رشته برق قدرت: برق قدرت چیست، بازار کار و درآمد آن

برق قدرت شاخه‌ای از مهندسی برق است که با انرژی الکتریکی در مقیاس بزرگ کار می‌کند: نیروگاه‌هایی که برق را تولید می‌کنند، خطوط و پست‌هایی که آن را منتقل می‌کنند، شبکه‌ای که آن را تا خانه و کارخانه می‌رساند، و ماشین‌هایی مثل ژنراتور، ترانسفورماتور و الکتروموتور. حفاظت شبکه با رله‌ها، کیفیت برق و الکترونیک قدرت هم بخشی از همین شاخه است.

فرقش با شاخه‌های دیگر برق در مقیاس است. مهندس الکترونیک با مدار و قطعه‌های کوچک کار می‌کند، مهندس کنترل با سیستم‌های خودکار و مهندس مخابرات با انتقال اطلاعات. مهندس برق قدرت با ولتاژ و توان بالا سروکار دارد و تصمیم‌هایش روی روشن ماندن یک شهر اثر می‌گذارد.

شغل های رشته برق قدرت

کار مهندس برق قدرت چند شکل دارد. طراحی تاسیسات برقی ساختمان و کارخانه، با نقشه و محاسبه بار. طراحی و بهره‌برداری پست‌های برق و شبکه توزیع. حفاظت و رله، یعنی تنظیم سیستم‌هایی که خطا را تشخیص می‌دهند و بخش معیوب را جدا می‌کنند. کار در نیروگاه. و نصب و نگهداری تابلوها و ماشین‌های برقی در صنعت. نقشه‌کشی برق هم راهی برای کسانی است که با کاردانی یا هنرستان وارد این کار می‌شوند.

در کنکور ۱۴۰۵ رشته‌ای به نام برق قدرت نبود. یک رشته «مهندسی برق» در گروه ریاضی هست که ۱۱٬۱۷۳ ظرفیت در ۴۶۸ کد داشت: حدود ۶٬۰۸۱ ظرفیت با آزمون و ۴٬۹۲۰ ظرفیت با سوابق تحصیلی، که بیشترشان در موسسه‌های غیرانتفاعی و پیام نورند. دانشگاه آزاد هم این رشته را در حدود ۲۰۰ واحد با سوابق تحصیلی داشت. گرایش قدرت در دوران کارشناسی و با انتخاب درس‌های تخصصی شکل می‌گیرد.

تنها رشته‌ای که قدرت در نامش دارد «کاردانی برق - قدرت» است، با ۹۴۸ ظرفیت در ۱۳ کد، همه با سوابق تحصیلی. در کارشناسی ارشد، مجموعه مهندسی برق دو گرایش قدرت دارد: «سیستم‌های انرژی الکتریکی» و «الکترونیک قدرت و ماشین‌های الکتریکی». در آزمون ارشد این گرایش‌ها درس ماشین‌های الکتریکی و تحلیل سیستم‌های انرژی بیشترین ضریب را دارد.

بورسیه صنعت

در دفترچه ۱۴۰۵، دو شرکت سازنده ترانسفورماتور و ماشین الکتریکی برای دانشجویان مهندسی برق دانشگاه مازندران بورسیه گذاشته بودند؛ یکی برای پسران صریح زمینه قدرت را خواسته بود. هر دو ماهانه ۳٫۵ میلیون تومان در برابر ۳۲ ساعت کار در ماه می‌دادند. این نمونه‌ها نشان می‌دهند صنایع برق از دوران دانشجویی دنبال نیروی قدرت هستند.

ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ به ۱۰۰ هزار مگاوات رسید و در یک سال حدود ۳ هزار مگاوات نیروگاه حرارتی اضافه شد. ولی مصرف تندتر رشد کرده است: رکورد مصرف در مرداد ۱۴۰۴ به ۷۷٬۴۹۷ مگاوات رسید. توانیر کمبود اوج تابستان ۱۴۰۵ را حدود ۱۰ هزار مگاوات اعلام کرد، در برابر حدود ۲۰ هزار مگاوات سال قبل. همین فاصله است که به خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده رسید.

