رشته بازیگری و تئاتر: کنکور هنر، هنرستان و درآمد بازیگری

در دبیرستان رشته‌ای با نام بازیگری نیست. رشته «نمایش» در شاخه فنی و حرفه‌ای و گروه هنر هنرستان‌ها نزدیک‌ترین رشته به بازیگری است؛ شاخه کاردانش فقط «دستیاری تهیه لباس‌های نمایشی» را دارد.

در دانشگاه، بازیگری کارشناسی گروه آزمایشی هنر است. هر دیپلمی، ریاضی، تجربی، انسانی یا هنرستان، می‌تواند گروه هنر را هم کنار گروه خودش انتخاب کند و در کنکور هنر شرکت کند؛ یعنی برای بازیگری لازم نیست از اول هنرستان رفته باشی.

رشته تئاتر چیست؟

در کنکور رشته‌ای با نام «تئاتر» نیست. تئاتر در دانشگاه چند رشته جداست: بازیگری، ادبیات نمایشی برای نوشتن نمایشنامه، طراحی صحنه، نمایش عروسکی و کارگردانی. همه در گروه هنرند.

از هنرستان نمایش به دانشگاه

هنرجوی رشته نمایش برای رفتن به دانشگاه همان راه بقیه را دارد: در یکی از گروه‌های اصلی کنکور ثبت‌نام می‌کند و گروه هنر را هم کنارش برمی‌دارد. یک نکته را از پایه دهم بدان: هنرستانی برای اینکه در کنکور سوابق تحصیلی داشته باشد، باید امتحان نهایی درس‌های عمومی شاخه نظری را هم بدهد. در گروه هنر فقط همین درس‌های عمومی، یعنی فارسی، دینی، عربی، زبان و سلامت، در سوابق حساب می‌شوند.

بازیگری چه سهمی از کنکور هنر دارد؟

گروه هنر در ۱۴۰۵ در کل ۵٬۶۳۲ ظرفیت با آزمون و ۱۱٬۶۰۵ ظرفیت با سوابق تحصیلی داشت. ۸۲ ظرفیت با آزمون بازیگری کمتر از ۱٫۵٪ صندلی‌های با آزمون این گروه است؛ پس رقابت برای کدهای دولتی جدی است. در همان دفترچه کلمه تئاتر در نام هیچ رشته‌ای نیامده و رشته کارگردانی هم بدون پسوند نمایش آمده است. کارگردانی آزمون عملی ندارد و کدهای با آزمونش در دانشگاه سوره مصاحبه دارند.

کنکور هنر سه درس کتبی دارد: درک عمومی هنر با ضریب ۱۲، درک عمومی ریاضی و فیزیک با ضریب ۵ و خلاقیت تصویری و تجسمی با ضریب ۳. برای بازیگری، آزمون عملی هم با ضریب ۱۲ به این‌ها اضافه می‌شود؛ یعنی از ۳۲ ضریب، ۱۲ تا مال اجراست و این حدود ۳۷٫۵٪ نمره آزمون است. چون نمره آزمون ۷۰٪ و سوابق تحصیلی ۳۰٪ وزن دارد، سهم آزمون عملی از نمره نهایی حدود یک چهارم می‌شود.

طبق دفترچه، حتی کدهای «با سوابق تحصیلی» این رشته‌ها هم آزمون عملی را لازم دارند و کسی که در آن شرکت نکند نمی‌تواند این رشته‌ها را انتخاب کند.

زمان‌بندی ۱۴۰۵ و چیزهایی که باید همراه ببری

داوطلب باید بعد از کنکور، از ۲۵ مرداد تا ۵ شهریور ۱۴۰۵ در سایت سازمان سنجش اعلام علاقه می‌کرد. آزمون عملی بازیگری فقط در تهران و در دانشگاه هنر ایران برگزار شد: خانم‌ها از ۲ تا ۹ مهر و آقایان از ۹ تا ۱۲ مهر، به ترتیب نام خانوادگی. داوطلبی که سابقه کار هنری داشت می‌توانست بروشور یا پوستر کارهایش را بیاورد و باید یک قطعه آماده برای اجرای بازیگری داشت.

