رشته برق صنعتی: هنرستان، شغل برقکاری و درآمد برق صنعتی در ۱۴۰۵

برق صنعتی یعنی نصب، راه‌اندازی و تعمیر برق کارخانه‌ها و ساختمان‌ها: تابلوهای برق، الکتروموتورها، سیم‌کشی، سیستم ارت و کنترل ماشین‌ها با PLC. برقکار نقشه برق را می‌خواند، کار را طبق مقررات اجرا می‌کند و وقتی خط تولید می‌خوابد، عیب را پیدا می‌کند. در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا، برقکار صنعتی و برقکار ساختمان یک شغل‌اند و ۶۲٪ شاغلانش گفته‌اند مدرک فنی پس از دیپلم لازم است.

کار روزانه برقکار چه شکلی است؟

در شرح وظایف رسمی این شغل، اولین کارها خواندن نقشه برای پیدا کردن جای سیم‌کشی و تجهیزات، رد کردن کابل از داخل لوله و دیوار، کار روی نردبان و داربست، و تست مدار با ابزار اندازه‌گیری است. برقکار صنعتی بیشتر وقتش را با تابلو، موتور و درایو خط تولید می‌گذراند و برقکار ساختمان با سیم‌کشی، روشنایی و ارت. در نظرسنجی همان طبقه‌بندی، ۶۶٪ شاغلان گفته‌اند تقریبا همیشه سرپا هستند و ۶۹٪ مسئولیت ایمنی همکارانشان را «بسیار زیاد» دانسته‌اند.

شغل برقکاری چقدر خطر دارد؟

طبق آمار رسمی، در سال ۱۴۰۰، ۸۳۴ نفر در کشور بر اثر برق‌گرفتگی جان باختند که بیشترین رقم در ۱۱ سال بود؛ ۷۵۶ نفرشان مرد بودند و پرحادثه‌ترین ماه‌ها تیر و مرداد بود، با ۱۰۵ و ۱۰۲ جان‌باخته. از ۱۳۹۲ تا پایان ۱۴۰۲ هم ۲٬۲۱۵ نفر از ۱۵٬۹۹۷ کارگری که در حادثه کار جان باختند، یعنی نزدیک ۱۴٪، قربانی برق‌گرفتگی بودند و فقط سقوط از ارتفاع و برخورد جسم سخت بیشتر جان گرفتند. در استان تهران در ۱۴۰۳، ۹۱ نفر بر اثر برق‌گرفتگی جان باختند.

این کار با آموزش درست ایمن می‌شود: قطع و قفل کردن برق پیش از کار، ابزار عایق و سیستم ارت سالم. در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا هم ۷۳٪ برقکارها گفته‌اند هر روز با شرایط خطرناک سروکار دارند؛ برای همین است که ۷۷ آگهی برقکار ایمنی را جزو شرط‌ها نوشته بودند.

از ۳٬۴۰۱ آگهی که با کلمه‌هایی مثل برقکار، تکنسین برق و تابلو برق پیدا شد، ۲۹۷ آگهی برقکار و تکنسین برق بود؛ آگهی‌های مهندس برق و برقکار خودرو جدا شمرده شدند. بیشترشان کار کارخانه بود: نگهداری تابلو و موتور، تعمیرات خط تولید و کار با PLC. تهران ۹۸ آگهی داشت و شهرک‌های صنعتی اطرافش به همان اندازه: البرز ۴۴، قزوین ۲۳، مازندران ۲۲، اصفهان ۲۰ و مرکزی ۱۵ آگهی.

آگهی‌های برق صنعتی چه می‌خواهند؟

• تابلو برق در ۱۵۷ آگهی، نقشه‌خوانی در ۱۰۰، ایمنی در ۷۷، PLC در ۶۲، الکتروموتور در ۵۸ و درایو در ۴۰ آگهی آمده بود.
• رشته‌ای که بیشتر خواسته بودند برق بود و در متن آگهی‌ها دیپلم ۴۰ بار، کاردانی ۵۰ بار و کارشناسی ۲۹ بار آمده بود.
• ۴۰ آگهی کار شیفتی بودند و ۲۳۳ آگهی سقف سنی گذاشته بودند که در ۱۶۳ آگهی ۴۰ سال یا کمتر بود.

برق ساختمان تصویر دیگری دارد: فقط ۴ آگهی برقکار ساختمان بود و بقیه آگهی‌های «تاسیسات» هم کار تاسیسات کارخانه بودند. سیم‌کشی خانه بیشتر با معرفی و از راه پیمانکارها پیدا می‌شود، نه از سایت‌های کاریابی؛ کسی که این راه را می‌رود، باید از اول روی کارت مهارت و آشنایی با مجری‌ها و مهندسان ناظر حساب کند.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، برقکار و تکنسین برق را در گروه تعمیرکار و کارگر ماهر می‌آورند، بدون تفکیک سابقه. میانه حقوق دریافتی خالص این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۰ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۵ تا ۴۰ میلیون می‌گرفتند؛ درخواستشان برای ۱۴۰۵ میانه ۴۴ میلیون بود.

