آموزش اعتبار اسنادی داخلی: ترتیب یادگیری، هزینه دوره‌ها و کار کارشناس تامین مالی تجاری

ترتیب مهم‌تر از تعداد دوره است. کسی که بدون شناخت روش‌های پرداخت سراغ UCP 600 می‌رود، ماده‌ها را حفظ می‌کند ولی مغایرت را نمی‌بیند. پیشنهاد ما: اول یک دوره کوتاه اعتبار اسنادی که نسخه داخلی را هم درس بدهد، بعد شش ماه کار واقعی در خزانه یا بازرگانی، و بعد دوره ضمانت‌نامه و برات.

صفحه دوره اعتبار اسنادی و صفحه دوره ضمانت‌نامه‌های بانکی سرفصل‌ها و آموزشگاه‌های هر دوره را جدا نشان می‌دهند.

اعتبار اسنادی تعهد قطعی و برگشت‌ناپذیر یک بانک است: اگر فروشنده اسنادی مطابق با شرط‌های اعتبار ارائه کند، بانک پول او را می‌پردازد. خریدار، که در متن مقررات «متقاضی» نام دارد، از بانک خود می‌خواهد اعتبار را باز کند. فروشنده، یعنی «ذی‌نفع»، کالا را می‌فرستد یا خدمت را انجام می‌دهد و اسناد را به بانک می‌سپارد. بانک خود کالا را نمی‌بیند و فقط اسناد را با متن اعتبار می‌سنجد؛ نام «اسنادی» از همین‌جا آمده است.

اعتبار اسنادی داخلی ریالی همین سازوکار است، با این تفاوت که به ریال گشایش می‌شود و خریدار، فروشنده، بانک‌ها و مبدا و مقصد کالا یا خدمت همه در ایران‌اند. قاعده‌های آن را دستورالعملی از شورای پول و اعتبار تعیین می‌کند که آخرین اصلاحیه‌اش در ۲۱ فروردین ۱۴۰۳ تصویب و ۹ روز بعد با بخشنامه به بانک‌ها ابلاغ شد. ال سی خارجی یا ارزی تابع مقررات ارزی بانک مرکزی و قواعد بین‌المللی است و کسی که با آن کار می‌کند باید پیام‌های بانکی بین‌المللی و انگلیسی تجاری را هم بداند.

دیداری، مدت‌دار و چند نام دیگر

در اعتبار دیداری، بانک با رسیدن اسناد مطابق پول را می‌پردازد. در اعتبار مدت‌دار، که در بازار به آن یوزانس هم می‌گویند، پرداخت به تاریخی در آینده می‌افتد و بانک به‌جای پول نقد یک «سند تعهد پرداخت» صادر می‌کند. فروشنده می‌تواند این سند را پیش از سررسید به بانک بفروشد و زودتر، با کسر سود، پول بگیرد؛ به این کار تنزیل اعتبار اسنادی می‌گویند. نام‌هایی مثل اعتبار اتکایی یا بک تو بک، گردان و قابل انتقال بیشتر در اعتبارهای ارزی به کار می‌روند و جای آن‌ها در دوره‌های سطح دوم است.

چرا نسخه داخلی را اول یاد بگیرید؟

متن دستورالعمل داخلی فارسی است، کوتاه است و همان معیار بین‌المللی بررسی اسناد را به کار می‌گیرد؛ پس پلی ارزان برای فهم ال سی ارزی است. کاربرد آن هم کم نیست: خرید نسیه میان شرکت‌ها و خرید از بورس کالا با همین ابزار انجام می‌شود و دستورالعمل گواهی معامله فیزیکی بورس کالا را به‌جای پیش‌فاکتور و سیاهه می‌پذیرد. دو نمونه از حجم کار در بانک‌ها: یک بانک دولتی اعلام کرد از ابتدای ۱۴۰۴ تا پایان مهر همان سال ۲۸۲ اعتبار اسنادی داخلی به ارزش بیش از ۵۱ هزار میلیارد ریال گشوده است، در برابر ۱۷۱ فقره در همان بازه سال قبل. یک بانک خصوصی هم فقط در آبان ۱۴۰۴ بیش از ۶۳ هزار میلیارد ریال اعتبار اسنادی داخلی باز کرد. پشت هر کدام از این پرونده‌ها دست‌کم یک نفر در شرکت خریدار و یک نفر در بانک کار کرده است.

