ارزیاب خسارت: کار روزانه، پروانه بیمه مرکزی و استخدام در ۱۴۰۵

محور سابقه مهم‌ترین چیز این مسیر است: سه سال سابقه در همان زمینه برای درخواست پروانه، پنج سال برای معافیت از آزمون کتبی و پانزده سال برای اینکه دیپلم به جای لیسانس پذیرفته شود. کنار سابقه، لیسانس، ۲۵ سال سن، دوره آموزشی و مصاحبه بیمه مرکزی هم لازم است.

در تعریف رسمی، ارزیاب خسارت بیمه‌ای شخص حقیقی یا حقوقی مستقلی است که از بیمه مرکزی پروانه دارد و درباره علت حادثه، مقدار خسارت و سهم بیمه‌گر طبق شرایط بیمه‌نامه تحقیق می‌کند. مذاکره برای تعدیل و تسویه خسارت هم جزو همین کار است. این تعریف در ماده ۱ «آیین‌نامه تنظیم امور ارزیابی خسارت بیمه‌ای» آمده که شورای عالی بیمه در ۲۶ آذر ۱۳۹۲ تصویب کرد و به آیین‌نامه شماره ۸۵ معروف است.

در بازار کار دو عنوان کنار هم دیده می‌شوند. «کارشناس خسارت» معمولا کارمند شرکت بیمه، نمایندگی، کارگزاری یا شرکتی است که پرونده‌های خسارت را برای بیمه‌گر بررسی می‌کند. «ارزیاب خسارت» به معنای دقیق کسی است که پروانه بیمه مرکزی دارد و مستقل کار می‌کند. ماده ۷ همان آیین‌نامه می‌گوید کارمند شاغل شرکت بیمه، بیمه مرکزی، نمایندگی حقوقی و کارگزاری حقوقی نمی‌تواند ارزیاب خسارت حقیقی باشد. پس یک نفر هم‌زمان کارمند بیمه و ارزیاب دارای پروانه نیست و بیشتر کسانی که امروز با این عنوان استخدام می‌شوند، در عمل کارشناس خسارت هستند.

یک پرونده خسارت از اعلام تا پرداخت

• اعلام و تشکیل پرونده: بیمه‌گذار یا زیان‌دیده حادثه را اعلام می‌کند و مدارک را تحویل می‌دهد. کارشناس نقص مدارک را مشخص می‌کند تا پرونده معطل نماند.
• بررسی پوشش: شرایط عمومی و خصوصی بیمه‌نامه، سقف تعهد و فرانشیز خوانده می‌شود تا روشن شود این حادثه زیر پوشش هست یا نه.
• بازدید یا بررسی اسناد: در خودرو و اموال یعنی دیدن وسیله یا محل خسارت‌دیده؛ در درمان یعنی خواندن صورت‌حساب بیمارستان، نسخه و گزارش پزشک.
• برآورد مبلغ: هزینه تعمیر یا جایگزینی، استهلاک، افت قیمت و کسورات حساب می‌شود و مبلغ قابل پرداخت در سامانه ثبت می‌شود.
• گزارش مستدل: ماده ۱۰ آیین‌نامه از ارزیاب گزارش مستدل و مستند می‌خواهد و ماده ۱۱ نگهداری گزارش‌ها را دست‌کم سه سال الزامی کرده است.

کار ارزیاب با کار پلیس هم فرق دارد. در تصادف، مقصر بودن یا نبودن راننده را گزارش کارشناس راهنمایی و رانندگی یا پلیس راه روشن می‌کند. کارشناس خسارت بیمه بعد از آن می‌گوید چه مبلغی و تا چه سقفی پرداخت می‌شود.

تصویر بازار با تصور رایج فرق دارد. از ۴۳ آگهی، ۳۳ آگهی درباره خسارت درمان و اسناد پزشکی بود، ۳ آگهی اموال و مسئولیت، ۳ آگهی صدور و خسارت در چند رشته، ۲ آگهی خودرو و ناوگان و ۲ آگهی بیمه زندگی. یعنی بیشتر استخدام‌ها برای خواندن اسناد درمان بیمه تکمیلی است، نه بازدید خودروی تصادفی.

