رشته طراحی دوخت: هنرستان، درآمد و بازار کار خیاطی

در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ همه آگهی‌های دسته خیاط و طراحی لباس یک سایت بزرگ کاریابی و آگهی‌هایی که خیاط، دوزنده، چرخکار، الگوساز یا برشکار در عنوانشان بود، تک‌تک خوانده شد. ۱۱۷ آگهی کار دوخت و الگوسازی بود:

• خیاط: ۴۵ آگهی؛ ۳۴ تا در کارگاه‌های تولیدی و ۱۱ تا در مزون و برای لباس مجلسی و عروس
• الگوساز: ۲۶ آگهی؛ ۱۶ تا نرم‌افزار الگوسازی خواسته بودند و جمینی از همه بیشتر
• دوزنده و چرخکار: ۲۲ آگهی
• برشکار: ۱۰ آگهی و سرپرست دوخت یا کارگاه: ۹ آگهی
• کمک خیاط و کمک برشکار: ۵ آگهی

شغل خیاطی کجا پیدا می‌شود؟

۷۸ آگهی از کارگاه‌های تولیدی بود و در اسم ۲۲ کارفرما کلمه مزون، آتلیه یا گالری دیده می‌شد. ۱۰ آگهی هم برای دوخت کیف، چرم، حوله، پرده، قطعه خودرو و منسوجات پزشکی بود؛ چرخکاری فقط در لباس نیست. چند آگهی گفته بودند پیش از استخدام تست عملی یا چند روز کار آزمایشی دارند و پنج آگهی کار در خانه را هم ممکن می‌دانستند.

کارگاه‌ها دنبال دوزنده ماهرند. اتحادیه خیاطان تهران در شهریور ۱۴۰۵ گفت افراد زیادی برای پیدا کردن نیروی فنی و دوزنده به اتحادیه مراجعه می‌کنند و در یک گزارش اسفند ۱۴۰۴ از کارگاه‌های تهران، صاحب کارگاهی گفته بود حتی با حقوق ۲۵ میلیون تومان متقاضی پیدا نمی‌کند. روی دیگر بازار هم سخت است: مسئولان مبارزه با قاچاق در خرداد ۱۴۰۵ پوشاک قاچاق را سالی ۲٫۵ تا ۳ میلیارد دلار برآورد کردند و گفتند برخی برآوردها سهم آن را تا ۳۰ درصد بازار می‌دانند. در مرداد هم از رکود بازار پوشاک و کار تولیدی‌ها با ظرفیت پایین خبر داده شد.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خیاط‌ها در کل کشور در پایان ۱۴۰۴، ۲۳ میلیون تومان خالص در ماه بود و نیمی از آن‌ها بین ۱۶ تا ۳۰ میلیون می‌گرفتند. همین گروه برای ۱۴۰۵، ۳۱ میلیون درخواست کرده بود. این گزارش برای خیاط‌ها شهر و سطح سابقه را جدا نکرده است و فقط ۸ درصد حقوقشان بخش متغیر بود.

حقوق پیشنهادی آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد چه چیزی درآمد را بالا می‌برد. چرخکار و خیاط کارگاه تولیدی معمولا ۲۰ تا ۳۰ میلیون پیشنهاد گرفته بودند، برشکار ۲۷٫۵ تا ۴۲٫۵، خیاط مزون و لباس مجلسی ۳۰ تا ۴۵ و الگوساز ۳۵ تا ۴۷٫۵ میلیون تومان. یعنی الگوسازی و نرم‌افزار الگو، و دوخت لباس مجلسی و عروس، بیشترین اثر را دارند. ۷۵ درصد آگهی‌ها در تهران و البرز بود.

بخشی از کار این حوزه کارمزدی است: کارگر به ازای هر قطعه یا هر کار مزد می‌گیرد، نه حقوق ثابت. در آمار کارگاه‌های صنعتی سال ۱۴۰۱ هم پوشاک کمترین میانگین حقوق را میان همه صنایع داشت؛ پس مهارت تخصصی، مثل الگوسازی یا لباس مجلسی، راه بالا رفتن درآمد است.

طراحی و دوخت در هنرستان رشته‌ای از شاخه فنی و حرفه‌ای در زمینه هنر است، کنار گرافیک و عکاسی. کتاب‌های سال تحصیلی ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۶ آن در مرداد و شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد. بیشتر وقت هنرجو در کارگاه می‌گذرد: در هر پایه دو درس کارگاهی ۸ ساعته در هفته دارد.