حقوق برق صنعتی در آگهی‌ها

۱۰۴ آگهی برقکار عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۰ و ۴۰ میلیون تومان بود. درآمد برقکار ساختمان که مستقل کار می‌کند به تعداد پروژه بستگی دارد و در گزارشی جدا اندازه گرفته نشده است.

کارخانه‌ها همیشه برقکار نت لازم دارند و آگهی‌های امروز همین را نشان می‌دهند. تازه‌ترین نشانه رسمی، برق خورشیدی است: طبق اعلام وزارت نیرو در آذر ۱۴۰۴، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور ۳٬۱۶۵ مگاوات بود که حدود ۲٬۶۲۵ مگاوات آن خورشیدی بود؛ هدف اعلام‌شده ۱۱ هزار مگاوات تا پایان تابستان ۱۴۰۵ و ساخت ۳۰ هزار نیروگاه خورشیدی کوچک خانگی بود. نصب و اتصال هر کدام کار برقکار است.

در آمریکا هم پیش‌بینی رسمی ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۵ رشد این شغل را بسیار بیشتر از میانگین مشاغل می‌داند.

برق خورشیدی برای برقکار چه کاری می‌سازد؟

نیروگاه‌های خورشیدی کوچک خانگی که برنامه‌اش اعلام شده، هر کدام ۵ کیلووات‌اند و قرار است برای خانواده‌های تحت پوشش کمیته امداد ساخته شوند. همان گزارش آذر ۱۴۰۴ از کار در ۶۵۳ ساختگاه خبر داده بود. این‌ها هدف‌اند، نه نتیجه؛ ولی هر پنلی که نصب می‌شود، به سیم‌کشی، تابلو، اینورتر و ارت نیاز دارد. در کاردانی پیوسته هم گرایشی با اسم انرژی تجدیدپذیر خورشیدی در مجموعه الکترونیک هست.

قانون برای برقکار ساختمان سخت‌تر می‌شود

نشانه دیگر، سخت‌گیری نظام مهندسی بعضی استان‌هاست: وقتی اجرای برق ساختمان فقط با مجری دارای کارت مهارت پذیرفته شود، برقکاری که کارت دارد جای بیشتری پیدا می‌کند. در آمریکا این شغل در ۲۰۲۵ حدود ۸۲۱ هزار شاغل داشت و هر سال حدود ۷۲٬۷۰۰ فرصت شغلی تازه برایش پیش‌بینی شده است.

هنرجوی الکتروتکنیک در دوره کاردانی پیوسته دانشگاه ملی مهارت و موسسه‌های غیرانتفاعی ادامه می‌دهد. در ۱۴۰۵ بیشتر رشته‌های این دوره فقط با معدل پذیرش داشتند، اما الکتروتکنیک یکی از پنج رشته‌ای بود که آزمون کتبی داشت. در کنکور سراسری رشته‌ای با اسم برق صنعتی نیست؛ «کاردانی برق قدرت» ۹۴۸ صندلی با سوابق تحصیلی داشت و «مهندسی برق» با حدود ۱۱ هزار صندلی، رشته مهندسی است نه آموزش برقکاری.

کنکور کاردانی الکتروتکنیک چگونه است؟

آزمون کتبی کاردانی پیوسته در ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ فقط برای پنج مجموعه برگزار شد: الکتروتکنیک، کامپیوتر، مکانیک خودرو، حسابداری و تربیت بدنی. در این دوره ۱۳۷٬۲۰۴ نفر ثبت‌نام کرده بودند که ۵۴٪ آن‌ها زن بودند. گرایش‌های مجموعه الکتروتکنیک برق قدرت، تعمیر و نگهداری ماشین‌های الکتریکی و نصب و تعمیر آسانسور و پله برقی است.

کاردانی برق قدرت و مهندسی برق کجا هست؟

آن ۹۴۸ صندلی کاردانی برق قدرت در ۱۲ موسسه غیرانتفاعی و تنها دانشگاه دولتی آن، دانشگاه زابل، است؛ یکی از موسسه‌های تهران ۱۰۰ صندلی فقط برای خانم‌ها دارد. از صندلی‌های مهندسی برق، حدود ۶٬۰۸۱ صندلی با آزمون و ۴٬۹۲۰ صندلی فقط با سوابق تحصیلی بود و ۱۷۳ صندلی فقط برای خانم‌ها.