کارشناس تامین مالی تجاری کسی است که ابزارهای پرداخت و اعتبار در خرید و فروش را اداره می‌کند: اعتبار اسنادی داخلی و ارزی، برات، ضمانت‌نامه بانکی و تنزیل اسناد. عنوان آگهی‌ها برای این کار یکی نیست؛ «کارشناس خزانه‌داری»، «کارشناس اعتبارات و تامین مالی»، «کارشناس بازرگانی خارجی» و «حسابدار مالی» هر کدام بخشی از آن را در شرح وظایف دارند. در آگهی‌های آبان ۱۴۰۵ فقط یک آگهی عنوان «کارشناس امور اعتبارات اسنادی» داشت.

در شرکت خریدار یا فروشنده

در شرکت‌های تولیدی، دارویی، خودروسازی، پتروشیمی و بازرگانی، این کار در واحد خزانه، مالی یا بازرگانی است. کارشناس پیش‌فاکتور یا قرارداد را از فروشنده می‌گیرد، پرونده را در بانک تشکیل می‌دهد، پیش‌دریافت را از مدیر مالی می‌خواهد، اسناد حمل و گواهی بازرسی را دنبال می‌کند و ثبت حسابداری اعتبار را با حسابداری هماهنگ می‌کند. در شرکت فروشنده، همین آدم اسناد را به بانک می‌برد، مغایرت‌ها را رفع می‌کند و سند تعهد پرداخت را برای تنزیل آماده می‌کند.

در بانک

در بانک، پرونده اعتبار اسنادی در شعبه‌های ارزی یا واحد اعتبارات اسنادی اداره مرکزی بررسی می‌شود. کارمند بانک درخواست را می‌گیرد، توان اعتباری و وثیقه را به کمیته اعتباری می‌برد، شماره پرونده را از سامانه پیام‌رسان مالی بانک مرکزی (سپام) می‌گیرد و وقتی اسناد رسید آن‌ها را با متن اعتبار تطبیق می‌دهد. در آگهی‌های عمومی کاریابی هیچ بانکی این نیرو را نخواسته بود؛ راه رسیدن به این میز در بانک، استخدام در خود بانک و سابقه در کار ارزی و اعتباری است.

کارهایی که بیشترین وقت را می‌گیرد

• تطبیق اسناد: یک اختلاف کوچک در نام کالا، مقدار یا تاریخ بارنامه سند را «مغایر» می‌کند و پرداخت را عقب می‌اندازد.
• پیگیری مهلت‌ها: سررسید اعتبار، مهلت ارائه اسناد، موعد میان‌دریافت و سررسید سند تعهد پرداخت.
• مکاتبه: نامه به بانک و فروشنده برای اصلاحیه، تمدید یا ابطال، و پاسخ به استعلام‌ها.
• گزارش: فهرست تعهدهای باز، وثیقه‌های درگیر و هزینه هر اعتبار برای مدیر مالی.

شهریه این دو دوره حضوری در پاییز ۱۴۰۵ کمتر از یک‌پنجم حداقل حقوق ماهانه قانونی (حدود ۲۱٫۸ میلیون تومان ناخالص) است. دوره ۲۱ ساعته تهران برای کسانی است که در حسابداری یا بازرگانی کار کرده‌اند و ابزارهای پرداخت، انواع اعتبار، خرید دین، فاینانس و ثبت‌های حسابداری اعتبار را درس می‌دهد. دوره ۹ ساعته شیراز فشرده‌تر است و فرم درخواست گشایش، اسناد حمل و اعتبار داخلی ریالی را مرور می‌کند. برای کارمندان بانک‌ها هم دوره‌های جداگانه‌ای برگزار می‌شود، مثل دوره اعتبار اسنادی داخلی ریالی ویژه مدیران شعب یک بانک.

پیش از ثبت‌نام چه چیزی را بپرسید؟

• آیا متن اصلاحی ۱۴۰۳ و رای دیوان عدالت اداری در ۷ مرداد ۱۴۰۴ درس داده می‌شود؟
• آیا یک پرونده کامل، از فرم درخواست تا ثبت حسابداری، در کلاس حل می‌شود؟
• گواهی پایان دوره را چه نهادی صادر می‌کند و قابل استعلام است یا نه؟
• مدرس در بانک یا واحد خزانه یک شرکت کار کرده است؟

مدرک CDCS برای متخصصان اعتبار اسنادی است و آزمون آن به انگلیسی برگزار می‌شود. در ۱۳۷ آگهی آبان ۱۴۰۵ هیچ‌کدام این مدرک را نخواسته بودند؛ پس جای آن در سطح سوم مسیر است، نه آغاز کار.

