آموزش بازیگری: کلاس، تست بازیگری و درآمد واقعی بازیگر

کلاس بازیگری یا دانشگاه؟

برای بازی در فیلم و تئاتر کسی مدرک دانشگاهی نمی‌خواهد و در آگهی‌هایی که خواندیم هیچ‌کدام مدرک بازیگری نخواسته بودند. دانشگاه برای کسی که می‌خواهد تئاتر را عمیق‌تر بخواند، تدریس کند یا کارگردان شود، ارزش دارد. شرایط کنکور هنر، آزمون عملی و ظرفیت رشته‌های نمایشی در صفحه رشته بازیگری آمده است. برای شروع بازی، یک کلاس جدی و حضور مداوم در گروه‌های تئاتر کافی است.

آموزش بازیگری در ایران از دو راه مجوز می‌گیرد. آموزشگاه‌های آزاد سینمایی زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کار می‌کنند و آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای، استانداردهای رسمی مثل بازیگر پایه و بازیگر سینما را برگزار می‌کنند و هنرجو را به آزمون می‌فرستند. آنچه دردسر می‌سازد، کلاس‌هایی است که هیچ‌کدام از این دو را ندارند. سازمان سینمایی در تیر ۱۴۰۱ اعلام کرده بود برخورد با آموزشگاه‌های آزاد سینمایی بدون مجوز در دستور کارش است، و در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ هنوز آگهی‌ای پیدا می‌شد که «مجوز موسسه فرهنگی هنری» را برای راه انداختن آموزشگاه بازیگری با قرارداد یک تا سه ساله اجاره می‌داد.

پیش از ثبت‌نام این‌ها را بپرس

• مجوز به نام همین آموزشگاه: شماره و نوع مجوز را بخواه و ببین به نام همان جایی است که پول را می‌گیرد، نه شرکتی دیگر.
• مدرس واقعی کلاس: اسم کسی را بپرس که هر هفته سر کلاس می‌آید. آموزشگاه‌های نامعتبر از نام استادان مشهور در تبلیغ استفاده می‌کنند و آن استاد شاید فقط یک جلسه بیاید یا اصلا نیاید.
• ساعت کار عملی: بپرس از هر جلسه چقدرش تمرین و اجرای خود هنرجوست و آخر دوره اجرای صحنه‌ای یا فیلم کوتاه دارید یا نه.
• «تضمین معرفی به کارگردان»: هیچ آموزشگاهی نقش را تضمین نمی‌کند. معرفی یعنی شاید در یک تست شرکت کنی؛ انتخاب شدن با کارگردان است.
• آزمون ورودی یا مصاحبه: آموزشگاه‌های جدی معمولا پیش از ثبت‌نام یک جلسه مصاحبه یا تست کوتاه می‌گذارند و هنرجو را بعد از هر ترم می‌سنجند. کلاسی که هر کس را با هر سطحی در یک گروه بزرگ می‌نشاند، برای تمرین وقت کمی می‌ماند.

کلاس بازیگری جواد عزتی و کلاس بازیگری ژاله صامتی وجود دارد؟

این دو جستجو زیاد انجام می‌شوند. در منابع خبری معتبر خبری ندیدیم که این دو بازیگر کلاس عمومی بازیگری برگزار کنند. در عوض، اسم بازیگران مشهور در عنوان آگهی‌های مشاوره و فراخوان دیده می‌شود. فروردین ۱۴۰۴ پلیس فتای تهران فردی را دستگیر کرد که با صفحه‌ای جعلی به نام یک بازیگر تئاتر، با بیش از ۲۰۰ هزار دنبال‌کننده، به بهانه «کلاس استعدادیابی» از دست‌کم ۱۹ نفر پول گرفته بود. اگر کلاسی به نام یک چهره مشهور دیدی، خبرش را در صفحه رسمی خود او پیدا کن و پیش از دیدن مجوز و قرارداد پولی نده.