کارفرماها چه کسانی هستند؟

• شرکت‌های ارزیابی و پیمانکاران: ۲۴ آگهی. یکی از پیمانکاران به‌تنهایی ۹ آگهی یکسان در ۹ استان گذاشته بود.
• کارگزاری‌ها و سامانه‌های آنلاین بیمه: ۷ آگهی.
• نمایندگی‌ها و دفترهای بیمه: ۴ آگهی.
• شرکت‌های بیمه با نام خودشان: فقط ۲ آگهی؛ ۵ آگهی دیگر از سازمان‌های بیمه‌ای بی‌نام بود و یک آگهی از یک شرکت حمل‌ونقل که خسارت ناوگان خودش را پیگیری می‌کند.

چه مدرک و مهارتی خواسته‌اند؟

۱۹ آگهی رشته تحصیلی را مشخص کرده بودند: امور بانکی و بیمه در ۱۷ آگهی، پرستاری و پیراپزشکی در ۱۳ آگهی، پزشکی و دندان‌پزشکی در ۴ آگهی و مهندسی پزشکی در ۴ آگهی. مامایی در متن ۱۱ آگهی آمده بود. مقطع خواسته‌شده تقریبا همیشه کارشناسی بود. از نرم‌افزارها، Excel در ۱۹ آگهی، Word در ۱۵ آگهی و نرم‌افزار صدور بیمه‌نامه فن‌آوران در ۸ آگهی آمده بود. ۷ آگهی آشنایی با تعرفه‌های درمانی یا قواعد کدینگ را خواسته بودند.

شرط‌های دیگر

• جنسیت: ۳۵ آگهی شرطی نگذاشته بودند؛ ۵ آگهی فقط خانم یا ترجیحا خانم و ۳ آگهی فقط آقا یا ترجیحا آقا.
• سن و سربازی: ۲۰ آگهی سقف سن داشتند و میانه این سقف ۴۰ سال بود. ۱۸ آگهی پایان خدمت می‌خواستند.
• شکل همکاری: ۳۵ آگهی تمام‌وقت، ۴ آگهی پاره‌وقت و ۳ آگهی هر دو. ۹ آگهی دورکاری را ممکن دانسته بودند.
• پروانه: فقط یک آگهی از پروانه ارزیاب خسارت حرف زده بود، آن هم به‌عنوان امتیاز، برای ارزیابی پرونده‌های بیمارستانی به‌صورت غیرحضوری و پرونده‌ای.
• کارآموزی: یک موسسه ارزیابی دندان‌پزشکی دوره کارآموزی برای ۴ نفر آگهی کرده بود.

در همان روز، از ۱۶۵ آگهی خوانده‌شده یک سایت آگهی محلی در تهران فقط ۳ آگهی واقعا ارزیابی خسارت بود و هر سه در درمان.

کارشناس بیمه تصادفات همان کارشناس خسارت مالی خودرو است: خودروی آسیب‌دیده را در مرکز پرداخت خسارت یا محل حادثه می‌بیند، قطعه‌های آسیب‌دیده را فهرست می‌کند، هزینه تعمیر یا تعویض را برآورد می‌کند و با شرایط بیمه‌نامه شخص ثالث یا بدنه می‌سنجد. شرکت بیمه‌ای که در آبان ۱۴۰۵ برای ستاد خود کارشناس خسارت مالی اتومبیل می‌خواست، تسلط بر قانون بیمه شخص ثالث، بازدید میدانی از خودروهای سبک و سنگین و نوشتن گزارش فنی را شرح وظیفه گذاشته بود. آگهی شرکت حمل‌ونقل هم شناخت کشنده و تریلر، فرانشیز، استهلاک و افت قیمت را خواسته بود.

