آموزش حسابرسی: از کمک حسابرس تا حسابدار رسمی، استخدام در موسسه و حقوق هر رده

در موسسه‌ها رده‌ها از پایین به بالا این‌هاست: کمک حسابرس، حسابرس، حسابرس ارشد، سرپرست، سرپرست ارشد، مدیر حسابرسی و شریک. موسسه‌ها می‌گویند رسیدن از کمک حسابرس به شریک معمولا ۱۰ تا ۱۵ سال طول می‌کشد. سه قاعده رسمی این مسیر را شکل می‌دهند:

• آزمون رتبه‌بندی کارکنان: جامعه حسابداران رسمی برای سه رده حسابرس ارشد، سرپرست و سرپرست ارشد آزمون می‌گذارد و فقط موسسه می‌تواند کارمندش را ثبت‌نام کند. نوبت بیست و هفتم ۷ آبان ۱۴۰۵ است.
• آزمون حسابدار رسمی: شش سال سابقه تمام‌وقت حسابرسی بعد از لیسانس می‌خواهد. ثبت‌نام ۱۴۰۵ از ۱۰ تا ۱۶ آبان و آزمون ۲۴ دی است.
• شراکت: هر موسسه را دست‌کم سه حسابدار رسمی شاغل تشکیل می‌دهند. شریک باید دست‌کم سه سال تمام‌وقت در سطح مدیر حسابرسی کار کرده باشد و شرکا در برابر کار موسسه مسئولیت تضامنی دارند.

حسابرس مستقل کسی است که از بیرون شرکت می‌آید و درباره صورت‌های مالی آن نظر می‌دهد: آیا سود، دارایی‌ها و بدهی‌هایی که شرکت گزارش کرده، به شکل درست و طبق استانداردها نوشته شده‌اند؟ این نظر در گزارش حسابرس نوشته می‌شود و سهامداران، بانک‌ها، بورس و اداره مالیات به آن تکیه می‌کنند. در ایران این کار را موسسه‌های حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی و سازمان حسابرسی انجام می‌دهند و گزارش را حسابدار رسمی امضا می‌کند.

کار روزانه یک حسابرس مستقل، به‌خصوص در سال‌های اول، این‌هاست:

• بررسی سند: انتخاب نمونه‌ای از ثبت‌های حسابداری و دیدن فاکتور، قرارداد، رسید انبار و چک پشت هر کدام.
• تطبیق و تاییدیه: گرفتن تاییدیه از بانک‌ها، بدهکاران و بستانکاران و مقایسه آن با دفاتر شرکت.
• شمارش: حضور در انبارگردانی و شمارش موجودی و تنخواه در پایان سال.
• کاربرگ: نوشتن هر آزمون در کاربرگ حسابرسی، طوری که سرپرست بتواند کار را بازبینی کند.
• یافته و گزارش: نوشتن یافته‌ها برای نامه مدیریت و کمک به پیش‌نویس گزارش حسابرس و بازرس قانونی.

حسابرس مستقل حقوقش را از موسسه حسابرسی می‌گیرد، نه از شرکتی که حسابرسی می‌کند. به همین دلیل باید از صاحب‌کار مستقل بماند: نه سهمی در آن داشته باشد و نه رابطه‌ای که نظرش را کج کند. این استقلال همان چیزی است که کار او را از حسابدار شرکت جدا می‌کند.

آموزش حسابرسی داخلی با این مسیر چه فرقی دارد؟

حسابرس داخلی کارمند خود سازمان است و برای هیئت مدیره، فرایندها و ریسک‌ها را بررسی می‌کند. کسی که آموزش حسابرسی داخلی می‌بیند بیشتر با استانداردهای جهانی حسابرسی داخلی، ارزیابی ریسک و کنترل‌ها سر و کار دارد و گواهی رسمی دولتی برای کارش لازم نیست. حسابرس مستقل بیشتر با استانداردهای حسابرسی ایران، صورت‌های مالی و گزارش حسابرس کار می‌کند و تنها مسیرش برای امضای گزارش، عنوان حسابدار رسمی است. پایه هر دو یکی است؛ بسیاری از حسابرس‌ها چند سال در موسسه کار می‌کنند و بعد به حسابرسی داخلی شرکت‌ها می‌روند.

