طراح برق: کار مهندس طراحی برق ساختمان، پروانه، تعرفه و درآمد ۱۴۰۵

ترتیب بالا از دو چیز آمده است: آنچه آگهی‌های این ماه خواسته‌اند و آنچه آزمون پروانه می‌پرسد. AutoCAD در ۲۸ آگهی از ۳۲ آگهی طراحی بود، پس اولین ابزار است. EPLAN در ۱۷ آگهی آمده بود، اما تقریبا همه در طراحی تابلو؛ اگر هدف شما ساختمان است، آن را عقب بیندازید و اگر صنعت، جلو.

سابقه کمک‌طراحی در یک دفتر یا شرکت مشاور، همان سه سالی است که پیش از آزمون پایه ۳ لازم است. کسی که این سال‌ها را فقط ترسیم کرده باشد، در مصاحبه آزمون طراحی و در اولین پروژه مستقل کم می‌آورد؛ از سال اول بخواهید دفترچه محاسبات یک پروژه را خودتان بنویسید و طراح ارشد آن را کنترل کند.

طراح برق پیش از آنکه حتی یک لوله برق در دیوار برود، چند سوال را جواب می‌دهد: این ساختمان یا این خط تولید چند کیلووات برق لازم دارد، از شرکت توزیع چه انشعابی باید گرفت، کابل اصلی چه سطح مقطعی بخواهد، هر تابلو چه کلیدی داشته باشد، چراغ‌ها کجا بنشینند که هر اتاق نور کافی بگیرد و اتصال زمین چطور اجرا شود که اگر عایق سیمی خراب شد، کسی برق نگیرد. خروجی کار او نقشه است، اما نقشه نتیجه محاسبه است، نه نقطه شروع.

همین‌جا فرق طراح با نقشه‌کش برق روشن می‌شود. نقشه‌کش تصمیم‌ها را روی پلان می‌کشد؛ طراح تصمیم را می‌گیرد، دفترچه محاسبات را می‌نویسد و اگر پروانه طراحی نظام مهندسی داشته باشد، مسئولیت حرفه‌ای نقشه با امضای اوست. اگر روزی تابلویی داغ کند یا افت ولتاژ یک طبقه را از کار بیندازد، اول سراغ محاسبه طراح می‌روند.

طراح برق کجا کار می‌کند؟

• دفتر طراحی ساختمان یا مهندسین مشاور: طراحی تاسیسات الکتریکی آپارتمان، برج اداری، بیمارستان یا مرکز خرید؛ گاهی همراه با متره و برآورد و کنترل نقشه پیمانکار.
• سازنده تابلو برق و شرکت‌های صنعتی: نقشه قدرت و فرمان تابلو، انتخاب کلید و کنتاکتور، مدارک تک‌خطی خط تولید. در آگهی‌های این ماه، این بخش بیشترین سهم را داشت.
• نیروگاه خورشیدی و مرکز داده: دو حوزه تازه که طراح برق باتجربه را با حقوق بالاتر می‌خواهند.
• کار مستقل با پروانه: طراح دارای پروانه پروژه‌ها را از کارتابل سازمان نظام مهندسی استان یا مستقیم از مالک می‌گیرد و حق‌الزحمه‌اش بر پایه متر مربع است، نه حقوق ماهانه.

بیشتر طراحان برق دو یا سه مورد از این‌ها را با هم دارند: صبح در یک شرکت مشاور کار می‌کنند و با پروانه خود چند پروژه ساختمانی را هم طراحی یا نظارت می‌کنند.

ناظر برق ساختمان را کمتر آگهی می‌کنند. فقط ۳ آگهی از ۲۱ آگهی نظارت برای ساختمان بود. دلیلش ساده است: نظارت ساختمان در بیشتر شهرها از کارتابل سازمان نظام مهندسی به مهندس دارای پروانه ارجاع می‌شود، نه با استخدام. آگهی‌های «ناظر برق» بیشتر از شرکت‌هایی است که نیروگاه خورشیدی می‌سازند و ناظر مقیم کارگاه در یزد، کرمان، بوشهر و اصفهان می‌خواهند.

طراحی برق بیشتر کار دفتری تهران است. ۲۲ آگهی از ۳۲ آگهی طراحی در استان تهران بود. سهم تابلو برق صنعتی (۱۴ آگهی) از طراحی ساختمان (۴ آگهی) بیشتر بود؛ کسی که فقط طراحی ساختمان بلد است، بازار آگهی کوچک‌تری دارد و بیشتر از راه پروانه کار می‌گیرد.