چند قاعده که هر روز به کارش می‌آید

• مهلت پرداخت: طبق ماده ۳۱ «قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه» مصوب ۱۳۹۵، بیمه‌گر حداکثر پانزده روز پس از دریافت مدارک لازم باید خسارت را بپردازد.
• بدون گزارش پلیس: ماده ۴۰ همین قانون می‌گوید اگر هر دو خودرو بیمه‌نامه معتبر داشته باشند و طرفین اختلافی نداشته باشند، خسارت مالی تا سقف تعهدات بدون گزارش مقامات انتظامی پرداخت می‌شود.
• اختلاف بر سر مبلغ: طبق ماده ۳۹، اگر زیان‌دیده و بیمه‌گر بر سر مبلغ توافق نکنند، بیمه‌گر به درخواست زیان‌دیده خودرو را در تعمیرگاه مجاز تعمیر می‌کند. اگر اختلاف باز هم حل نشود، به گفته تبصره همین ماده موضوع به یک ارزیاب خسارت دارای مجوز بیمه مرکزی سپرده می‌شود که زیان‌دیده انتخاب می‌کند و هزینه‌اش را می‌دهد. هر طرف بیست روز فرصت دارد در مرجع صالح شکایت کند؛ وگرنه نظر ارزیاب قطعی است.

همین تبصره یکی از جاهایی است که ارزیاب مستقل دارای پروانه در خسارت خودرو کار پیدا می‌کند. هزینه این ارزیابی تعرفه دارد: برای سال ۱۴۰۴، شورای عالی بیمه در جلسه ۲۲ اسفند ۱۴۰۳ برای هر فقره ارزیابی موتورسیکلت ۳٬۱۶۴٬۰۶۲ ریال، سواری و بارکش کمتر از ۳ تن ۴٬۹۵۷٬۰۳۱ ریال و بارکش ۳ تن و بیشتر و اتوبوس ۶٬۶۴۴٬۵۳۱ ریال تعیین کرد؛ یعنی برای یک سواری حدود ۴۹۶ هزار تومان.

آموزش فنی خودرو

کسی که از تعمیرگاه، صافکاری و نقاشی یا مکانیک خودرو می‌آید، نیمی از این کار را بلد است و باید بیمه را یاد بگیرد. در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای استان تهران، استاندارد «کارشناس ارزیابی خسارت بیمه خودرو» ۴۵۰ ساعت است و شهریه آن حدود ۴۵٫۴ میلیون تومان حضوری و ۳۶٫۳ میلیون تومان مجازی ثبت شده است. این گواهی مهارت است و جای پروانه بیمه مرکزی را نمی‌گیرد.

در آگهی‌های آنلاین آبان ۱۴۰۵ فقط ۲ آگهی خسارت خودرو و ناوگان دیده شد. پس کسی که فقط به خسارت خودرو فکر می‌کند، باید برای پیدا کردن کار سراغ شعبه‌ها و مراکز پرداخت خسارت شرکت‌های بیمه و موسسه‌های ارزیابی هم برود.

در بیمه درمان تکمیلی، هر بار که یک بیمه‌شده نسخه، صورت‌حساب بیمارستان یا هزینه آزمایش را تحویل می‌دهد، یک پرونده کوچک خسارت باز می‌شود. بررسی بخشی از این پرونده‌ها به شرکت‌های ارزیابی و پیمانکاران سپرده می‌شود و در آبان ۱۴۰۵ همین شرکت‌ها بیشترین آگهی را داده بودند.

