دوره تحلیلگر مالی: چه درس‌هایی، به چه ترتیبی و کدام مدرک در ایران به کار می‌آید

هر درس صفحه خودش را دارد و آموزشگاه‌های هر شهر کنار آن دیده می‌شوند: دوره تحلیل صورت‌های مالی، اکسل پیشرفته، مدل‌سازی مالی با اکسل، پیش‌بینی صورت‌های مالی، ارزش‌گذاری شرکت و Power BI مقدماتی.

در پله اول، اگر کارشناسی حسابداری دارید، بیشتر وقت را به اکسل و تمرین روی صورت‌های واقعی بدهید. در پله دوم، هر دوره را با یک خروجی تمام کنید که به پرونده نمونه‌کار اضافه شود.

تحلیلگر مالی کسی است که عددهای ثبت‌شده یک شرکت را می‌گیرد و از آن‌ها جواب یک سوال مدیریتی می‌سازد. سوال‌ها معمولا این‌ها هستند: سود این فصل چرا کمتر از برنامه شد، تا پایان سال چقدر پول نقد لازم داریم، خط تولید یا شعبه تازه چند سال طول می‌کشد تا خرجش را برگرداند، و اگر نرخ ارز بالا برود حاشیه سود چه می‌شود.

خروجی کار او چند چیز مشخص است که در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ بارها تکرار شده بود:

• گزارش ماهانه مدیریت: مقایسه عدد واقعی با برنامه و توضیح علت فاصله. ۱۵ آگهی از ۲۱ آگهی تحلیل انحراف را جزو کار نوشته بودند.
• پیش‌بینی: برآورد فروش، هزینه و سود ماه‌های باقی‌مانده یا سال بعد. ۱۲ آگهی پیش‌بینی را خواسته بودند و ۶ آگهی پیش‌بینی جریان نقد را جدا آورده بودند.
• مدل مالی: یک فایل اکسل که سود و زیان، ترازنامه و جریان نقد را به هم وصل می‌کند و با عوض کردن یک فرض، همه عددها را تازه می‌کند. ۱۰ آگهی مدل‌سازی مالی را اسم برده بودند.
• داشبورد: چند نمودار و شاخص که مدیرعامل هر هفته نگاه می‌کند. ۹ آگهی Power BI یا داشبورد مدیریتی خواسته بودند.

کلمه بودجه هم در ۱۶ آگهی از همین ۲۱ آگهی آمده بود. یعنی در شرکت‌های ایرانی مرز تحلیلگر مالی و کارشناس بودجه کم‌رنگ است و بیشتر کارفرماها از تحلیلگر انتظار دارند در بستن بودجه سالانه هم کمک کند. فرقش این است که تحلیلگر بیشتر به سوال «چرا» و «اگر» جواب می‌دهد و کارشناس بودجه به سوال «چقدر و برای کدام واحد».

برای کسی که دنبال دوره است، این فهرست مهم‌ترین نکته را می‌گوید: دوره‌ای به درد این شغل می‌خورد که در پایانش بتوانید همین چهار خروجی را بسازید. دوره‌ای که فقط تعریف نسبت‌های مالی را درس می‌دهد و تمرین روی صورت‌های مالی واقعی ندارد، شما را برای مصاحبه آماده نمی‌کند.

سطح: ۸ آگهی کارشناس، ۷ آگهی کارشناس ارشد و ۶ آگهی مدیر میانی یا رئیس واحد بودند. ۱۲ آگهی عنوان FP&A یا برنامه‌ریزی و تحلیل مالی داشتند و ۹ آگهی عنوان تحلیلگر یا کارشناس تحلیل مالی.

سابقه: ۱۱ آگهی عدد سابقه نوشته بودند. کمترین عدد ۲ سال بود، سه آگهی ۳ سال، شش آگهی ۵ سال و یک آگهی ۱۰ سال. هیچ آگهی‌ای صریحا تازه‌کار نخواسته بود و فقط یک آگهی سطح کارشناس، دانشجوی تحصیلات تکمیلی را هم پذیرفته بود؛ برای همین تازه‌کارها معمولا از حسابداری، کارآموزی یا واحد گزارشگری وارد می‌شوند.

تحصیلات: ۱۶ آگهی حداقل کارشناسی و ۳ آگهی کارشناسی ارشد خواسته بودند. رشته‌های پذیرفته: مالی و حسابداری در ۱۷ آگهی، مدیریت و بازرگانی در ۱۲، اقتصاد در ۱۰ و مهندسی صنایع در ۹ آگهی.