نرم‌افزار: در ۳۲ آگهی طراحی، AutoCAD در ۲۸ آگهی آمده بود، EPLAN در ۱۷، Excel در ۱۲، DIALux و ETAP هر کدام در ۸ و Revit در ۴. نقشه تک‌خطی در ۷ آگهی و استانداردهای IEC در ۷ آگهی نام برده شده بودند. ۴ آگهی طراحی از نظام مهندسی نام برده بودند: سه آگهی آشنایی با ضوابط آن یا تهیه نقشه مورد تایید سازمان را خواسته بودند و فقط یک آگهی داشتن پروانه را امتیاز دانسته بود، نه شرط.

سابقه و شرط‌ها: ۱۲ آگهی طراحی سال سابقه را نوشته بودند: از ۱ تا ۸ سال و بیشتر ۳ تا ۵ سال. یکی از آگهی‌های مرکز داده ۵ سال و آگهی مدیر طراحی خورشیدی ۸ سال سابقه می‌خواست. پایان خدمت سربازی در ۱۹ آگهی طراحی و ۲۰ آگهی نظارت شرط بود. بیمه در ۲۲ آگهی طراحی و همه ۲۱ آگهی نظارت جزو مزایا آمده بود. هیچ آگهی‌ای دورکاری نداشت.

برای امضای نقشه برق ساختمان، مدرک مهندسی برق کافی نیست؛ پروانه اشتغال به کار مهندسی در رشته تاسیسات برقی لازم است. این پروانه را سازمان نظام مهندسی ساختمان استان بعد از قبولی در آزمون ورود به حرفه صادر می‌کند. آزمون هر صلاحیت جداست: کسی که نظارت را قبول شده، برای طراحی باید آزمون طراحی را هم بدهد. آزمون طراحی در تاسیسات برقی بعد از بخش کتبی مصاحبه هم دارد.

چند سال سابقه لازم است؟

طبق ماده ۵ آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی (مصوب ۱۳۷۵)، سابقه کار یا کارآموزی بعد از مدرک برای پایه ۳ این است: کارشناسی ۳ سال، کارشناسی ارشد ۲ سال و دکتری ۱ سال. پروانه در چهار درجه صادر می‌شود: پایه ۳، پایه ۲، پایه ۱ و ارشد. ماده ۱۱ همان آیین‌نامه برای ارتقا سال‌های کار در پایه فعلی را می‌خواهد: از پایه ۳ به ۲ چهار سال، از ۲ به ۱ پنج سال و از ۱ به ارشد شش سال. یعنی مهندسی که با کارشناسی شروع کرده، دست‌کم ۱۸ سال بعد از فارغ‌التحصیلی به پایه ارشد می‌رسد. شرط‌های دیگر ارتقا، مثل دوره آموزشی، را سازمان استان اعلام می‌کند.

آزمون ۱۴۰۵ و منابع طراحی

آزمون ۱۴۰۵ روزهای ۷ و ۸ آبان برگزار می‌شود و سابقه تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ حساب شده است. آزمون کتاب‌باز و چهارگزینه‌ای است و حد قبولی ۵۰ درصد. منابع طراحی تاسیسات برقی در اطلاعیه ۱۴۰۵: مبحث ۳ (حفاظت ساختمان در برابر حریق)، مبحث ۱۳ (طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمان‌ها) و راهنمای آن، مبحث ۱۵ (آسانسور) و مبحث ۱۹ (صرفه‌جویی در مصرف انرژی). کسی که مبحث ۱۳ را فقط برای آزمون می‌خواند، در طراحی واقعی هم به همان کتاب برمی‌گردد.