آموزش بازیگری در خانه و آنلاین

فیلم‌ها و دوره‌های آنلاین برای تمرین بیان، شناختن روش‌ها و تحلیل بازی بازیگران خوب مفیدند و ارزان‌ترند؛ استاندارد رسمی بازیگر پایه نسخه آنلاین ۱۴٫۶ میلیون تومانی هم دارد. اما بداهه، هم‌بازی و حضور جلوی تماشاگر را تنها در خانه نمی‌شود یاد گرفت. ترکیب معقول این است: تمرین روزانه بیان و بدن در خانه، و یک کلاس یا گروه حضوری برای کار جمعی.

تست بازیگری جلسه‌ای است که کارگردان یا مدیر انتخاب بازیگر در آن می‌بیند تو به نقشی که در ذهن دارد نزدیک هستی یا نه. یعنی تست بیشتر از آنکه امتحان مهارت باشد، جور شدن چهره، سن، صدا و حس تو با یک نقش مشخص است. برای همین بازیگر خوب هم در بیشتر تست‌ها انتخاب نمی‌شود و این به تنهایی نشانه بد بودن بازی نیست.

مراحل یک تست معمولی

• ارسال مشخصات: در ۶۵ آگهی از ۱۵۱ آگهی که خواندیم، از متقاضی عکس، رزومه یا ویدیوی کوتاه خواسته بودند، بیشتر از راه پیام‌رسان‌ها. عکس ساده چهره و تمام‌قد بدون فیلتر کافی است.
• معرفی جلوی دوربین: نام، سن، قد، شهر و تجربه‌ات را کوتاه و آرام بگو. خیلی از کارگردان‌ها همین چند ثانیه را چند بار نگاه می‌کنند.
• اجرای متن: یا یک مونولوگ آماده از خودت، یا چند خط از متن همان پروژه که همان‌جا یا کمی قبل به تو می‌دهند. گاهی یک هم‌بازی جمله‌های مقابل را می‌خواند.
• تغییر دادن بازی: کارگردان معمولا می‌گوید همان صحنه را آرام‌تر، عصبانی‌تر یا با هدف دیگری بازی کن. اینجا می‌بیند هدایت‌پذیر هستی یا نه.
• چند سوال: چرا بازیگری، چه کارهایی دیده‌ای، کدام بازیگر را دوست داری و در چه روزهایی آزادی.

تست بازیگری واقعی پول نمی‌خواهد

۳۰ آگهی از همین ۱۵۱ آگهی صریح نوشته بودند برای تست هیچ هزینه‌ای گرفته نمی‌شود. تست برای پروژه‌ای است که بازیگر لازم دارد، پس پول گرفتن برای «تشکیل پرونده»، «آرشیو» یا «ارزیابی» نشانه این است که کار اصلی فروش چیز دیگری است. یکی از آگهی‌های کرج برای همین «تشکیل پرونده و آرشیو» ۵۰۰ هزار تومان می‌خواست و چند فراخوان دیگر، بعد از تست، به دوره‌های پولی آموزش ختم می‌شدند.

برای تست چه آماده کنیم؟

دو مونولوگ کوتاه و متفاوت (یکی جدی و یکی سبک‌تر) که کامل حفظ هستی، چند عکس تازه، و اگر بازی ضبط‌شده داری، ویدیویی یکی دو دقیقه‌ای. لباس ساده و یک‌رنگ بپوش و اگر نقش سن یا تیپ مشخصی دارد، خودت را به آن نزدیک کن، نه اینکه گریم سنگین بکنی.

آگهی‌های بازیگری در سایت‌های کاریابی بزرگ کم‌اند و بیشترشان برای تولید محتوای شرکت‌ها هستند. برای همین آگهی‌های یک سایت آگهی محلی را در هشت شهر خواندیم: تهران، کرج، مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز، قم و اهواز. از ۱۶۱ آگهی که با جستجوی بازیگر، استخدام بازیگر، تست بازیگری و مدل تبلیغاتی پیدا شد، ۱۵۱ آگهی واقعا درباره بازیگری بود؛ ۱۰۲ تای آن‌ها در مهر و ۳۱ تا در شهریور ۱۴۰۵ منتشر شده بودند.