چند نکته از متن آگهی‌ها:

• سابقه: آگهی‌هایی که سابقه را با عدد نوشته بودند، برای حسابرس یک تا دو سال، برای حسابرس ارشد دو سال و برای سرپرست سه سال سابقه «در موسسات حسابرسی» خواسته بودند.
• تازه‌کار: یک موسسه آگهی «کارآموز حسابرس» داده بود، یکی از «فارغ‌التحصیلان رشته حسابداری» دعوت کرده بود و دو آگهی کمک حسابرس گفته بودند آموزش لازم را خودشان می‌دهند.
• رشته: دو آگهی یک موسسه اقتصاد، حسابداری، حسابرسی یا مدیریت را پذیرفته بودند و یکی از آن‌ها نوشته بود داوطلب «دانشجو نباشد».
• سن و سربازی: ۹ آگهی کارت پایان خدمت خواسته بودند و ۱۰ آگهی سقف سنی داشتند، بیشتر ۳۰ تا ۴۰ سال.
• اعتبار موسسه: ۴ آگهی گفته بودند موسسه معتمد بورس است یا رتبه الف جامعه را دارد؛ این موسسه‌ها شرکت‌های بورسی را حسابرسی می‌کنند و سابقه در آن‌ها برای رزومه ارزش بیشتری دارد.

موسسه‌ها آگهی‌هایشان را جز سایت‌های کاریابی، در بخش «دعوت به همکاری» سایت جامعه حسابداران رسمی هم منتشر می‌کنند؛ فقط در ۲۸ مهر ۱۴۰۵ چهار موسسه آنجا آگهی داده بودند. اگر دنبال کار در موسسه هستی، این صفحه را مثل سایت‌های کاریابی دنبال کن.

حقوق حسابرس بیش از هر چیز به رده او در موسسه بسته است. در گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، حسابرس‌ها در گروه مالی و حسابداری آمده‌اند و این گروه چهار سطح دارد. اگر رده‌های موسسه را با این سطح‌ها جور کنیم، در تهران میانه دریافتی خالص ماهانه در پایان ۱۴۰۴ این بود: کمک حسابرس (سطح کارمند) ۲۰ میلیون تومان، حسابرس (کارشناس) ۲۸، حسابرس ارشد و سرپرست (کارشناس ارشد) ۴۴ و مدیر حسابرسی ۷۴ میلیون تومان. همین افراد برای ۱۴۰۵ به ترتیب ۲۷، ۳۹، ۶۰ و ۱۰۵ میلیون تومان درخواست کرده بودند؛ درخواست با دریافت یکی نیست.

آگهی‌های موسسه‌ها در مهر ۱۴۰۵ با این عددها جور بودند. از ۲۶ آگهی، ۱۳ آگهی حقوق نوشته بودند: کمک حسابرس و کارآموز میانه ۱۸٫۵ تا ۲۳٫۵ میلیون تومان (۴ آگهی)، حسابرس ۲۴ تا ۳۷ میلیون (۵ آگهی)، حسابرس ارشد ۴۰ تا ۷۰ میلیون (۳ آگهی) و تنها آگهی سرپرست با حقوق ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان. یک موسسه هم نوشته بود حقوق و مزایا «طبق وزارت کار» است.

چه چیزی درآمد حسابرس را بالا می‌برد؟

• گواهی رتبه‌بندی: قبولی در آزمون رتبه حسابرس ارشد یا سرپرست، راه رسمی رفتن به رده بالاتر است.
• نوع موسسه: موسسه‌های معتمد بورس و رتبه الف پرونده‌های بزرگ‌تر و حق‌الزحمه بیشتری دارند.
• شهر: میانه دریافتی سطح کارشناس در شهرهای بزرگ دیگر ۲۰ میلیون تومان بود، هشت میلیون کمتر از تهران.
• رفتن به شرکت: بسیاری از حسابرس‌ها بعد از چند سال به حسابرسی داخلی یا مدیریت مالی شرکت‌ها می‌روند.

