رشته عکاسی: هنرستان، دانشگاه و بازار کار عکاس

در هنرستان، عکاسی در گروه هنر است و در دو شاخه تدریس می‌شود. در شاخه فنی و حرفه‌ای رشته‌ای به نام «فتو-گرافیک» هست که عکاسی و طراحی گرافیک را با هم درس می‌دهد. در شاخه کاردانش دو رشته «عکاسی» و «عکاسی دیجیتال» هست که بیشتر با استانداردهای مهارتی و کار عملی جلو می‌رود.

رشته عکاسی در هنرستان چه درس‌هایی دارد؟

در کتاب‌های فتو-گرافیک سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، درس «عکاسی آتلیه و مراسم» در پایه یازدهم و «عکاسی طبیعت، مستند و گزارشی» در پایه دوازدهم آمده است، کنار درس‌های گرافیک. کتاب درسی خود این رشته ۱۲ شغل را برای فارغ‌التحصیلانش نام می‌برد؛ نیمی عکاسی، مثل دستیار عکاس آتلیه، عکاس پرسنلی، عکاس مطبوعاتی و کاربر نرم‌افزار ویرایش تصویر، و نیمی گرافیک. همان کتاب می‌گوید ادامه تحصیل در کاردانی و کارشناسی جداگانه در دو گروه عکاسی و گرافیک است.

هزینه رشته عکاسی: دوربین چقدر است؟

عکاسی بدون دوربین یاد گرفته نمی‌شود. در مهر ۱۴۰۵ ارزان‌ترین دوربین نو با لنز، یک کانن ۲۰۰۰D با لنز ۱۸-۵۵، حدود ۹۵ تا ۹۹ میلیون تومان بود و ارزان‌ترین بدون آینه ورودی، کانن R50، از ۱۳۹٫۵ میلیون تومان شروع می‌شد. پیش از خرید از هنرستان بپرس دوربین مدرسه در اختیار شاگردها هست یا نه.

آزمون عملی عکاسی طراحی نیست؛ یک مصاحبه است. داوطلب نمونه عکس‌هایش را روی گوشی، تبلت یا لپ‌تاپ یا به شکل چاپی و یک سوابق عکاسی همراه می‌آورد. در ۱۴۰۵ این مصاحبه فقط در تهران، در دانشگاه هنر ایران، از ۲۸ شهریور تا ۱ مهر برگزار شد و نمره آن ضریب ۱۲ داشت، یعنی حدود یک چهارم نمره نهایی کدهای با آزمون.

• فقط کسی که در مهلت اعلام علاقه ثبت‌نام کرده و در مصاحبه بوده، می‌تواند کدهای با آزمون را انتخاب کند.
• در شرایط سلامت، ناشنوایی کامل هر دو گوش پذیرفته نمی‌شود؛ مشکل جزئی یک دست، چشم یا پا مانع نیست.
• ۷۸٪ ثبت‌نام‌کنندگان گروه هنر در این سال خانم بودند.

پس اگر از پایه دهم یا یازدهم به کنکور هنر فکر می‌کنی، جمع کردن نمونه کار از همان زمان شروع می‌شود، نه یک ماه پیش از مصاحبه.

برای کار در آتلیه یا عکاسی محصول، خیلی‌ها از دوره کوتاه شروع می‌کنند. سقف شهریه دوره‌های فنی و حرفه‌ای عکاسی در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵ این بود:

• «عکاس دیجیتال»: ۲۸۶ ساعت، ۲۳٫۲ میلیون تومان حضوری.
• «عکاس پرتره و آتلیه»: ۲۲۸ ساعت، ۱۸٫۵ میلیون تومان.
• «عکاس خبری»: ۱۶۸ ساعت، ۱۶٫۸ میلیون تومان.
• «عکاس صنعتی و تبلیغاتی» که فقط شاخه جواهرات و اشیای درخشنده را دارد: ۱۳۰ ساعت، ۱۳ میلیون تومان.

برای عکاسی مراسم و عروسی، لایت‌روم، روتوش، عکس محصول یا فشن استاندارد فنی و حرفه‌ای جداگانه‌ای نیست. دوره‌های آزاد عکاسی در مهر ۱۴۰۵ برای یک دوره جامع ۹۰ تا ۱۲۰ ساعته حدود ۹٫۴ تا ۱۵٫۶ میلیون تومان و برای هر دوره تخصصی ۴٫۹ تا ۱۱٫۵ میلیون تومان بودند. مدرک هیچ‌کدام مجوز کار نیست؛ آنچه کارفرما می‌بیند نمونه کار است.