کار روزانه ارزیاب خسارت درمان

• دریافت اسناد درمانی و ثبت و دسته‌بندی آن‌ها بر اساس نوع هزینه در سامانه
• تطبیق صورت‌حساب‌ها با پوشش‌ها، سقف تعهدات، فرانشیز و تعرفه‌های مصوب
• محاسبه مبلغ قابل پرداخت و صدور حواله برای واحد مالی بیمه‌گر
• پیدا کردن مغایرت، نقص مدرک و موارد مشکوک، و توضیح دلیل کسورات به بیمه‌شده

سه آگهی از یک شرکت هدف را پرداخت خسارت بیمه‌شده ظرف ۷۲ ساعت نوشته بودند. این عدد نشان می‌دهد سرعت و دقت هر دو سنجیده می‌شود. کار در چند شاخه تقسیم می‌شود: اسناد بیمارستانی، پاراکلینیک مثل آزمایش و تصویربرداری، دارو و دندان‌پزشکی. هر شاخه دانش پزشکی خودش را می‌خواهد و به همین دلیل آگهی‌ها پرستاری، مامایی، علوم آزمایشگاهی و پیراپزشکی را کنار مدیریت بیمه می‌آورند.

در فهرست شهریه ۱۴۰۵ فنی و حرفه‌ای تهران، استاندارد «کارشناس ارزیابی خسارت بیمه‌های اشخاص» ۶۵ ساعت است با شهریه حدود ۲۲٫۸ میلیون تومان حضوری و ۱۸٫۲ میلیون تومان مجازی. استاندارد «کارشناس ارزیابی بیمه‌های اشخاص» هم ۱۰۴ ساعت و حدود ۳۶٫۶ میلیون تومان حضوری است. برای کسی که پرستاری یا مامایی خوانده، این دوره‌ها زبان بیمه را اضافه می‌کنند؛ برای فارغ‌التحصیل بیمه، یادگرفتن اصطلاحات پزشکی و تعرفه‌ها کار اصلی است.

از ۴۳ آگهی، ۲۴ آگهی عدد حقوق داشتند. در ۲۰ آگهی سطح کارشناس، میانه کف پیشنهاد ۳۰ و میانه سقف ۴۰ میلیون تومان در ماه بود. اما ۹ آگهی از همین‌ها کار یک پیمانکار بود که در ۹ استان یک عدد یعنی ۳۰ تا ۴۰ را نوشته بود. اگر هر کارفرما یک بار شمرده شود، ۱۲ آگهی می‌ماند با میانه کف ۲۵ و میانه سقف ۳۵ میلیون تومان. بالاترین سقف یک آگهی کارشناس ۶۰ میلیون تومان بود و دو آگهی رئیس شعبه ارزیابی درمان ۶۰ تا ۷۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند. آگهی‌ها معمولا نمی‌گویند عدد خالص است یا ناخالص.

چرا عدد حقوق در ایران نمی‌آوریم؟

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه شغلی جداگانه‌ای برای بیمه یا ارزیابی خسارت ندارند. نزدیک‌ترین گروه‌ها، یعنی مالی و حسابداری یا پرستاری، کار دیگری می‌کنند و عددشان درباره کارشناس خسارت چیزی نمی‌گوید. برای همین در این صفحه فقط پیشنهاد خود آگهی‌های همین شغل آمده است.

ارزیاب مستقل چطور درآمد دارد؟

ارزیاب دارای پروانه حقوق ماهانه نمی‌گیرد؛ طبق ماده ۹ آیین‌نامه برای هر کار قرارداد کتبی می‌بندد که مبلغ حق‌الزحمه، زمان گزارش و حدود اختیار در آن نوشته می‌شود. تبصره ۲ همین ماده می‌گوید حق‌الزحمه را بیمه‌گر می‌دهد، مگر ارزیابی به درخواست بیمه‌گذار انجام شده باشد. در خسارت خودرو تعرفه هر فقره ثابت است (برای سواری در ۱۴۰۴ حدود ۴۹۶ هزار تومان) و درآمد ماهانه به تعداد پرونده بستگی دارد. عدد قابل اتکایی از تعداد پرونده‌های ماهانه یک ارزیاب پیدا نشد، پس برآوردی هم نمی‌دهیم.

آنچه حقوق کارشناس خسارت را بالا می‌برد: سابقه در یک زمینه مشخص، تسلط بر تعرفه‌ها و نرم‌افزارهای بیمه، سرپرستی تیم ارزیابی و در نهایت پروانه ارزیاب که امکان کار پرونده‌ای مستقل را باز می‌کند.