رشته انیمیشن: هنرستان، دانشگاه و بازار کار انیمیشن سازی

انیمیشن یعنی ساختن تصویر متحرک از تصویرهای ثابت: با طراحی فریم به فریم در انیمیشن دوبعدی، یا با مدل‌سازی و حرکت دادن شخصیت در انیمیشن سه‌بعدی. موشن گرافیک متن و شکل را برای تبلیغ و آموزش حرکت می‌دهد و جلوه‌های ویژه بصری (VFX) تصویرهای ساختگی را با فیلم واقعی ترکیب می‌کند. در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا، انیماتور، هنرمند جلوه ویژه و موشن گرافیست یک گروه‌اند.

یک انیمیشن چه مراحلی دارد؟

از ایده و فیلمنامه به استوری‌بورد، طراحی شخصیت و صحنه، مدل‌سازی و ریگ (استخوان‌بندی شخصیت)، متحرک‌سازی، نورپردازی، رندر و در آخر ترکیب و صدا. در یک استودیو هر کسی معمولا روی یکی از این مرحله‌ها کار می‌کند.

استودیو پیکسار مراحل ساخت یک انیمیشن سه‌بعدی را این‌طور نام می‌برد: داستان و طراحی، مدل‌سازی، ریگ، سطح و بافت، صحنه و دوربین، متحرک‌سازی، شبیه‌سازی، نورپردازی و رندر. پیکسار متحرک‌سازی را «بازیگری» می‌داند: انیماتور به شخصیت حس و حرکت می‌دهد. شبیه‌سازی هم حرکت‌هایی مثل مو، لباس و آب را با برنامه می‌سازد. در کار با فیلم واقعی، یک مرحله دیگر هم می‌آید: ترکیب تصویر یا کامپوزیت.

جلوه‌های ویژه بصری با جلوه‌های ویژه سر صحنه چه فرقی دارد؟

انفجار یا تعقیب ماشین که سر صحنه فیلم‌برداری ساخته می‌شود جلوه ویژه است. جلوه‌های ویژه بصری بیشتر بعد از فیلم‌برداری و با نرم‌افزار ساخته می‌شود: تصویر ساختگی ساخته یا تصویر فیلم دست‌کاری می‌شود. کامپوزیتور تصویرهایی را که جدا گرفته یا ساخته شده‌اند روی هم می‌گذارد تا یک صحنه واحد به نظر برسند؛ فیلم‌برداری جلوی پرده سبز یا آبی برای همین کار است.

در طبقه‌بندی آمریکا این شغل در دسته‌ای است که بیشتر آن‌ها کارشناسی می‌خواهند، ولی همان‌جا پاسخ‌دهندگان گفته‌اند برای بعضی کارها دیپلم هم کافی است. در عمل، نمونه‌کار یا شوریل بیشتر از مدرک دیده می‌شود.

در دفترچه کنکور هنر ۱۴۰۵ رشته کارشناسی یا کاردانی با اسم انیمیشن یا پویانمایی نبود. نزدیک‌ترین رشته‌های کارشناسی، «سینما» با ۱۱۸ صندلی با آزمون و ۴۷۰ صندلی صرفا با سوابق و «تلویزیون و هنرهای دیجیتال» با ۱۰۰ صندلی با آزمون و ۲۶۸ صندلی صرفا با سوابق بود؛ دفترچه نگفته این رشته‌ها انیمیشن درس می‌دهند یا نه، پس پیش از انتخاب، برنامه درسی هر دانشگاه را ببین.

در کارشناسی ارشد، گروه امتحانی «هنرهای تصویری و طراحی» رشته‌های «تصویر متحرک»، «تهیه‌کنندگی پویانمایی» و «جلوه‌های ویژه بصری» را دارد؛ آزمون تستی است و پروژه عملی تصویر متحرک ضریب ۴ دارد.

درس‌های تستی این رشته‌ها زبان عمومی و تخصصی انگلیسی و فرهنگ، هنر و ادبیات ایران و جهان (هر کدام ضریب ۲)، نقد هنری و ادبی و مبانی رایانه (گرافیک رایانه‌ای، ارتباط انسان و رایانه، واقعیت مجازی و افزوده) است. کسی که از بخش تستی بگذرد و رشته‌اش را انتخاب کند به بخش عملی دعوت می‌شود؛ شرکت در بیش از دو پروژه عملی مجاز نیست.

انیمیشن در علمی کاربردی

شورای برنامه‌ریزی دانشگاه جامع علمی کاربردی برنامه «کاردانی ناپیوسته علمی کاربردی انیمیشن» را در ۱۳۸۸ تصویب کرد: متحرک‌سازی در سه حوزه دوبعدی، سه‌بعدی و استاپ موشن، طراحی شخصیت و فضا، استوری‌بورد و لی‌اوت، با درس‌هایی مثل فیلمنامه‌نویسی انیمیشن، کارگردانی انیمیشن و کارگاه انیمیشن رایانه‌ای دوبعدی و سه‌بعدی. کاردانی ناپیوسته معمولا برای کسی است که دیپلم هنرستان در رشته‌ای نزدیک دارد. این‌که امسال کدام مرکز آن را دارد را از دفترچه کاردانی همان سال ببین.

سینما با آزمون

بیشترین صندلی‌های با آزمون سینما در ۱۴۰۵ در دانشگاه هنر ایران تهران (۴۰)، پردیس کرج همان دانشگاه (۲۸) و دانشگاه سوره (۵۰، با مصاحبه) بود. سینما آزمون عملی دارد که در مهر برگزار می‌شود و نمره‌اش ضریب ۱۲ دارد.

برای کنکور هنر و آزمون عملی صفحه رشته گرافیک را ببین.