پایه پروانه چه چیزی را عوض می‌کند؟

ماده ۱۲ آیین‌نامه ساختمان‌ها را چهار گروه کرده است: الف یک تا دو طبقه یا تا ۶۰۰ متر مربع، ب سه تا پنج طبقه یا تا ۲٬۰۰۰ متر مربع، ج شش تا ده طبقه یا تا ۵٬۰۰۰ متر مربع و د بیش از ده طبقه یا بیش از ۵٬۰۰۰ متر مربع. هر چه پایه بالاتر برود، ساختمان بزرگ‌تری را می‌شود طراحی یا نظارت کرد. سهم کار سالانه هم با پایه بالا می‌رود: در جدول ظرفیت اشتغال که سازمان‌های استان برای ارجاع نظارت به کار می‌برند، سقف سالانه پایه ۳ حدود ۸٬۰۰۰ متر مربع، پایه ۲ حدود ۱۲٬۰۰۰، پایه ۱ حدود ۱۶٬۰۰۰ و ارشد حدود ۲۰٬۰۰۰ متر مربع است. استان‌ها هر سال جزئیات این سهم را تغییر می‌دهند، پس عدد استان خود را از سازمان بپرسید.

طراح برق دو جور درآمد دارد و بهتر است جدا دیده شوند: حقوق ماهانه در یک شرکت و حق‌الزحمه پروژه با پروانه خودش.

حقوق در شرکت

گزارش‌های معتبر حقوق که مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، ردیف جداگانه‌ای برای طراح برق ندارند. نزدیک‌ترین گروه، گروه مهندسی برق است: ۱٬۵۸۴ مهندس برق از همه گرایش‌ها که بیشترشان همین کار طراحی و محاسبه را می‌کنند. پس عددها تخمین حقوق طراح برق است، نه رقم دقیق. در تهران کارشناس میانه ۳۴ و کارشناس ارشد میانه ۴۵ میلیون تومان در پایان ۱۴۰۴ گرفته‌اند. در کلان‌شهرهای دیگر کارشناس ارشد ۳۷ و مدیر ۵۱ میلیون تومان. عدد درخواستی چیزی است که همین افراد برای ۱۴۰۵ خواسته‌اند، نه چیزی که گرفته‌اند: کارشناس تهرانی ۴۸ و مدیر کلان‌شهرها ۷۳ میلیون.

آگهی‌های ۶ آبان هم تصویر مشابهی دارند. ۱۲ آگهی طراحی که بازه حقوق نوشته بودند، از ۲۷ تا ۸۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند؛ میانه وسط بازه‌ها ۵۲٫۵ میلیون و نیمه میانی ۴۳ تا ۶۳ میلیون بود. تابلوسازها پایین‌تر بودند (مثلا ۲۷ تا ۴۰ و ۳۰ تا ۴۵ میلیون) و طراحی مرکز داده و نیروگاه خورشیدی بالاتر (۶۰ تا ۷۰ و ۷۰ تا ۸۰ میلیون). تنها آگهی طراحی ساختمان با عدد، ۴۰ تا ۵۰ میلیون برای ۳ سال سابقه پیشنهاد داده بود. ۶ آگهی نظارت با عدد بین ۳۵ تا ۸۰ میلیون بودند و آگهی ناظر برق ساختمان در تهران ۶۵ تا ۸۰ میلیون.

حق‌الزحمه با پروانه

درآمد پروانه به متراژ بسته است، نه به ماه. با تعرفه تهران، طراحی برق یک ساختمان ۵ طبقه ۱٬۰۰۰ متری حدود ۴۵٫۶ میلیون تومان است. برای نظارت یک حساب ساده سقف را نشان می‌دهد: اگر ناظر پایه ۳ همه سهم سالانه ۸٬۰۰۰ متر مربعی خود را در ساختمان‌های ۳ تا ۵ طبقه تهران بگیرد، جمع حق‌الزحمه حدود ۴۴۶ میلیون تومان در سال می‌شود؛ پیش از کسر سهم سازمان و مالیات و به شرط آنکه همه سهم واقعا ارجاع شود، که معمولا نمی‌شود. برای همین پروانه بیشتر درآمد دوم است تا درآمد اصلی.

چه چیزی درآمد را بالا می‌برد؟

• پروانه طراحی کنار پروانه نظارت، و پایه بالاتر که ساختمان‌های بلندتر را باز می‌کند.
• کار در حوزه‌هایی که طراح کم دارند: مرکز داده، نیروگاه خورشیدی و پروژه‌های صنعتی با مدارک تک‌خطی و مطالعه شبکه.
• تسلط به ETAP، DIALux و Revit کنار AutoCAD، و خواندن استانداردهای IEC.
• ماندن در یک شرکت مشاور تا جایی که دفترچه محاسبات را خودتان ببندید، نه فقط ترسیم کنید.