شغل حسابرسی: حسابرسی داخلی، حقوق حسابرسی ۱۴۰۵ و راه حسابدار رسمی

۳۲ آگهی از خود موسسه‌های حسابرسی بود و بقیه از شرکت‌ها: تولیدی و صنعتی ۲۷، کالاهای مصرفی ۲۲، بازرگانی ۱۲، دارویی ۱۱، سرمایه‌گذاری ۹ و نفت و گاز ۷. بعد از رشته حسابداری، مدیریت، مهندسی صنایع و اقتصاد بیشتر خواسته شده بودند. ۲۹ آگهی برای مدیر، رئیس و سرپرست حسابرسی بود.

کار حسابرسی بدون سابقه سخت شروع می‌شود: ۹۲ آگهی از سابقه حرف زده بودند و فقط ۶ آگهی فارغ‌التحصیل یا بدون سابقه را می‌پذیرفتند. ۹۲ آگهی آشنایی با استانداردها، ۶۷ آگهی اکسل و ۲۴ آگهی کارشناسی ارشد خواسته بودند. موسسه‌های حسابرسی معمولا راه ورود تازه‌کارهاست، با عنوان کمک حسابرس.

حسابرس داخلی کارمند خود سازمان است، ولی مستقل از بخش‌هایی که بررسی می‌کند. او فرایندهایی مثل خرید، انبار، فروش، حقوق و دستمزد و تولید را بررسی می‌کند، ریسک‌ها را پیدا می‌کند و پیشنهاد می‌دهد کنترل‌ها چطور بهتر شوند. گزارشش معمولا به کمیته حسابرسی و هیئت مدیره می‌رود، نه به مدیر مالی، تا بتواند آزادانه نظر بدهد.

در ایران بورس این شغل را بزرگ کرد. دستورالعمل کنترل‌های داخلی ناشران بورسی در فروردین ۱۳۹۱ ابلاغ شد و شرکت‌ها تا مهر همان سال باید کمیته حسابرسی و مدیر حسابرسی داخلی خود را به سازمان بورس معرفی می‌کردند. سازمان بورس در ۱۴۰۳ از تجربه ده‌ساله الزامی شدن حسابرسی داخلی گفت. شرکت‌های بورسی همچنین باید حسابرس مستقل خود را از فهرست موسسات حسابرسی معتمد بورس انتخاب کنند.

آگهی‌ها هم همین را نشان می‌دهند: بیشتر آگهی‌های حسابرسی داخلی از شرکت‌های تولیدی، کالاهای مصرفی، دارویی، بازرگانی و سرمایه‌گذاری بودند. در متن آگهی‌ها ۱۰۸ بار فرایند و ۸۶ بار ریسک آمده بود؛ یعنی حسابرس داخلی امروز بیش از دفتر و سند، با فرایند و ریسک سروکار دارد.

راه اصلی، کارشناسی حسابداری است. در کنکور ۱۴۰۵ این رشته ۳۵۸ کد با ۵٬۱۵۳ ظرفیت با آزمون داشت: ریاضی ۵۳۹، تجربی ۱٬۶۷۷ و انسانی ۲٬۹۳۷ نفر؛ و حدود ۱۹ هزار ظرفیت با سوابق تحصیلی، بیشترش در پیام نور و دانشگاه‌های غیرانتفاعی. جامعه حسابداران رسمی می‌گوید ۷۰۲ هزار دانشجو، یعنی ۱۱ درصد همه دانشجوها، حسابداری می‌خوانند؛ پس رقابت برای ورود به حسابرسی زیاد است.

برنامه کارشناسی حسابداری درس‌های اصول حسابرسی یک و دو و کنترل‌های داخلی و نظام راهبری شرکتی را دارد. در کارشناسی ارشد ۱۴۰۵، حسابرسی یکی از رشته‌های مجموعه حسابداری است و درس حسابرسی در کنکور آن ضریب ۳ دارد، بیشتر از درس‌های دیگر.

دوره‌های فنی و حرفه‌ای

فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد تهران سه دوره حسابرسی دارد: حسابرس ارشد ۱۰۲ ساعت و ۳۸٫۵۶ میلیون تومان، مدیر حسابرسی ۱۱۰ ساعت و ۴۱٫۵۸ میلیون تومان، و حسابرسی عملیاتی مقدماتی ۳۲ ساعت و ۹٫۴۲ میلیون تومان. دوره‌ای با نام کنترل داخلی یا حسابرس داخلی در این فهرست نبود. این دوره‌ها برای کسی مفیدند که حسابداری بلد است و می‌خواهد وارد حسابرسی شود.

حسابرس‌ها در گزارش‌های معتبر حقوق جزو گروه مالی و حسابداری‌اند. کارشناسان این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ماهانه ۲۸ میلیون تومان داشتند و نیمی از آن‌ها ۲۲ تا ۳۵ میلیون می‌گرفتند. کارمندان این گروه میانه ۲۰، کارشناسان ارشد ۴۴ و مدیران ۷۴ میلیون تومان درخواست داشتند.

آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ تفاوت روشنی نشان می‌دادند: موسسه‌های حسابرسی میانه ۲۴٫۵ تا ۴۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند و شرکت‌ها ۴۰ تا ۵۰ میلیون. آگهی‌های حسابرسی داخلی ۴۰ تا ۶۰ و آگهی‌های حسابرس ۲۷٫۵ تا ۴۰ میلیون تومان پیشنهاد داشتند. مدیران حسابرسی داخلی ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون، و یک آگهی تا ۲۰۰ میلیون تومان.

یعنی درآمد حسابرسی در موسسه‌ها در سال‌های اول کمتر است، ولی همان سال‌ها سابقه لازم برای حسابدار رسمی شدن را می‌سازد. بسیاری از حسابرس‌ها بعد از چند سال کار در موسسه، به حسابرسی داخلی یا مدیریت مالی شرکت‌ها می‌روند که حقوق بیشتری دارد؛ گروه کوچک‌تری در موسسه می‌مانند و به شراکت می‌رسند.