از ۱٬۳۳۷ آگهی که با کلمه‌هایی مثل انیماتور، انیمیشن و جلوه‌های ویژه پیدا شد، ۸۳ آگهی کار انیمیشن، موشن یا سه‌بعدی بود و فقط ۷ آگهی عنوان انیماتور یا جلوه ویژه داشتند. کارفرماها بیشتر شرکت‌های تولیدی، تبلیغاتی و فناوری بودند که برای تبلیغ و شبکه‌های اجتماعی ویدیو می‌سازند: ۴۲ آگهی تبلیغ و تیزر و ۳۸ آگهی شبکه‌های اجتماعی را نام برده بودند.

• ۶۱ آگهی تمام‌وقت، ۸ آگهی قراردادی و پروژه‌ای و ۶ آگهی پاره‌وقت.
• ۶۴ آگهی شرط جنسیت نداشتند.

کارفرماها به تفکیک صنعت: تولیدی ۱۴ آگهی، فناوری اطلاعات ۸، بازاریابی و تبلیغات ۸، بازرگانی ۷، استودیوهای طراحی ۷ و آموزش ۴. یعنی بیشتر آگهی‌ها ویدیوی برند و فروش می‌خواهند، نه فیلم سینمایی. برای کسی که می‌خواهد در استودیوی فیلم و سریال انیمیشن کار کند، راه بیشتر از نمونه‌کار و آشنایی با استودیوها می‌گذرد تا آگهی.

سقف شهریه حضوری آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای تهران در ۱۴۰۵:

• انیماتور با After Effects: ۲۱۲ ساعت، ۴۵٫۶۹ میلیون تومان؛ طراح جلوه‌های ویژه با After Effects: ۲۱۲ ساعت، ۳۷٫۲۹ میلیون.
• انیمیشن سه‌بعدی با 3ds Max: ۲۳۰ ساعت، ۱۶٫۲۳ میلیون؛ انیمیشن با Maya: ۶۰ ساعت، ۲۴٫۰۵ میلیون.
• کارور After Effects: ۱۹۰ ساعت، ۳۱٫۷۹ میلیون؛ کارور Anime Studio Pro: ۸۰ ساعت، ۱۳٫۳۹ میلیون؛ کارور iClone Pro: ۱۱۲ ساعت، ۱۸٫۷۴ میلیون.
• موشن گرافیک با Illustrator و After Effects: ۱۵۰ ساعت، ۲۵٫۱ میلیون؛ Cinema 4D: ۹۰ ساعت، ۲۳٫۷۳ میلیون؛ Adobe Animate: ۹۰ ساعت، ۱۹٫۴ میلیون.
• تولیدکننده چندرسانه‌ای سه‌بعدی: ۶۵۰ ساعت، ۴۲٫۱۶ میلیون تومان.

شهریه هر استاندارد جدا تعیین شده و با ساعت دوره بالا و پایین نمی‌رود: دوره ۲۳۰ ساعته 3ds Max از دوره ۶۰ ساعته Maya ارزان‌تر است. شهریه آنلاین کمتر است؛ مثلا انیماتور با After Effects آنلاین ۳۶٫۵۵ میلیون تومان است. برای Blender در این فهرست استانداردی نیست.

پیش از ثبت‌نام بپرس در پایان دوره چند کار کامل برای شوریل داری؛ ۴۹ آگهی از ۸۳ آگهی نمونه‌کار یا شوریل خواسته بودند.

در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵، ۳۷ آگهی از ۸۳ آگهی انیمیشن و موشن ابزار هوش مصنوعی را نام برده بودند و چند عنوان مثل «موشن دیزاینر مسلط به AI» آمده بود. در نظرسنجی‌ای از ۳۰۰ مدیر صنعت فیلم و انیمیشن آمریکا در پایان ۲۰۲۳، ۷۵٪ گفتند هوش مصنوعی مولد به حذف، کم شدن یا ادغام شغل‌هایی در بخششان کمک کرده است؛ بیشترشان هم گفتند عنوان‌های شغلی تازه‌ای ساخته شده است. همان مطالعه برآورد کرد تا ۲۰۲۶ حدود ۲۱٫۴٪ شغل‌های فیلم، تلویزیون و انیمیشن آمریکا، نزدیک ۱۱۸٬۵۰۰ شغل، آن‌قدر تحت تاثیر قرار بگیرند که ادغام، جایگزین یا حذف شوند؛ این یک پیش‌بینی است، نه شمارش.

پیش‌بینی رسمی آمریکا برای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۵ هم تعداد این شغل‌ها را، که در ۲۰۲۵ حدود ۵۱٬۹۰۰ نفر بودند، تقریبا بدون تغییر می‌داند؛ با این حال هر سال حدود ۴٬۲۰۰ جای خالی، بیشتر برای جایگزینی کسانی که می‌روند، پیش‌بینی شده است. یعنی بازار کوچک‌تر نمی‌شود، ولی کسی که هم اصول انیمیشن را بلد است و هم ابزار تازه را، جای بهتری دارد.

گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵ گروه جداگانه‌ای برای انیماتور ندارند؛ نزدیک‌ترین گروه مشاغل فیلم و سینماست، بدون تفکیک سابقه. میانه حقوق دریافتی خالص این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۳ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۷ تا ۴۲ میلیون می‌گرفتند؛ درخواستشان برای ۱۴۰۵ میانه ۴۸ میلیون بود.

درآمد انیماتور و موشن گرافیست در آگهی‌ها

۴۵ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۰ و ۴۵ میلیون تومان بود؛ موشن گرافیست ۳۰ تا ۴۵ و طراح سه‌بعدی ۳۰ تا ۴۰ میلیون. درآمد کار پروژه‌ای به سفارش‌ها بستگی دارد و در هیچ گزارشی جدا اندازه گرفته نشده است.