• پایه دهم: دامن و لباس زنانه، به‌علاوه دانش فنی پایه با ۳ ساعت در هفته و طراحی و عناصر بصری با ۴ ساعت. دانش فنی پایه پنج بخش دارد: الیاف و نخ، تولید پارچه، ابزار و تجهیزات دوخت، مهارت‌های ورود به بازار پوشاک و تاریخچه لباس.
• پایه یازدهم: لباس بچه‌گانه، از تزیین و گلدوزی تا الگو و دوخت لباس دخترانه و پسرانه، کیف و کلاه و سرویس خواب کودک؛ و مدل‌سازی لباس زنانه.
• پایه دوازدهم: طراحی لباس به روش حجمی و لباس سفارشی. دانش فنی تخصصی با ۴ ساعت در هفته سبک پوشش، تحلیل اندام، رنگ، سایزبندی و خواندن متن فنی را درس می‌دهد و هر بخشش نمره ۱۲ می‌خواهد. کارآموزی ۱۲۰ تا ۲۴۰ ساعت است.

ریاضی و درس‌های عمومی

ریاضی ۱ و ۲ هر کدام ۲ ساعت در هفته در پایه دهم و یازدهم است و پایه دوازدهم ریاضی ندارد؛ شیمی در دهم و فیزیک در یازدهم هم هر کدام ۲ ساعت است. برای الگوسازی اما اندازه‌گیری دقیق و حساب سایز هر روز به کار می‌آید.

دیپلم برای چه کاری است؟

برنامه رسمی این رشته دیپلم را برای کارگر ماهر خیاطی تعریف کرده و پله بعد را لباس‌دوز زنانه. طراح الگو و لباس در کاردانی آمده و طراح مد در کارشناسی. بعد از دیپلم، کاردانی پیوسته طراحی و دوخت ۷۱ واحد است و در ۱۴۰۵ بدون آزمون پذیرش داشت. کتاب همراه هنرجوی پایه دهم «ویژه دختران» چاپ شده است.

رشته خیاطی در هنرستان کاردانش

شاخه کاردانش هم رشته‌های خیاطی دارد: خیاطی لباس زنانه، خیاطی لباس شب و عروس و خیاطی لباس مردانه. کتاب پایه دهم دو رشته اول نازک‌دوزی زنانه است. شرط معدل هر دو شاخه را هنرستان و استان در هدایت تحصیلی پایه نهم اعلام می‌کنند و فهرست وسایل شخصی هر پایه را هم هنرستان می‌دهد.

کسی که هنرستان نرفته، خیاطی را در دوره‌های فنی و حرفه‌ای یاد می‌گیرد. دوره پایه خیاطی زنانه «نازک‌دوز زنانه» است: ۴۶۰ ساعت، ۱۳۹ ساعت نظری و ۳۲۱ ساعت عملی، برای هر کسی که پایه نهم را تمام کرده باشد. امتحانش ۶۵ درصد عملی است. بعد از آن دوره‌های تخصصی‌تر می‌آید. شهریه مصوب ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد استان تهران برای کل دوره، حضوری و مجازی:

• نازک‌دوز زنانه: ۳۵٫۱ و ۲۸٫۱ میلیون تومان
• مانتودوز، ۲۰۰ ساعت بعد از نازک‌دوز: ۲۵٫۹ و ۲۰٫۷ میلیون
• ضخیم‌دوز زنانه: ۴۰٫۴ و ۳۲٫۳ میلیون
• راسته‌دوز، برای کار پشت چرخ صنعتی: ۲۴ و ۱۹٫۲ میلیون
• الگوساز و برش‌کار نازک زنانه: ۳۱٫۴ و ۲۵٫۱ میلیون
• کاربر نرم‌افزار الگوسازی لباس: ۲۵٫۱ و ۲۰٫۱ میلیون

مدرک به چه کاری می‌آید؟

برای استخدام کمتر: در ۱۱۷ آگهی مهر ۱۴۰۵ هیچ کارفرمایی مدرک فنی و حرفه‌ای نخواسته بود و ۵۲ آگهی سابقه یا تجربه می‌خواستند. جای اصلی مدرک جواز کسب است. اتحادیه صنف خیاطان تهران برای جواز خیاطی گواهی مهارت فنی و حرفه‌ای، دیپلم فنی یا مدرک دانشگاهی مرتبط می‌خواهد؛ یا اینکه یک نفر با این مدرک در مغازه کار کند.

جواز خیاطی و مزون

جواز کسب خیاطی از درگاه ملی مجوزها شروع می‌شود و در سامانه اصناف ادامه پیدا می‌کند. شرط‌های اتحادیه تهران: دست‌کم ۱۸ سال، مدرک مهارت یا دیپلم فنی، دوره کوتاه احکام تجارت، مغازه با سند یا اجاره‌نامه، اتاق پرو، دوربین و تایید اماکن. جواز بعد از تایید مدارک در ۳ روز کاری صادر می‌شود و ۵ سال اعتبار دارد. اگر خیاط مرد لباس زنانه بدوزد، اندازه‌گیری و پرو را باید همکار خانم انجام دهد. اتحادیه گفته است مجوزی به اسم مزون صادر نمی‌کند؛ مزون اسم تابلوی همان خیاطی است.