌های دسته مدیریت بیمه یک سایت بزرگ کاریابی و جستجوی نماینده بیمه و کارشناس خسارت در مهر ۱۴۰۵ روی هم ۴۳۰ آگهی بود. ۲۱۰ آگهی که عنوانشان بیمه، صدور یا خسارت بود یکی‌یکی خوانده شد و ۲۰۹ آگهی ماند: ۷۲ کارشناس صدور و فنی بیمه، ۵۱ کارشناس فروش و نماینده، ۳۱ کارشناس و ارزیاب خسارت، ۶ مدیر و ۴۹ کار اداری دیگر در شرکت‌ها و نمایندگی‌های بیمه.

این بازار برای خانم‌ها باز است: ۱۴۲ آگهی شرط جنسیت نداشتند و ۳۶ آگهی فقط خانم می‌خواستند. از ۵۲ آگهی که رشته نوشته بودند، ۳۴ آگهی مدیریت، ۲۸ آگهی رشته بانکداری و بیمه، ۱۵ آگهی مالی و حسابداری و ۱۰ آگهی پرستاری و بهداشت خواسته بودند؛ رشته‌های پزشکی برای بیمه درمان مفیدند.

۸۲ آگهی کار با سامانه و نرم‌افزار صدور را نام برده بودند. ۴۰ آگهی بیمه آتش‌سوزی و مهندسی، ۳۹ آگهی شخص ثالث و بدنه و ۱۶ آگهی بیمه عمر. ۳۳ آگهی پورسانت یا کارمزد داشتند که بیشترشان آگهی فروش بودند. ۱۰۱ آگهی سابقه کار خواسته بودند.

رشته «مدیریت بیمه» در فهرست رشته‌های کنکور ۱۴۰۵ آمده بود ولی در هیچ دفترچه‌ای کد نداشت. تنها ظرفیت با آزمون، «مدیریت بیمه اکو» در دانشگاه علامه طباطبایی بود: ۳۶ ظرفیت روزانه و ۲۶ ظرفیت نوبت دوم، روی هم ۶۲ نفر، که از هر سه گروه انسانی، ریاضی و تجربی پذیرش داشت. کلاس‌های این رشته انگلیسی است و پذیرش بعد از مصاحبه انگلیسی قطعی می‌شود.

«کاردانی بیمه» هم با سوابق تحصیلی در ۱۳ کد با ۱٬۱۰۰ ظرفیت پذیرش داشت که همه در موسسه‌های غیرانتفاعی بودند. در کارشناسی ارشد، گرایش بیمه زیر رشته مالی در مجموعه مدیریت آمده است. رشته‌ای به نام اکچوئری، یعنی محاسبات ریاضی بیمه، در دفترچه‌ها پیدا نکردیم.

دوره‌های کوتاه بیمه

فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵ دوره «نماینده فروش بیمه» را ۶۸ ساعت و حدود ۲۳٫۶ میلیون تومان حضوری و ۱۸٫۹ میلیون مجازی داشت. «بازاریاب بیمه» ۹۰ ساعت و حدود ۳۰٫۸ میلیون و «ارزیاب خسارت بیمه خودرو» ۴۵۰ ساعت و حدود ۴۵٫۴ میلیون تومان است. برای پروانه نمایندگی، دوره مورد تایید بیمه مرکزی و آزمون آن لازم است.

چرا عدد حقوق در ایران نمی‌آوریم؟

گزارش‌های معتبر حقوق گروه جدایی برای بیمه ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که دارند، کارشناسان مالی و حسابداری است؛ ولی کارشناس صدور، ارزیاب خسارت و نماینده فروش بیمه حسابدار نیستند و نماینده بیمه اصلا حقوق نمی‌گیرد. برای همین کادر حقوق این صفحه خالی است و به‌جای آن، پیشنهاد آگهی‌های خود شرکت‌های بیمه را می‌آوریم؛ این عددها پیشنهاد کارفرماست، نه دریافتی واقعی شاغلان، ولی دست‌کم از خود همین کار می‌آیند.

۱۰۷ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان بود. کارشناس صدور ۲۰٫۵ تا ۳۰، کارشناس فروش ۲۱ تا ۳۵ و کارشناس خسارت ۳۰ تا ۴۰ میلیون پیشنهاد گرفته بودند؛ مدیران و سرپرستان ۴۰ تا ۶۰ میلیون.

درآمد نمایندگی بیمه

نماینده بیمه حقوق نمی‌گیرد؛ درآمدش کارمزد بیمه‌نامه‌هایی است که می‌فروشد. نرخ کارمزد را بیمه مرکزی برای هر رشته تعیین می‌کند و جدول نرخ‌های فعلی را پیدا نکردیم، پس عددی برای آن نمی‌نویسیم. آنچه روشن است، درآمد نماینده به تعداد مشتری و رشته بیمه بستگی دارد و چند سال طول می‌کشد تا مشتری ثابت پیدا شود؛ بیمه زندگی که هر سال تمدید می‌شود، درآمد تکراری‌تری می‌سازد.

از کارشناس تا مدیر

در شرکت‌های بیمه مسیر رایج این است: کارشناس صدور یا خسارت، کارشناس ارشد یک رشته مثل آتش‌سوزی یا درمان، رئیس اداره و بعد مدیر رشته یا شعبه. تخصص در یک رشته بیمه‌ای، مثل بیمه‌های مهندسی که به دانش فنی نیاز دارد، پیشرفت را سریع‌تر می‌کند. در شبکه فروش هم نماینده‌ای که مشتری ثابت و تمدیدهای سالانه زیادی دارد، به درآمد پایدارتری می‌رسد.