آموزش نقشه کشی برق ساختمان: ترتیب یادگیری، دوره و شهریه ۱۴۰۵ و کار نقشه‌کش برق

این سه پله، مسیر دوره‌های راه تا کار برای نقشه‌کش برق است. دوره‌ها را با نام کلی آورده‌ایم؛ آموزشگاه‌هایی که دوره هر پله را برگزار می‌کنند، پس از بررسی در صفحه همین شغل نمایش داده می‌شوند.

بیشتر کسانی که این کار را شروع می‌کنند یا هنرجو و دانشجوی برق‌اند، یا برقکار ساختمان که می‌خواهد از کارگاه به پشت میز بیاید، یا نقشه‌کش معماری که می‌خواهد یک رشته به کارش اضافه کند. نقطه شروع هر کدام فرق دارد، اما ترتیب کار یکی است: اول باید نقشه را خواند، بعد ابزار ترسیم را یاد گرفت و بعد سراغ قاعده‌ها و محاسبه‌ها رفت.

1. نقشه‌خوانی و علائم. پیش از هر نرم‌افزار باید بتوانی پلان معماری را بخوانی و نماد کلید، پریز، چراغ، جعبه تقسیم و تابلو را بشناسی. دوره رسمی «نقشه کشی و نقشه خوانی در تاسیسات» ۳۰ ساعت است و سقف شهریه حضوری آن در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵، ۱۰٫۶ میلیون تومان است.
2. اتوکد دوبعدی. لایه، بلوک، مقیاس، اندازه‌گذاری، فضای Layout و چاپ. دوره رسمی «نقشه کش ساختمان با Autocad» ۳۲۲ ساعت است با سقف شهریه حضوری ۲۵٫۱ میلیون تومان. اگر اتوکد را از قبل بلدی، این گام را با یک دوره کوتاه‌تر یا تمرین روی نقشه‌های واقعی جبران کن.
3. پلان روشنایی، کلید و پریز. اینجا اولین نقشه برق واقعی را می‌کشی: مدارها را از هم جدا می‌کنی، شماره می‌دهی و مسیر لوله را از کلید تا چراغ می‌بری.
4. محاسبه بار، تابلو و دیاگرام تک‌خطی. جمع زدن مصرف هر مدار، ضریب همزمانی، انتخاب سیم و فیوز و چیدن جدول تابلو. این گام به مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان تکیه دارد.
5. رایزر جریان ضعیف و اعلام حریق. برای آنتن، آیفون، تلفن، شبکه و اعلام حریق هر کدام یک دیاگرام عمودی جدا.
6. محاسبه روشنایی با DIALux و یک پروژه کامل. یک ساختمان چندطبقه را از پلان معماری تا پوشه کامل تحویل بکش. همین پوشه نمونه‌کار تو برای استخدام است.

دوره‌های آزاد ضبط‌شده‌ای که این صفحه بررسی کرده، گام‌های سوم تا پنجم را در ۱۳ تا ۳۰ ساعت ویدئو و با قیمت ۹۸۰ هزار تا ۱٫۴۹ میلیون تومان آموزش می‌دهند. دو دوره رسمی گام اول و دوم روی هم ۳۵۲ ساعت است؛ با هفته‌ای ۱۵ ساعت کلاس، حدود ۲۳ هفته طول می‌کشد. ساعت تمرین پروژه را جدا حساب کن: کسی که فقط ویدئو دیده و یک ساختمان کامل نکشیده، در اولین مصاحبه کم می‌آورد.

در نقشه برق ساختمان، اتوکد ابزار ترسیم است و تصمیم فنی را عوض نمی‌کند. چیزی که نقشه‌کش خوب را از تازه‌کار جدا می‌کند، نظم فایل است: برای هر سیستم یک لایه جدا (روشنایی، پریز، قدرت، تابلو، اعلام حریق، شبکه و تلفن)، رنگ و ضخامت خط ثابت برای هر لایه، و نمادها به شکل بلوک تا با یک دستور بشود همه چراغ‌ها یا پریزهای یک طبقه را شمرد. نقشه برق همیشه روی پلان معماری کشیده می‌شود؛ پلان را به شکل مرجع (Xref) وارد کن تا اگر معمار دیواری را جابه‌جا کرد، نقشه تو هم به‌روز شود.

یک ترتیب کاری که در آموزش‌های این رشته زیاد دیده می‌شود: پلان معماری، تنظیم لایه‌ها، روشنایی، کلیدها، پریزها، تجهیزات خاص، جریان ضعیف، تابلو و مدارها، یادداشت‌ها، کنترل نهایی و چاپ. پیش از تحویل، برگ را در مقیاس واقعی چاپ کن؛ نوشته‌ای که روی صفحه خوانا بود، روی کاغذ ممکن است ریز شود.