انرژی‌های تجدیدپذیر در تیر ۱۴۰۵ از ۵٬۴۰۰ مگاوات گذشت، ولی تا مهر فقط حدود ۱٬۷۰۰ مگاوات از برنامه ۷ هزار مگاواتی نیروگاه خورشیدی به بهره‌برداری رسیده بود. برای کسی که برق قدرت می‌خواند، این یعنی سال‌ها کار: ساخت نیروگاه، تقویت شبکه، اتصال نیروگاه‌های خورشیدی و مدیریت مصرف.

بازار کار برق قدرت

کارفرمایان اصلی سه دسته‌اند. شرکت‌های برق دولتی، مثل توزیع، انتقال و تولید، که با آزمون استخدام می‌کنند؛ شرکت‌های توزیع در آذر ۱۴۰۴ برای ۱٬۰۳۱ نفر آزمون گذاشتند و سن ۲۰ تا ۳۵ سال را برای پست‌های کارشناسی شرط کردند. مهندسان مشاور و پیمانکاران پست و خط و نیروگاه. و کارخانه‌ها که برای نگهداری تاسیسات برقی خود مهندس و تکنسین برق می‌خواهند.

همه ۱٬۲۷۰ آگهی دسته مهندسی برق یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ بررسی شد. ۷۰۲ آگهی که عنوانشان برق یا شبکه بود یکی‌یکی خوانده شد؛ الکترونیک، ابزار دقیق، کنترل، کنترل کیفیت و فروش کنار گذاشته شد و ۵۲۴ آگهی ماند: ۲۶۷ مهندس و کارشناس برق، ۱۶۰ تکنسین و برقکار، ۵۲ کار نیروگاه، پست و شبکه، ۲۳ مدیر و سرپرست، ۱۸ طراح و ۴ نقشه‌کش.

۲۰۱ آگهی از کارخانه‌ها بود، ۸۲ از شرکت‌های خدمات مهندسی و ۵۷ از صنعت انرژی و نیروگاه. ۲۱۹ آگهی تابلو برق، ۱۹۸ آگهی برق قدرت، ۱۰۰ آگهی ژنراتور یا الکتروموتور، ۱۰۰ آگهی PLC، ۸۷ آگهی اتوکد و ۴۴ آگهی ترانسفورماتور را نام برده بودند. ۲۰ آگهی نرم‌افزار ETAP و ۱۱ آگهی DIgSILENT خواسته بودند؛ نرم‌افزارهای مطالعه شبکه که برای مهندس سیستم‌های قدرت مهم‌اند. ۱۲۲ آگهی ایمنی را هم نام برده بودند.

۴۸۱ آگهی مهندسی برق را به‌عنوان رشته خواسته بودند. ۲۱۸ آگهی سابقه می‌خواستند و ۳۲ آگهی کار شیفتی داشتند. فقط ۶ آگهی پروانه نظام مهندسی را نام برده بودند؛ یعنی بیشتر کار مهندسان برق در صنعت است، نه در ساختمان.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص مهندسان برق در سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۶ تا ۴۲ میلیون. کارشناس ارشد میانه ۴۵ میلیون می‌گرفت. همین کارشناسان برای ۱۴۰۵ به‌طور میانه ۴۸ میلیون تومان درخواست کرده بودند. این گزارش برق قدرت را از شاخه‌های دیگر جدا نکرده است.

آگهی‌ها نزدیک به همین بودند. ۱۹۶ آگهی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۳۵ تا ۵۰ میلیون تومان بود؛ مهندس برق ۴۰ تا ۵۰، تکنسین ۳۰ تا ۴۰ و کارهای نیروگاه و شبکه ۵۰ تا ۷۰ میلیون. کار در نیروگاه و سایت‌های دور از شهر معمولا حقوق بالاتری دارد، ولی شیفت و ماموریت هم دارد.

از کارشناس تا مهندس ارشد

در این رشته سابقه و تخصص فاصله درآمد را می‌سازد. مهندس تازه‌کار معمولا از نظارت کارگاهی، نقشه‌کشی یا بهره‌برداری شروع می‌کند. با چند سال کار روی یک نوع پروژه، مثلا پست برق یا طراحی تاسیسات کارخانه، و یاد گرفتن نرم‌افزارهای مطالعه شبکه، به کارهای طراحی و مدیریت پروژه می‌رسد. گرفتن پروانه طراحی نظام مهندسی هم برای کسی که بخواهد دفتر طراحی خودش را داشته باشد، راه درآمد جدایی باز می‌کند. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ مدیران و سرپرستان برق ۴۰ تا ۵۵ میلیون تومان پیشنهاد گرفته بودند.