حقوق کارمند بانک: دریافتی واقعی، کار تحویلدار و راه استخدام

مسیر دوره‌ها از مبانی بانکداری، قانون چک، خدمات مشتری و مبارزه با پول‌شویی شروع می‌شود، به بانکداری الکترونیک، کنترل‌های داخلی و مغایرت‌گیری می‌رسد و در پایان به ریسک عملیاتی و رهبری تیم. در فنی و حرفه‌ای، دوره «کاربر امور بانکی» ۲۸۹ ساعت است و سقف شهریه حضوری‌اش در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ حدود ۳۹ میلیون تومان. این دوره‌ها جای لیسانس را در آزمون بانک نمی‌گیرند، ولی برای کار امور بانکی شرکت‌ها و صندوق‌های قرض‌الحسنه که دیپلم هم می‌پذیرند، به کار می‌آیند.

چرا این عدد حقوق تو نیست؟

یک نمونه روشن، بانک ایران‌زمین در شش ماه اول ۱۴۰۴ است: به گزارش‌های منتشرشده از صورت مالی‌اش، با حدود ۲٬۰۵۰ کارمند، میانگین حقوق و دستمزد هر نفر ماهانه بیش از ۸۱ میلیون تومان بود، ولی با هزینه‌های جانبی و بیمه، هزینه هر کارمند از ۱۴۵ میلیون گذشت. یعنی بیش از ۴۰ درصد هزینه سرانه اصلا حقوق و دستمزد نیست. همان ۸۱ میلیون هم میانگین است و مدیران و کارکنان قدیمی آن را بالا می‌برند؛ کارمند تازه‌کار باجه خیلی پایین‌تر از میانگین است.

زیر همان گزارش ۱۷ بانک، چند نفر که خود را کارمند بانک معرفی کرده بودند نوشتند با بیست تا بیست‌وهشت سال سابقه دریافتی‌شان حدود ۳۵ تا ۴۵ میلیون تومان است. این‌ها نظر بی‌نام‌اند، نه آمار؛ ولی نشان می‌دهند فاصله میانگین صورت مالی با فیش حقوقی چقدر است.

حقوق بانکدار تازه‌کار در مقایسه با بازار

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جداگانه‌ای برای کارمند بانک ندارند. نزدیک‌ترین گروه، کارکنان مالی و حسابداری است. در این گروه، کسی که در سطح کارمند در تهران کار می‌کرد، پایان ۱۴۰۴ میانه ۲۰ میلیون تومان خالص می‌گرفت (نیمی بین ۱۶ تا ۲۵ میلیون) و برای ۱۴۰۵ میانه ۲۷ میلیون درخواست کرده بود. در سطح کارشناس، دریافتی میانه ۲۸ میلیون و درخواستی ۳۹ میلیون بود و در شهرهای بزرگ و کوچک دریافتی سطح کارمند حدود ۱۶ میلیون. بانک‌ها معمولا بالاتر از بازار مالی می‌دهند، ولی عدد رسمی‌ای برای حقوق ورودی هیچ بانکی منتشر نشده است.

فیش حقوقی کارمند بانک فقط یک عدد نیست. بخش‌هایی که در صورت‌های مالی و قراردادها دیده می‌شود این‌هاست:

• حقوق پایه و مزایای شغل: در بانک‌های دولتی از حکم کارگزینی و قرارداد پیمانی می‌آید و در بانک‌های خصوصی از قرارداد مدت‌دار.
• پاداش و بهره‌وری: بخش متغیری که بسته به سود بانک و عملکرد شعبه فرق می‌کند و دلیل بزرگ فاصله بانک‌ها با هم است.
• وام کارکنان: بانک مرکزی از اجرای قانون بودجه ۱۴۰۳ هر سال وام پرداختی هر بانک به کارکنان و مدیرانش را جدا منتشر می‌کند و این وام‌ها طبق آیین‌نامه بانک مرکزی داده می‌شود. یک بررسی صورت‌های مالی در ۱۴۰۱ میانگین وام هر کارمند را ۴۰۸ میلیون تومان حساب کرده بود.
• کسری صندوق: روی دیگر سکه برای تحویلدار؛ اگر آخر روز پول صندوق کم بیاید، طبق رویه بانک‌ها از خود او گرفته می‌شود و اگر همان روز ممکن نباشد، حداکثر ظرف سه روز.

حقوق بانکدار دولتی و خصوصی چه فرقی دارد؟

بانک‌های دولتی کارمند را پیمانی و با قانون مدیریت خدمات کشوری استخدام می‌کنند؛ ضریب حقوق کارکنان دولت در ۱۴۰۵ بیست درصد بالا رفت و حداقل حکم کارگزینی حدود ۱۸٫۷ میلیون تومان شد، و مزایای بانکی روی آن می‌آید. بانک‌های خصوصی جدول خودشان را دارند. در فهرست ۱۷ بانک، بالاترین هزینه سرانه مال صادرات و پایین‌ترینش مال پست بانک بود که بانکی دولتی است؛ بانک‌های بزرگ دولتی مثل ملی و سپه اصلا در فهرست نیستند. پس از روی این عددها نمی‌شود گفت دولتی بهتر می‌دهد یا خصوصی.

