رشته طراحی پارچه و مهندسی نساجی: کنکور، هنرستان و بازار کار

طراحی پارچه یعنی طراحی نقش، رنگ و ساختار پارچه‌ای که بعد برای لباس، پرده، رومبلی یا ملحفه به کار می‌رود. دانشکده‌های هنر دنیا این کار را در سه شاخه درس می‌دهند: چاپ، که طرح روی پارچه آماده چاپ می‌شود؛ بافت، که نقش از درهم رفتن تار و پود روی دستگاه بافندگی ساخته می‌شود؛ و بافتنی یا کشباف، که نقش از حلقه‌های به هم قفل‌شده نخ درمی‌آید.

پایه مشترک همه این شاخه‌ها طرح تکرارشونده است. برنامه درسی دانشگاه ادینبرو در درس پارچه سال دوم بر طراحی، چاپ و طرح تکرارشونده تکیه می‌کند و کار با رایانه برای رنگ و نقش را هم جزو آن می‌داند. طراح پارچه طرحش را طوری می‌کشد که وقتی روی پارچه تکرار شد، درز و پرش دیده نشود، و بعد چند ترکیب رنگ از همان طرح برای مشتری‌های مختلف آماده می‌کند. فتوشاپ، ایلاستریتور و کورل‌دراو ابزارهای رایج این کارند و نرم‌افزارهای مخصوص پارچه هم وجود دارد.

مهندسی نساجی چیست؟

مهندسی نساجی کار فنی تبدیل الیاف به نخ، نخ به پارچه، و رنگرزی و تکمیل پارچه است، به‌اضافه دستگاه‌ها و فرایندهای این کار. کالج نساجی دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی می‌گوید هر کسی که از چادر، باند زخم یا خودرو استفاده کرده، از کار مهندس نساجی سود برده است؛ یعنی نساجی فقط لباس نیست و به پارچه‌های فنی، پزشکی و صنعتی هم می‌رسد. در ایران مهندسی نساجی در ارشد شش گرایش دارد: الیاف، پوشاک، ساختارهای نانولیفی، شیمی نساجی و رنگ، فناوری نساجی و مدیریت تولید.

شمارش ما از دفترچه‌های رسمی کنکور ۱۴۰۵:

طراحی پارچه، گروه هنر: ۳۸۲ ظرفیت

• با آزمون ۱۲۲ ظرفیت: علم و فرهنگ ۶۰، سمنان ۳۱، دانشگاه هنر ایران ۱۶ و الزهرا ۱۵
• با سوابق تحصیلی ۲۶۰ ظرفیت، از جمله پیام نور ۱۵۰ و رسام کرج ۶۰

گروه هنر آزمون عملی هم دارد که در این رشته ضریب ۱۲ دارد؛ یعنی طراحی و دست خوب برای قبولی وزن زیادی دارد.

مهندسی نساجی، گروه ریاضی: ۴۶۷ ظرفیت

• با آزمون ۱۹۵ ظرفیت، فقط در دو دانشگاه: صنعتی اصفهان ۱۰۴ روزانه و ۱۹ نوبت دوم و ۲ سهمیه، و امیرکبیر ۶۵ و ۵ پردیس
• با سوابق تحصیلی ۲۷۲ ظرفیت: یزد ۷۰، رازی ۴۵، گیلان ۵۰، ارومیه ۲۵، بناب ۲۴، نیشابور ۲۸، قم ۱۵ فقط خانم و دانشگاه غیرانتفاعی کار قزوین ۱۵
• دانشگاه آزاد: ۱۱ واحد و ۴ دوره پاره‌وقت، بدون اعلام ظرفیت

جالب است که دانشگاه یزد، در شهری که مرکز نساجی ایران شناخته می‌شود، مهندسی نساجی را فقط با سوابق تحصیلی می‌پذیرد. جز ۱۵ ظرفیت قم، همه ظرفیت‌های مهندسی نساجی برای خانم و آقا باز است. مهندسی نساجی در کارشناسی گرایش ندارد و گرایش‌ها از ارشد شروع می‌شوند.

در هنرستان رشته‌ای با نام طراحی پارچه نیست. چند راه نزدیک به آن هست:

• صنایع نساجی در شاخه فنی و حرفه‌ای، گروه مواد؛ برای کسی که می‌خواهد بعد مهندسی نساجی بخواند یا در کارخانه کار کند
• نساجی عمومی در شاخه کاردانش
• چاپ باتیک و سیلک اسکرین، چاپ باتیک و قلمکار و چاپ دستی در کاردانش؛ نزدیک‌ترین راه به کار طراح پارچه چاپی
• طراحی و دوخت، که کتاب پایه دهمش با نساجی، لیف، نخ و فرایند تولید پارچه شروع می‌شود

کسی که از هنرستان طراحی و دوخت یا رشته‌های هنری می‌آید، برای طراحی پارچه در گروه هنر شرکت می‌کند. کسی که صنایع نساجی خوانده، اگر بخواهد مهندس شود باید در کنکور ریاضی یا با سوابق تحصیلی وارد مهندسی نساجی شود.