در ۱۲ آگهی طراحی و نقشه‌کشی برق ساختمان در یک سایت کاریابی، همه ۱۲ آگهی اتوکد خواسته بودند، ۶ آگهی اکسل، ۶ آگهی Revit و ۴ آگهی DIALux.

آموزش نقشه کشی برق ساختمان با اتوکد الکتریکال لازم است؟

اتوکد الکتریکال نسخه‌ای از اتوکد است که برای نقشه‌های مدار فرمان و تابلو ساخته شده: شماره‌گذاری خودکار سیم، ترمینال‌بندی و فهرست قطعات. برای پلان روشنایی و پریز یک ساختمان، همان اتوکد معمولی با یک کتابخانه بلوک مرتب کافی است و بیشتر دفترهای طراحی ساختمان با همین کار می‌کنند. اتوکد الکتریکال وقتی به کار می‌آید که سراغ نقشه تابلو بروی؛ در ۴ آگهی نقشه‌کش تابلو برق صنعتی همان سایت، ۴ آگهی EPLAN خواسته بودند و ۲ آگهی اتوکد الکتریکال.

DIALux برای چه کاری است؟

DIALux نرم‌افزار محاسبه روشنایی است و نسخه DIALux evo رایگان است. پلان را وارد می‌کنی، چراغ‌ها را از فهرست سازنده‌ها می‌گذاری و نرم‌افزار نشان می‌دهد هر فضا چقدر نور می‌گیرد. خروجی آن تعداد و جای چراغ‌هاست که بعد در پلان روشنایی اتوکد کشیده می‌شود. در کل آگهی‌های طراحی ساختمان و نیروگاه این سرشماری، ۹ آگهی نام DIALux را آورده بودند.

Revit و مدل اطلاعات ساختمان

در پروژه‌های بزرگ‌تر، تاسیسات برقی را به جای نقشه دوبعدی در مدل سه‌بعدی Revit می‌سازند تا تداخل کابل‌کشی با کانال تهویه و لوله پیش از اجرا دیده شود. ۶ آگهی از ۱۲ آگهی ساختمانی Revit خواسته بودند؛ آگهی ۶۰ تا ۷۰ میلیونی مدل‌سازی BIM و آگهی ۴۰ تا ۸۰ میلیونی نقشه‌کش برق هم از همین دسته بودند. Revit را بعد از اتوکد یاد بگیر، نه به جای آن.

مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان با عنوان «طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمان‌ها» قاعده‌های طراحی برق ساختمان را تعیین می‌کند: تقسیم مدارها، انتخاب سیم و کابل، حفاظت در برابر برق‌گرفتگی و اتصال کوتاه، سیستم زمین و تابلوها. ویرایشی که در منابع آزمون طراحی تاسیسات برقی نظام مهندسی ۱۴۰۵ آمده، ویرایش ۱۳۹۵ است، همراه با «راهنمای مبحث سیزدهم».

همان فهرست منابع سه مبحث دیگر را هم کنار آن گذاشته است: مبحث سوم برای حفاظت ساختمان در برابر حریق، مبحث پانزدهم برای آسانسور و پله برقی، و مبحث نوزدهم برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی. در منابع آزمون اجرا هم «نشریه شماره ۳۹۳» آمده که نقشه‌های جزئیات اجرایی تیپ تاسیسات الکتریکی ساختمان را دارد. در آگهی‌ها هم همین دیده می‌شود: ۴ آگهی از ۱۲ آگهی ساختمانی سایت کاریابی صریحا آشنایی با مقررات ملی یا نشریه‌های فنی را خواسته بودند.

نقشه‌کش چقدر از مبحث ۱۳ را باید بداند؟

مسئولیت درستی طراحی با مهندسی است که نقشه را امضا می‌کند. اما نقشه‌کشی که نمی‌داند چرا مدار آشپزخانه از مدار اتاق جداست یا چرا تابلو باید در جای قابل دسترس باشد، هر بار نقشه را برای اصلاح پس می‌گیرد. هدف این است که دلیل هر قاعده را بدانی و جای آن را در متن مبحث پیدا کنی، نه اینکه عددها را حفظ کنی. متن رسمی مبحث را از ناشر رسمی مقررات ملی ساختمان بگیر؛ جدول‌ها و عددهای خلاصه‌شده در جزوه‌ها و ویدئوها گاهی از ویرایش قدیمی‌ترند.

عنوان «نقشه‌کش برق ساختمان» کم دیده می‌شود: فقط یک آگهی در سایت آگهی محلی دقیقا همین عنوان را داشت و یک آگهی در سایت کاریابی «نقشه‌کش برق» مسلط به Revit می‌خواست. بیشتر دفترها همین کار را با عنوان «طراح تاسیسات الکتریکی» آگهی می‌کنند و از متقاضی هم ترسیم سریع می‌خواهند و هم آشنایی با طراحی. یک آگهی تهران نوشته بود «تسلط کامل به AutoCAD دو بعدی و سرعت و دقت در ترسیم پلان‌ها» و آگهی دیگری طراحی «فاز ۱ و فاز ۲» و گرفتن تاییدیه فاز ۲ از سازمان نظام مهندسی شهر تهران را شرح وظیفه گذاشته بود.