تحویلدار بانک کارمندی است که پشت باجه پول و سند مشتری را می‌گیرد و می‌دهد. در آزمون‌های استخدامی اسمش «بانکدار» است و در بانک‌ها «متصدی امور بانکی»؛ هر سه یک شغل‌اند و اسم این صفحه، کارشناس عملیات بانکی، هم همین کار را می‌گوید. بانک ملی در آخرین آزمونش صریح نوشته بود پذیرفته‌شدگان بانکدار فقط برای کار تحویلداری پشت گیشه گرفته می‌شوند؛ یعنی تقریبا هر کارمند بانک کارش را از همین باجه شروع می‌کند.

وظایف تحویلدار بانک

• دریافت و پرداخت پول نقد، چک، قبض و حواله، و ثبت فوری سند هر کار در سامانه.
• افتتاح حساب و صدور کارت، با کنترل مدارک و احراز هویت مشتری.
• تطبیق امضای چک با نمونه امضا و بررسی تاریخ، مبلغ و شکل چک پیش از پرداخت.
• تشخیص اسکناس تقلبی: بانک باید آن را ضبط کند، فرم مشخصات آورنده را پر کند، آن را به اداره خزانه بفرستد و هم‌زمان به پلیس خبر بدهد.
• نگه نداشتن پول بیش از سقف مجاز در باجه و قفل کردن کد کاربری هنگام ترک میز.
• بستن صندوق در پایان روز: شمردن پول، بررسی همه سندها و تطبیق آن با مانده صندوق در سامانه.

بانک مرکزی از ۱۳ مهر ۱۴۰۵ سامانه‌ای به نام «حسام» راه انداخت تا تعداد حساب‌های بانکی کشور در حدود دو سال از ۶۵۰ میلیون به ۳۰۰ میلیون برسد و با حساب‌های اجاره‌ای مقابله شود. یعنی احراز هویت دقیق پشت باجه از قبل هم مهم‌تر شده است.

• «تحویلدار» در آگهی یعنی چیز دیگری: در دیوار ۲۲ آگهی عنوان تحویلدار داشتند؛ بیشترشان پیشخوان رستوران، فست‌فود و کافه بودند و چند تا تحویل بار یا نگهبانی. هیچ‌کدام بانک نبود.
• بانک‌ها از راه آزمون یا دعوت به همکاری می‌گیرند: از ۹۲ عنوان مرتبط در سایت کاریابی فقط یکی کار در شعبه بانک بود، آن هم فقط برای آقایان.
• بازار موازی، امور بانکی شرکت‌ها: ۹۰ آگهی برای کسی بود که در یک شرکت کار با بانک‌ها را انجام می‌دهد: چک، حواله، تسهیلات و خزانه‌داری. بیشترشان رشته مالی و حسابداری می‌خواستند و پرداختشان از حقوق تازه‌کار بانک کمتر نیست.
• سابقه بانکی خریدار دارد: سه آگهی دیوار صریحا کارمند فعلی، سابق یا بازنشسته بانک می‌خواستند، برای مشاوره تسهیلات یا کار دفتری.

از بیرون کار بانک تمیز و آرام به نظر می‌رسد. از داخل، چند فشار همیشگی دارد:

• مسئولیت پول: هر اشتباه شمردن، کسری صندوق است و از جیب خود تحویلدار. یک نوشته قدیمی درباره این شغل، بالا بودن ریسک را مهم‌ترین مشکل تحویلداری دانسته است.
• مسئولیت قانونی: احراز هویت، تطبیق امضا و دقت در چک به خاطر قانون چک و مقررات پول‌شویی جدی‌تر از گذشته است و حالا سامانه حسام هم آمده است.
• صف و مشتری عصبانی: روزهای شلوغ، قطعی سامانه و مشتری‌ای که فکر می‌کند کارمند مقصر است.
• ماندن در یک شهر: شرط بومی بودن و ممنوعیت جابه‌جایی چندساله یعنی شاید سال‌ها در همان شعبه بمانی.
• آینده باجه: شعبه‌ها کم می‌شوند و کارهای ساده به همراه‌بانک می‌رود؛ کارمندی که فقط باجه بلد است، جای کمتری دارد.

بعد از باجه چه می‌شود؟

رسیدن به ریاست شعبه سلسله‌مراتبی است: چند سال تحویلداری و معاونت. بعضی کارمندان به اعتبارات، ارزی یا ستاد بانک می‌روند و بعضی تا آخر خدمت تحویلدار می‌مانند. بازنشستگی کارکنان یازده بانک دولتی و واگذارشده با صندوق بازنشستگی کارکنان بانک‌هاست.