پس پیش از کنکور، تمرین یک یا دو تکه نمایشی، خواندن نمایشنامه و دیدن تئاتر به اندازه درس‌های کتبی مهم است. کسی که در تهران زندگی نمی‌کند هم باید هزینه و زمان سفر برای این چند روز را از قبل در نظر بگیرد.

آگهی‌های یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ با بازیگر، دوبلور، گوینده، تئاتر و مدیر صحنه، و همه آگهی‌های گروه فیلم و سینما خوانده شد. از ۲۴ آگهی بازیگر، ۲۰ تا را فروشگاه‌ها، برندها و آژانس‌های تبلیغاتی برای ویدئوی شبکه‌های اجتماعی داده بودند؛ ۱۳ تایش فقط خانم می‌خواست. هیچ آگهی‌ای از گروه تئاتر یا شرکت فیلمسازی نبود.

یعنی بازیگری تئاتر و سینما از آگهی پیدا نمی‌شود؛ از راه تئاترهای دانشجویی، کارگاه‌ها، معرفی کارگردان‌ها و تست بازیگری پیدا می‌شود. در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا هم ۹۱٪ بازیگران کارشان را «بسیار رقابتی» دانسته‌اند.

کار هر روز یک بازیگر چیست؟

در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا، کارهای اصلی بازیگر این‌هاست: رفتن به تست‌ها و فراخوان‌های انتخاب بازیگر، خواندن و حفظ کردن متن و تمرین نقش، و همکاری نزدیک با کارگردان و بازیگران دیگر برای پیدا کردن بهترین برداشت از نقش. ۶۰٪ بازیگران کار گروهی را بسیار مهم دانسته‌اند و ۵۴٪ گفته‌اند حدود نیمی از وقت کارشان سرپا هستند. همان طبقه‌بندی، بازیگری را شغلی می‌داند که آمادگی کمی می‌خواهد و معمولا دیپلم کافی است؛ یعنی آنچه کار می‌آورد تمرین و تجربه اجراست، نه مدرک.

گزارش‌های معتبر حقوق، بازیگر را با کارگردان، تصویربردار، صدابردار، تدوینگر، گریمور و مجری در یک گروه «فیلم و سینما» می‌آورند. نیمی از این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ بین ۲۷ تا ۴۲ میلیون تومان خالص در ماه دریافت می‌کردند و میانه ۳۳ میلیون بود.

درآمد بازیگر ماهانه و ثابت نیست؛ پروژه‌ای است و فاصله بین بازیگران مشهور و بقیه بسیار زیاد است. بیشتر بازیگران تئاتر کنار بازیگری درآمد دیگری مثل تدریس، گویندگی یا کار تبلیغاتی دارند. ۱۱ آگهی بازیگر تبلیغاتی که عدد داشتند، میانه ۲۵ تا ۳۵ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند.

یک کارگردان تئاتر در بهمن ۱۴۰۳ گفته بود حضور چهره‌های مشهور قیمت بلیت نمایش را بالا می‌برد و دستمزد آن‌ها از بقیه اهالی تئاتر بسیار بیشتر است. یعنی میانه یک گروه شغلی، درآمد بازیگر تازه‌کار را نشان نمی‌دهد.

درآمد بازیگر در آمریکا

دستمزد بازیگر در آمریکا هم فقط ساعتی منتشر می‌شود: میانه ۲۹٫۰۵ دلار در ساعت در ۲۰۲۵. حدود ۶۷٬۵۰۰ نفر در این شغل کار می‌کنند و تا ۲۰۳۵ تغییر چندانی در تعدادشان پیش‌بینی نمی‌شود؛ حدود ۶٬۳۰۰ فرصت شغلی در آن ده سال باز می‌شود. ۹۱٪ بازیگران کارشان را بسیار رقابتی دانسته‌اند. برای مقایسه، میانه درآمد سالانه تهیه‌کنندگان و کارگردانان ۹۰٬۳۶۰ دلار است و ۷۶٪ آن‌ها بیش از ۴۰ ساعت در هفته کار می‌کنند.