حقوق حسابدار رسمی چقدر است؟

برای حسابدار رسمی عدد قابل اتکایی منتشر نشده و ما عددی نمی‌آوریم. حسابدار رسمی یا در موسسه حقوق‌بگیر است، که دریافتی‌اش به سطح مدیر نزدیک است، یا شریک است و درآمدش سهم او از سود موسسه است، نه حقوق ثابت. حق‌الزحمه موسسه‌ها هم به اندازه شرکت صاحب‌کار و ساعت‌های کار بستگی دارد. پس هر عدد واحدی که برای «حقوق حسابدار رسمی» دیدی، فقط حدس یک نفر است.

آزمون چهار ماده دارد: حسابداری، حسابرسی، قانون مالیات‌ها و سایر قوانین. حسابداری و قانون‌ها تستی‌اند و حسابرسی هم تستی است و هم تشریحی؛ پاسخ تشریحی حسابرسی فقط برای کسانی تصحیح می‌شود که در بخش تستی همان درس حد نصاب را گرفته‌اند. هر پاسخ غلط نمره منفی دارد. در آگهی ۱۴۰۴، حد نصاب هر درس نسبی بود و از نمره بهترین داوطلبان همان درس حساب می‌شد. قبولی هر درس تا چهار دوره آزمون بعد معتبر می‌ماند، پس لازم نیست هر چهار درس را در یک سال قبول شوی.

• شرط مدرک: دست‌کم کارشناسی حسابداری یا رشته مشابه مثل اقتصاد و مدیریت؛ مدرک معادل پذیرفته نمی‌شود. دکتری حسابداری و مدرک‌های حرفه‌ای بین‌المللی پذیرفته‌شده از آزمون حسابداری و حسابرسی معاف‌اند.
• شرط سابقه: شش سال کار تمام‌وقت حسابرسی بعد از لیسانس که دو سال آن در ایران باشد. کسی که سه سال حسابرسی و تجربه مفید دیگر دارد، به تشخیص هیات می‌تواند زودتر آزمون بدهد و کمبود را بعد از قبولی جبران کند. برای گرفتن عنوان، دست‌کم سه سال کار در سازمان حسابرسی یا موسسه عضو جامعه لازم است.
• بعد از قبولی: پرونده با مدارک سابقه و استعلام‌ها تکمیل می‌شود؛ برای قبول‌شدگان ۱۴۰۴، این مرحله از خرداد ۱۴۰۵ شروع شد و مهلت رفع نقص تا ۱۵ تیر ۱۴۰۵ بود.
• شاغل یا غیرشاغل: حسابدار رسمی که همه وقتش را به حسابرسی و خدمات حرفه‌ای بدهد و کار دیگری نداشته باشد، شاغل است؛ بقیه غیرشاغل‌اند. عضو شاغل هر سال دست‌کم ۴۰ امتیاز آموزش حرفه‌ای مستمر لازم دارد.

قبول‌شدگان کامل این آزمون از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ به ترتیب ۵۴، ۱۰۵، ۵۸، ۶۸، ۱۱۰، ۹۵، ۱۳۲، ۱۱۰، ۱۱۷ و ۱۸۵ نفر بودند؛ در ۱۳۹۹ از ۱٬۰۸۶ نفر حاضر، ۱۸۵ نفر قبول شدند. عددهای قبولی سال‌های ۱۴۰۰ به بعد را پیدا نکردیم. پیش از ثبت‌نام، آگهی رسمی سازمان سنجش را بخوان؛ دفترچه هر سال می‌تواند قاعده‌ها را تغییر دهد.