• شهر: هر ۱۲ آگهی ساختمانی سایت کاریابی در استان تهران بودند. از ۳ آگهی ساختمانی سایت آگهی محلی، یکی در تهران، یکی در مشهد و یکی در اصفهان بود.
• مدرک: در آگهی‌های ساختمانی سایت کاریابی، ۱۰ آگهی کارشناسی، یک آگهی کاردانی و یک آگهی کارشناسی ارشد خواسته بودند؛ رشته در بیشتر آن‌ها مهندسی برق بود.
• جنسیت و سربازی: ۹ آگهی از ۱۲ آگهی فرقی نگذاشته بودند، یک آگهی فقط خانم خواسته بود، یکی فقط آقا و یکی ترجیحا آقا. پایان خدمت در ۵ آگهی شرط بود.
• سن: ۸ آگهی شرط سنی داشتند؛ کف سن در ۶ آگهی بین ۲۵ تا ۳۰ سال بود و سقف آن بین ۳۸ تا ۵۰ سال.
• نظام مهندسی: ۵ آگهی ساختمانی نام نظام مهندسی را آورده بودند؛ در یک آگهی داشتن پروانه امتیاز به حساب می‌آمد.
• حقوق: ۸ آگهی از آگهی‌های ساختمانی و تابلو در سایت کاریابی عدد داده بودند، از ۲۵ تا ۸۰ میلیون تومان در ماه. آگهی‌های سایت آگهی محلی همه «توافقی» بودند.

یک هشدار: در همان جست‌وجوی سایت آگهی محلی، ۳۰ آگهی فقط مدرک و سابقه بیمه یک مهندس را برای رتبه‌بندی یا ثبت شرکت می‌خواستند. این‌ها کار نقشه‌کشی نیستند و در عددهای بالا شمرده نشده‌اند.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ ردیف جداگانه‌ای برای نقشه‌کش برق ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که همین نوع کار را می‌کند، گروه «طراحی و نقشه‌کشی صنعتی» است: کسانی که از روی طراحی یک مهندس، نقشه را با نرم‌افزار می‌کشند. این گروه ۳۱۷ پاسخ‌دهنده داشت، سطح شغلی را جدا نکرده و نقشه‌کش‌های همه رشته‌ها را با هم آورده است. پس عدد زیر برای نقشه‌کش برق یک تخمین است، نه رقم دقیق. رقم‌ها خالص‌اند، یعنی بعد از کسر بیمه و مالیات.

در تهران میانه دریافتی پایان ۱۴۰۴ این گروه ۳۲ میلیون تومان بود و نیمه وسط پاسخ‌ها بین ۲۶ تا ۴۰ میلیون. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۴۶ میلیون تومان درخواست کرده بودند. در کلان‌شهرها میانه دریافتی ۲۷ و در شهرهای کوچک ۲۸ میلیون تومان بود.

آگهی‌ها تصویر دیگری هم می‌دهند. ۸ آگهی سایت کاریابی که عدد داده بودند، از ۲۵ تا ۸۰ میلیون تومان پیشنهاد کرده بودند و میانه وسط بازه‌هایشان ۵۰ میلیون بود؛ در آگهی‌ها روشن نیست رقم خالص است یا ناخالص. نقشه‌کش تابلو برق صنعتی ۳۵ تا ۴۵ میلیون، طراح تاسیسات الکتریکی ساختمان ۲۵ تا ۴۵ و ۴۰ تا ۵۰ میلیون، دفتر فنی یک پیمانکار ساختمان بلندمرتبه ۵۰ تا ۶۰ میلیون، و آگهی‌های Revit و مرکز داده ۶۰ تا ۸۰ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند. این آگهی‌های بالاتر چند سال سابقه و تسلط به Revit یا محاسبه می‌خواستند.

چه چیزی درآمد نقشه‌کش برق را بالا می‌برد؟

• یاد گرفتن محاسبه، نه فقط ترسیم: کسی که جدول تابلو و محاسبه بار را خودش می‌بندد، از کمک‌نقشه‌کش به طراح نزدیک می‌شود.
• Revit و مدل‌سازی تاسیسات در پروژه‌های بزرگ.
• مدرک مهندسی برق و سه سال سابقه بعد از کارشناسی، که راه آزمون پروانه طراحی نظام مهندسی را باز می‌کند.
• سرعت: بیشتر آگهی‌ها روی «سرعت و دقت در ترسیم» تاکید داشتند.