همه آگهی‌هایی که در مهر ۱۴۰۵ با کلیدواژه‌های طراح پارچه، طراحی پارچه، نساجی و پوشاک منتشر شده بود، به‌اضافه همه آگهی‌های دسته مهندسی نساجی در یک سایت بزرگ کاریابی خوانده شد. از ۱٬۳۰۹ آگهی، ۴۲۶ آگهی فروشنده و سرپرست فروشگاه پوشاک بودند و تنها ۲۶ آگهی به کار نساجی و پارچه مربوط بود.

از این ۲۶ آگهی، ۱۲ آگهی مهندس یا کارشناس نساجی می‌خواستند، از جمله ریسندگی، بافندگی و رنگرزی و رنگ همانندی. ۷ آگهی اپراتور، تکنسین و بافنده، ۲ آگهی برشکار پارچه، ۳ آگهی فروش پارچه و تنها ۲ آگهی طراح بود: یک طراح پارچه و یک طراح گرافیک برای چاپ پارچه. ۱۴ آگهی رشته مهندسی نساجی را نام برده بودند. ۱۱ آگهی در تهران بود و بقیه در البرز، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، قم، یزد و قزوین؛ یعنی جایی که کارخانه‌ها هستند.

طراح پارچه چطور کار پیدا می‌کند؟

چون آگهی کم است، راه اصلی نمونه‌کار است: مجموعه‌ای از طرح‌های تکرارشونده در چند ترکیب رنگ، چند طرح چاپ‌شده روی پارچه واقعی و اگر بشود چند نمونه بافت. کارگاه‌های چاپ پارچه، تولیدی‌های پوشاک و برندهای لباس و ملحفه معمولا طرح را سفارشی می‌خرند یا طراح را برای یک فصل به کار می‌گیرند. بعضی طراح‌ها هم طرح‌هایشان را به صورت فایل آماده به چند خریدار می‌فروشند. شناختن مرحله‌های تولید، از جدا کردن رنگ برای چاپ تا محدودیت دستگاه بافندگی، فرق یک طراح حرفه‌ای با کسی است که فقط تصویر زیبا می‌کشد.

نتیجه روشن است: طراحی پارچه شغلی است که کمتر آگهی می‌شود و بیشتر از راه نمونه‌کار، سفارش کارگاه‌ها و برندهای پوشاک و کار آزاد پیش می‌رود. مهندسی نساجی بازار کارخانه‌ای دارد، کوچک ولی واقعی. واردات پارچه هم به گفته فعالان این صنعت از حدود ۵۰۰ میلیون دلار در ۱۴۰۰ به حدود ۹۵۰ میلیون دلار در ۱۴۰۳ رسیده و واردات ماشین‌آلات نساجی در ۱۴۰۳ حدود ۴۳۵ میلیون دلار بوده است. نیاز بازار هست، ولی بخش بزرگی از آن هنوز با پارچه وارداتی پر می‌شود.

گزارش‌های حقوق برای مهندسان نساجی یک گروه دارند، ولی سابقه را جدا نکرده‌اند و برای طراح پارچه گروه جدایی ندارند. بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۲۴ تا ۳۹ میلیون می‌گرفتند. در شهرهای بزرگ دیگر میانه ۳۰ میلیون بود. همین گروه در تهران برای ۱۴۰۵، ۴۷ میلیون تومان درخواست کرده‌اند.

کارخانه‌ها چقدر پیشنهاد داده‌اند؟

۱۴ آگهی از ۲۶ آگهی نساجی بازه حقوق داشتند و میانه آن‌ها ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان بود: از ۲۰ تا ۳۴ میلیون برای بافنده و اپراتور تا ۵۰ تا ۶۵ میلیون برای یک کارشناس نساجی و ۶۰ تا ۱۰۰ میلیون برای تعمیرکار خط تولید منسوجات بی‌بافت. آگهی طراح گرافیک چاپ پارچه ۳۰ تا ۳۵ میلیون نوشته بود. درآمد طراح پارچه آزاد به سفارش و نمونه‌کار بستگی دارد و عدد ثابتی ندارد.