• چه نوع کاری: ۷۹ آگهی فراخوان پروژه‌های تصویری و نمایشی بودند، از فیلم کوتاه دانشجویی تا سریال تاریخی در شهرک سینمایی. ۵۵ آگهی بازیگر یا مدل برای ویدیوهای تبلیغاتی و صفحه‌های اینستاگرام می‌خواستند و ۴ آگهی بازیگر اتاق فرار و خانه وحشت.
• جنسیت: ۴۸ آگهی فقط خانم و ۷ آگهی فقط آقا می‌خواستند؛ ۷۷ آگهی فرقی نگذاشته بودند. در آگهی‌های تولید محتوا تقریبا همیشه خانم خواسته شده بود.
• سن: بیشتر فراخوان‌ها بازه سنی گسترده‌ای نوشته بودند، از ۵ تا ۷۰ سال، و ۱۶ آگهی صریح کودک یا نوجوان می‌خواستند. یکی از فراخوان‌ها برای زیر ۱۸ سال رضایت والدین را شرط کرده بود.
• بدون سابقه: ۲۵ آگهی نوشته بودند تازه‌کار یا بدون سابقه هم پذیرفته می‌شود.
• پرداخت: ۱۰۱ آگهی دستمزد را توافقی گذاشته بودند و فقط ۷ آگهی بیمه داشتند. سربازی تقریبا هیچ‌جا شرط نبود.

در سایت کاریابی بزرگ هم ۲۱ آگهی با عنوان بازیگر پیدا شد که ۱۸ تای آن‌ها برای ویدیو و صفحه اینستاگرام یک شرکت بود و ۱۳ آگهی فقط خانم می‌خواستند. یعنی بازار کار پیوسته بازیگری امروز بیشتر در تولید محتواست تا در سینما و تئاتر؛ کار سینما و سریال بیشتر پروژه‌ای و کوتاه است.

درآمد بازیگر از هر شغل دیگری ناهموارتر است. چند چهره مشهور قراردادهای بزرگی می‌بندند که خبرش در رسانه‌ها می‌پیچد، اما بیشتر بازیگرها پروژه‌ای کار می‌کنند و بین دو کار ماه‌ها درآمد ثابتی ندارند. برای همین درآمد بازیگر را باید با سه عدد جدا سنجید: آنچه گزارش‌های معتبر حقوق برای کل گروه فیلم و سینما نشان می‌دهند، آنچه آگهی‌ها پیشنهاد می‌دهند، و حداقل حقوق قانونی.

حقوق بازیگران ایرانی در گزارش‌های حقوق

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی شاغلان حوزه فیلم و سینما در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۳ میلیون تومان خالص در ماه بود و نیمه میانی آن‌ها ۲۷ تا ۴۲ میلیون گرفته‌اند. همین گروه برای ۱۴۰۵ میانه ۴۸ میلیون تومان درخواست کرده‌اند. این گروه فقط بازیگرها نیستند و کارگردان، فیلمبردار، تدوینگر، گریمور و مجری را هم با هم می‌شمارد؛ پس عددی برای کسی است که در این صنعت کار پیوسته دارد، نه برای بازیگری که تازه شروع کرده.

آگهی‌ها چه دستمزدی پیشنهاد می‌دهند؟

• هنرور و نقش‌های کوچک سریال: آگهی‌های یک سریال تاریخی در شهرک سینمایی، مهر ۱۴۰۵، روزمزد را دست‌کم ۷۰۰ هزار تومان و یک میلیون تومان برای هر روز نوشته بودند، با تسویه روزانه، سرویس رفت و برگشت و شروع کار از ۶ صبح.
• یک سریال نمایش خانگی: یک آگهی تهران برای بازیگران انتخاب‌شده، هر جلسه فیلمبرداری را ۵ میلیون تومان نوشته بود.
• تولید محتوا در شرکت‌ها: در ۹ آگهی سایت کاریابی که حقوق را نوشته بودند، میانه کف حقوق ۳۰ و میانه سقف آن ۵۰ میلیون تومان در ماه بود؛ این کار تمام‌وقت و شبیه کارمندی است.
• اتاق فرار و نمایش‌های تعاملی: یک آگهی مشهد برای بازیگر اتاق فرار ۱۲ میلیون تومان در ماه نوشته بود.

