شغل تحلیلگر مالی: تحلیل مالی چیست، چه مهارتی می‌خواهد و چقدر درآمد دارد

تحلیل مالی یعنی خواندن صورت‌های مالی و عددهای یک کسب‌وکار برای پاسخ دادن به یک سوال تصمیم: سودآوری، نقدینگی، ریسک یا ارزش. حسابدار رویدادها را درست ثبت می‌کند و گزارش می‌سازد؛ تحلیلگر همان عددها را می‌خواند و می‌گوید چه معنایی دارند و چه باید کرد.

در شرکت‌ها بخش اصلی این کار را برنامه‌ریزی و تحلیل مالی یا FP&A می‌گویند. موسسه آموزشی CFI آن را بودجه‌ریزی، پیش‌بینی و تحلیلی تعریف می‌کند که پشتیبان تصمیم‌های بزرگ مدیر مالی، مدیرعامل و هیئت مدیره است. سه کار اصلی آن این‌هاست:

• بودجه‌ریزی: برنامه درآمد و هزینه سال بعد؛ در ایران شرکت‌ها معمولا بودجه سال بعد را در بهمن و اسفند به هیئت مدیره می‌برند.
• تحلیل انحراف: مقایسه عدد واقعی با برنامه و پیدا کردن علت فاصله؛ کاری که هر ماه تکرار می‌شود.
• پیش‌بینی و مدل‌سازی: ساختن مدل اکسل برای فروش، هزینه و جریان نقد آینده و سنجیدن سناریوهای مختلف.

ارزش‌گذاری چیست؟

تحلیلگر ارزش‌گذاری می‌گوید یک شرکت یا سهم چقدر می‌ارزد. روش رایج تنزیل جریان‌های نقدی آینده یا DCF است که CFI آن را بسیار حساس به برآورد جریان نقد، ارزش پایانی و نرخ تنزیل می‌داند، و روش مقایسه با شرکت‌های مشابه. در ایران برای عرضه اولیه در بورس، شرکت تامین سرمایه یا مشاور مجاز ارزش شرکت را با همین روش‌ها برآورد می‌کند و طبق ماده ۷۶ قانون تجارت، آورده غیرنقدی شرکت تازه را کارشناس رسمی دادگستری ارزیابی می‌کند.

۵۶ آگهی از ۷۲ آگهی در تهران بود و ۶۲ آگهی شرط جنسیت نداشتند. در متن آگهی‌ها ۶۲ آگهی گزارش‌دهی به مدیران، ۴۵ آگهی اکسل، ۲۴ آگهی مدل‌سازی یا جریان نقد، ۱۴ آگهی Power BI و ۱۲ آگهی بورس یا کدال خواسته بودند. فقط ۴ آگهی Python یا SQL و یک آگهی مدرک CFA یا تحلیلگری را نام برده بودند.

یعنی بازار ایران تحلیلگر مالی را بیشتر برای بودجه و گزارش مدیریتی شرکت‌ها می‌خواهد تا برای بازار سرمایه؛ اکسل قوی و گزارش‌نویسی روشن، ورودی اصلی این شغل است.

ابزارهای کار

طبق O*NET، تحلیلگران مالی و بودجه در آمریکا بیشتر با اکسل، Power BI، SAP، Oracle Hyperion و SQL کار می‌کنند. در ایران اکسل ابزار اصلی است و در شرکت‌های بزرگ‌تر نرم‌افزارهای سازمانی داخلی و داشبوردهای Power BI هم به کار می‌روند. تحلیلگری که داده را از سیستم بیرون بکشد، در اکسل مدل بسازد و نتیجه را در یک داشبورد ساده نشان بدهد، همان چیزی است که بیشتر آگهی‌ها دنبالش‌اند. Python و SQL هنوز کم خواسته می‌شوند، ولی برای کار با داده‌های بزرگ‌تر یک مزیت روشن‌اند.

کار تحلیلگر مالی در ایران با یک مشکل بزرگ همراه است: تورم بالا و ناپایدار. طبق داده‌های مرکز آمار، تورم سالانه در ۱۴۰۳ حدود ۳۲٫۵ درصد بود، در پایان ۱۴۰۴ به ۵۰٫۶ درصد رسید و در شهریور ۱۴۰۵ به ۷۳٫۶ درصد؛ تورم نقطه‌به‌نقطه همان ماه ۸۹٫۸ درصد بود. در چنین شرایطی بودجه‌ای که در اسفند بسته می‌شود، چند ماه بعد از واقعیت فاصله می‌گیرد و پیش‌بینی جریان نقد با یک نرخ ثابت تقریبا بی‌معنا می‌شود.

برای همین تحلیلگر ایرانی بیشتر با سناریو کار می‌کند: چند فرض برای نرخ ارز و تورم، بازبینی ماهانه بودجه و تحلیل حساسیت. شرکت‌های بورسی هم از حدود ۱۳۹۶ دیگر پیش‌بینی اجباری سود هر سهم منتشر نمی‌کنند و به‌جایش گزارش تفسیری مدیریت می‌دهند. اطلاعات صورت‌های مالی و گزارش‌های شرکت‌های بورسی از ۱۳۸۴ در سامانه رایگان کدال منتشر می‌شود که منبع اصلی داده تحلیلگران است.

همیشه بگویید کدام تورم را به کار برده‌اید: تورم سالانه میانگین دوازده ماه است و تورم نقطه‌به‌نقطه مقایسه با همان ماه سال قبل؛ این دو در ۱۴۰۵ با هم ۱۶ واحد درصد فاصله داشتند.

گزارش‌های معتبر حقوق برای تحلیلگر مالی عدد جدا ندارند و آن را جزو گروه مالی و حسابداری آورده‌اند. کارشناسان این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ماهانه ۲۸ میلیون تومان داشتند و نیمی از آن‌ها ۲۲ تا ۳۵ میلیون.

آگهی‌ها پیشنهاد بالاتری داشتند: ۲۲ آگهی از ۷۲ آگهی عدد نوشته بودند و میانه بازه آن‌ها ۴۴٫۵ تا ۶۰ میلیون تومان بود؛ کارشناس بودجه ۴۵ تا ۶۰ میلیون و تحلیلگر مالی ۳۵ تا ۵۰ میلیون. این شغل یک پله بالاتر از حسابداری عمومی پرداخت می‌شود، چون نتیجه‌اش مستقیم به تصمیم مدیران می‌رسد.