شرط‌های دیگر: ۲۰ آگهی جنسیت را مهم ندانسته بودند و یکی ترجیح خانم داشت. ۱۲ آگهی پایان خدمت سربازی را شرط کرده بودند. ۱۳ آگهی سقف سنی داشتند، بیشتر ۳۵ یا ۴۵ سال. صنعت‌ها: کالای مصرفی ۵ آگهی، سرمایه‌گذاری و مالی ۳، تولیدی ۳ و خدمات اینترنتی ۲ آگهی.

مزایا: بیمه تکمیلی در ۱۳ آگهی، وام در ۹ و ناهار در ۸ آگهی. ۴ آگهی کمک هزینه دوره آموزشی هم داده بودند؛ یعنی بعضی کارفرماها خودشان هزینه دوره‌های بعدی را می‌دهند.

کمترین سابقه‌ای که آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ نوشته بودند ۲ سال بود. پس گواهی پایان دوره به تنهایی در را باز نمی‌کند؛ چیزی که فاصله را کم می‌کند نمونه‌کار و یک پله ورودی نزدیک است.

یک پرونده نمونه‌کار از شرکت واقعی

صورت‌های مالی و گزارش‌های ماهانه شرکت‌های بورسی در سامانه کدال رایگان منتشر می‌شود. یک شرکت تولیدی را انتخاب کنید و سه چیز بسازید: تحلیل سه سال صورت‌های مالی در دو صفحه، مدل پنج‌ساله با سه سناریو و یک داشبورد کوچک از فروش ماهانه. این سه فایل در مصاحبه بیشتر از فهرست دوره‌ها حرف می‌زنند، چون کارفرما می‌بیند فرض‌ها را چطور چیده‌اید.

رزومه تحلیلگر مالی

به جای نوشتن «آشنا با اکسل»، کاری را که با آن کرده‌اید بنویسید: «مدل سه‌صورتی شرکت X با تحلیل حساسیت به نرخ ارز». چون ۸ آگهی انگلیسی خواسته بودند و ۴ آگهی عنوان را انگلیسی نوشته بودند، یک نسخه انگلیسی رزومه هم آماده کنید.

پله‌های ورودی رایج

• حسابداری یا گزارشگری مالی: بیشتر تحلیلگرها یکی دو سال در واحد مالی همان شرکت کار کرده‌اند و بعد به برنامه‌ریزی و تحلیل رفته‌اند.
• کارآموزی: در هلدینگ‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری و استارتاپ‌های بزرگ گاهی با عنوان کارآموز تحلیل مالی آگهی می‌شود.
• کارشناس بهای تمام شده یا بودجه: دو کاری که همان مهارت‌ها را تمرین می‌دهند و ۳ آگهی تحلیل مالی هم بهای تمام شده را خواسته بودند.

آزمون عملی

در بسیاری از مصاحبه‌ها یک فایل اکسل می‌دهند و یک ساعت وقت برای ساختن یک جدول یا پیدا کردن خطای یک مدل. پیش از مصاحبه، ساختن مدل کوچک را با زمان‌سنج تمرین کنید.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ برای تحلیلگر مالی شرکت گروه جدا ندارند. نزدیک‌ترین گروه که همین کار را می‌کند «مالی و حسابداری» است، چون تحلیلگرها در واحد مالی می‌نشینند و ۱۷ آگهی از ۲۱ آگهی هم رشته مالی و حسابداری خواسته بودند. برای تحلیلگری که به سمت بورس می‌رود، گروه «معامله‌گر و تحلیلگر بازارهای مالی» را هم آورده‌ایم.

عدد دریافتی، حقوق خالصی است که شاغلان در پایان ۱۴۰۴ گرفته‌اند و عدد درخواستی، چیزی که برای ۱۴۰۵ می‌خواهند؛ این دو یکی نیستند. پیشنهاد آگهی‌ها از هر دو بالاتر است: ۴ آگهی سطح کارشناس که عدد نوشته بودند، کف ۲۵ تا ۴۰ و سقف ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومان داشتند. ۱۷ آگهی دیگر عدد نداشتند و بیشتر آن‌ها سطح ارشد یا مدیر بودند.

سه چیز حقوق را بیشتر از بقیه جابه‌جا می‌کند: سطح (فاصله میانه کارشناس و کارشناس ارشد ۱۶ میلیون تومان است)، صنعت (هلدینگ، کالای مصرفی بزرگ و فین‌تک بالاتر از شرکت تولیدی کوچک) و مهارت ساختن مدل و داشبورد که مستقیم به تصمیم مدیر وصل می‌شود.