در یک سایت بزرگ کاریابی، ۷۴۵ آگهی فعال ۱۴ مهر ۱۴۰۵ که با عکاسی جور درمی‌آمد خوانده شد. ۱۰۳ آگهی برای خود عکاس بود: ۴۱ آگهی فقط عکاس، ۴۷ آگهی عکاس و فیلمبردار، ۹ آگهی عکاس و تولید محتوا و ۶ آگهی ادیتور و روتوش عکس.

• موضوع کار: عکس محصول، صنعتی و تبلیغاتی در ۵۵ آگهی، آتلیه، کودک و مراسم در ۲۲، کلینیک زیبایی و پزشکی در ۱۷ و عکاسی خبری فقط در ۲ آگهی آمده بود. یک آگهی می‌توانست چند موضوع داشته باشد.
• نرم‌افزار: فتوشاپ در ۶۴ آگهی، پریمیر در ۳۵، افترافکت در ۲۱ و لایت‌روم در ۱۵ آگهی.
• نمونه کار را ۳۹ آگهی (۳۸٪) خواسته بودند؛ از ۱۷ آگهی که رشته تحصیلی را نوشته بودند، فقط ۵ آگهی رشته عکاسی را نام برده بودند.
• جا: ۶۴ آگهی (۶۲٪) در تهران و بعد مازندران ۸، اصفهان ۷ و خراسان رضوی ۶.
• ۶۲ آگهی سقف سنی داشتند و رایج‌ترین آن ۳۵ سال بود؛ ۱۸ آگهی سابقه را با عدد نوشته بودند و میانه آن ۳ سال بود.

کنار این‌ها ۶۱۱ آگهی دیگر، از ادمین اینستاگرام تا طراح گرافیک، عکاسی را جزو کار نوشته بودند؛ بیشتر عکس گرفتن از محصول با موبایل. یعنی عکاسی بیشتر از آنکه یک شغل جدا باشد، مهارتی است که خیلی شغل‌ها می‌خواهند.

از ۱۰۳ آگهی عکاس مهر ۱۴۰۵، ۲۶ آگهی فقط خانم و ۱۵ آگهی ترجیحا خانم می‌خواستند، روی هم ۴۱ آگهی (۴۰٪). در مقابل فقط ۴ آگهی فقط یا ترجیحا آقا خواسته بودند و ۵۸ آگهی شرطی نداشتند. بیشتر آگهی‌های خانم برای آتلیه کودک و نوزاد، عکس کلینیک زیبایی و عکس فروشگاه‌های لباس و جواهر بود.

اتحادیه عکاسان تهران در ۱۳۹۶ گفته بود طبق مقررات، عکاس مراسم عروسی بانوان باید خانم باشد. در کنکور هم همه کدهای عکاسی جز دو کد دخترانه-پسرانه است و سهم ثابتی برای مردها ندارد.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه حقوق دریافتی خالص عکاسان در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۲۵ میلیون تومان در ماه بود و نیمی از آن‌ها بین ۱۹ تا ۳۰ میلیون می‌گرفتند. همین گروه برای ۱۴۰۵ در تهران میانه ۳۵ میلیون درخواست کرده بود. این گروه ۸۱ نفر است و تفکیک سابقه ندارد.

درآمد عکاسی در آگهی‌ها

از ۱۰۳ آگهی عکاس مهر ۱۴۰۵، ۶۲ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۲۵ و ۳۵ میلیون تومان بود؛ برای عکاس و فیلمبردار هم همین ۲۵ تا ۳۵ میلیون. درآمد عکاس آزاد مراسم یا آتلیه شخصی به تعداد سفارش بستگی دارد و آمار معتبری برای آن پیدا نشد.

آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ سه تغییر را نشان می‌دهند. اول، ویدئو: ۶۶ آگهی از ۱۰۳ (۶۴٪) فیلمبرداری، تدوین یا ریلز را هم خواسته بودند. دوم، موبایل: ۱۶ آگهی عکاسی با گوشی را نام برده بودند و بیشتر آن ۶۱۱ آگهی دیگر عکس محصول با موبایل می‌خواستند. سوم، هوش مصنوعی: ۱۹ آگهی (۱۸٪) آشنایی با ابزارهای هوش مصنوعی را برای ادیت عکس و ساخت محتوا خواسته بودند.

یعنی عکاسی که فقط عکس می‌گیرد، بازار کوچک‌تری دارد. کسی که نور و ترکیب‌بندی را خوب بلد است و کنارش ویدئو، فتوشاپ و ابزارهای تازه را یاد می‌گیرد، هم در آتلیه و هم در تیم تولید محتوا جا پیدا می‌کند. نورپردازی را هم ۳۹ آگهی (۳۸٪) خواسته بودند و ۱۳ آگهی داشتن دوربین و تجهیزات شخصی را.