نتیجه اول روشن است: اعتبار اسنادی در بازار کار ایران بیشتر یک مهارت است تا یک عنوان شغلی. فقط یک آگهی عنوان «کارشناس امور اعتبارات اسنادی» داشت و در شرح آن، آشنایی با «ضمانت‌نامه، ال‌سی، خرید دین، اوراق، گام، برات» خواسته شده بود. بقیه، کارشناس خزانه، حسابدار مالی، کارشناس بازرگانی خارجی، مدیر مالی و کارشناس اعتبارات بودند که اعتبار اسنادی را کنار کارهای دیگر می‌خواستند.

کنار اعتبار اسنادی چه خواسته بودند؟

کار با بانک‌ها در ۶۳ آگهی، کار ارزی در ۶۳، اکسل در ۶۲، گمرک و ترخیص در ۵۹، ضمانت‌نامه در ۵۵، ثبت سفارش در ۴۰، اینکوترمز در ۳۵ و خزانه‌داری در ۳۳ آگهی آمده بود. ۶۸ آگهی زبان انگلیسی خواسته بودند. فقط ۷ آگهی صریحا اعتبار داخلی یا ریالی نوشته بودند و ۴ آگهی خرید از بورس کالا؛ بیشتر کارفرماها ال سی را بدون نام بردن از نوع آن نوشته بودند.

چه کسانی را می‌خواستند؟

سطح آگهی‌ها: ۶۴ کارشناس، ۲۹ کارشناس ارشد، ۳۵ مدیر میانی و ۶ معاون یا مدیر ارشد. رشته‌های خواسته‌شده: مالی و حسابداری ۵۰ بار، مدیریت و بازرگانی ۵۰، اقتصاد ۲۳ و مهندسی صنایع ۲۰. ۹۵ آگهی جنسیت را مهم ندانسته بودند؛ ۱۵ آگهی فقط آقا و ۱۱ آگهی فقط خانم می‌خواستند و بقیه ترجیح داشتند. ۹۶ آگهی سقف سن گذاشته بودند که رایج‌ترین آن ۴۰ سال بود، و ۶۱ آگهی پایان خدمت سربازی را شرط کرده بودند.

یک سایت آگهی محلی در تهران، در همان روز، هیچ آگهی کاری با «اعتبار اسنادی» نداشت. پس راه ورود از واحد خزانه، حسابداری یا بازرگانی شرکت‌هاست و تخصص اعتبار اسنادی در همان‌جا با پرونده واقعی کامل می‌شود.

دریافتی یعنی آن‌چه شاغلان در پایان ۱۴۰۴ واقعا گرفته‌اند؛ درخواستی یعنی عددی که برای ۱۴۰۵ از کارفرما خواسته‌اند و معمولا بالاتر است. نیمه میانی یعنی نیمی از شاغلان آن گروه بین این دو عدد بوده‌اند. این عددها مال کل گروه است و کسی که فقط مدارک را جمع می‌کند، به پایین نیمه میانی نزدیک‌تر است.

آگهی‌ها چه پیشنهاد داده بودند؟

از ۱۳۷ آگهی، ۵۷ آگهی عدد حقوق داشتند. در ۳۱ آگهی سطح کارشناس، میانه کف پیشنهادها ۳۵ و میانه سقف آن‌ها ۵۰ میلیون تومان بود. در ۸ آگهی کارشناس ارشد این دو عدد ۶۰ و ۸۰ میلیون، و در ۱۳ آگهی مدیر میانی ۸۵ و ۱۲۰ میلیون تومان بود. فقط کف یک آگهی زیر حداقل حقوق قانونی بود. عدد آگهی پیشنهاد کارفرماست و معلوم نیست خالص است یا ناخالص.

چه چیزی درآمد را بالا می‌برد؟

• کار ارزی، که در ۱۹ از ۳۵ آگهی مدیر میانی خواسته شده بود و در ۲۴ از ۶۴ آگهی کارشناس.
• مسئولیت خزانه یا تامین مالی کل شرکت، نه فقط چند پرونده.
• صنعت‌هایی با خرید بزرگ و مداوم، مثل نفت و پتروشیمی، فولاد و دارو.
• سابقه بدون مغایرت و توان مذاکره با بانک برای وثیقه و کارمزد.