حساب ساده‌ای کمک می‌کند: هنرور با روزمزد ۷۰۰ هزار تومان باید ۳۱ روز در ماه سر صحنه برود تا به حداقل حقوق قانونی برسد، و با یک میلیون تومان ۲۲ روز. چنین ماه‌هایی کم پیش می‌آید؛ پس روزمزد سریال برای تجربه و دیده شدن است، نه برای گذران زندگی. این حساب ما است و هزینه رفت و آمد را کم نکرده است.

درآمد بازیگر تئاتر

تئاتر برای بیشتر بازیگرها جای یادگرفتن و دیده شدن است، نه جای درآمد. دستمزد معمولا سهمی از فروش بلیت یا مبلغی برای کل دوره اجراست و در گروه‌های کوچک گاهی هیچ. یک کارگردان تئاتر در بهمن ۱۴۰۳ گفته بود چهره‌های مشهور از اهالی تئاتر «دستمزد بالاتری» می‌گیرند و این را «بسیار ناعادلانه» دانسته بود. در آگهی‌هایی که خواندیم، بیشتر فراخوان‌های تئاتر یا دستمزد را توافقی گذاشته بودند یا صریح نوشته بودند پرداختی ندارد.

چه چیزی درآمد بازیگر را بالا می‌برد؟

• کار پیوسته: بازیگری که هر سال چند پروژه پشت سر هم می‌گیرد، به اعتماد کارگردان‌ها و مدیرهای انتخاب بازیگر رسیده است.
• مهارت‌های کنار بازی: گویندگی، اجرا، تدریس به کودکان و نوجوانان و بازی در ویدیوهای تبلیغاتی درآمد ثابت‌تری می‌سازند.
• دیده شدن: نقش با دیالوگ در یک کار پربیننده، دستمزد کار بعدی را تغییر می‌دهد. برای همین بیشتر بازیگرها سال‌های اول نقش کوچک را به نقش نگرفتن ترجیح می‌دهند.

بیشتر بازیگرها سال‌های اول را با چند کار هم‌زمان می‌گذرانند. این کارها هم پول می‌آورند و هم ساعت بازی جلوی جمع یا دوربین را بالا می‌برند. آگهی‌هایی که خواندیم همین راه‌ها را نشان می‌دهند:

• ویدیوهای تبلیغاتی و صفحه‌های شرکت‌ها: بیشترین آگهی پیوسته بازیگری همین است. کار جلوی دوربین را تمرین می‌دهد، اما بازی در آن کوتاه و فروش‌محور است و جای نقش‌پردازی را نمی‌گیرد.
• فیلم کوتاه دانشجویی و جشنواره‌ای: معمولا دستمزد کم یا هیچ دارد، اما بهترین منبع شوریل است. فیلم نهایی را کتبی بخواه.
• هنروری و نقش‌های بی‌دیالوگ: با آن پشت صحنه یک سریال را از نزدیک می‌بینی و آدم‌های صنعت را می‌شناسی. ساعت‌ها طولانی است و کار بیشتر انتظار است.
• اتاق فرار، خانه وحشت و نمایش کودک: بازی زنده هر روزه جلوی تماشاگر، با حقوق ماهانه کم ولی ثابت.
• گویندگی و فن بیان: اگر صدای خوبی داری، استاندارد رسمی گوینده ۱۶۰ ساعت است و راه کتاب صوتی، تبلیغ و دوبله را باز می‌کند. صفحه صداپیشه این مسیر را جدا توضیح داده است.

یک نکته را از همان اول جدی بگیر: از هر کار، حتی یک تبلیغ کوتاه، فیلم بازی خودت را نگه دار. سه یا چهار تکه خوب از همین کارها، شوریلی می‌سازد که در تست بعدی بیشتر از هر مدرکی به چشم می‌آید.