اپراتور لیزر چیست؟ کار تکنسین لیزر، شرایط و بازار کار

اپراتور لیزر، که به آن تکنسین لیزر هم می‌گویند، در کلینیک پوست و زیبایی یا مطب پزشک کار می‌کند و دستگاه لیزر موهای زائد را روی پوست مراجع به کار می‌برد. پزشک مسئول، مراجع را می‌بیند و تصمیم می‌گیرد لیزر برای او مناسب است یا نه؛ اپراتور دستگاه را برای پوست و موی همان آدم تنظیم می‌کند، جلسه را انجام می‌دهد و اگر پوست واکنش غیرعادی نشان داد، به پزشک خبر می‌دهد.

لیزر موهای زائد چطور کار می‌کند؟

نور لیزر رنگدانه تیره ساقه مو را هدف می‌گیرد و گرمای آن به فولیکول، یعنی ریشه مو، آسیب می‌زند تا رشد موی بعدی کم شود. به همین دلیل لیزر روی پوست روشن با موی تیره بهترین نتیجه را می‌دهد و موی سفید، بور یا خاکستری را معمولا نمی‌تواند بردارد. نتیجه هم حذف همیشگی نیست: آنچه به دست می‌آید کاهش ماندگار تعداد موهاست و گاهی جلسه نگه‌داری هم لازم می‌شود.

کار اپراتور لیزر چیست؟

کار روزانه اپراتور لیزر چند بخش دارد: پرسیدن سابقه مراجع و چک کردن موردهایی که لیزر را ممنوع یا پرخطر می‌کند، دیدن رنگ پوست و مو، انتخاب و تنظیم دستگاه، تست روی بخش کوچکی از پوست، انجام جلسه با رعایت ایمنی چشم، توضیح مراقبت‌های بعد از جلسه و ثبت تنظیمات در پرونده مراجع تا جلسه بعد از همان نقطه شروع شود. بخش بزرگی از کار هم حرف زدن با مراجع است: آرام کردن کسی که می‌ترسد و گفتن واقعیت به کسی که فکر می‌کند با یک جلسه همه موها می‌رود.

در ایران لیزر موهای زائد کار پزشکی به حساب می‌آید، نه خدمت آرایشگاه. در آذر ۱۴۰۳ خبر رسمی ممنوعیت لیزر درمانی در آرایشگاه‌ها منتشر شد و در آن آمده بود لیزر باید با حضور پزشک انجام شود. اتحادیه آرایشگران زنانه هم گفته است خدمات پوستی کار آرایشگر نیست و پروانه سالن زیبایی آن را پوشش نمی‌دهد.

طرف دیگر ماجرا پزشکان عمومی است. دیوان عدالت اداری در رایی که در ۱۳۹۹ منتشر شد، استفاده پزشک عمومی از دستگاه لیزر در مطب خودش را بلامانع دانست، و در ۱۴۰۳ هم مصوبه‌ای را که کارهای زیبایی را برای پزشکان عمومی ممنوع کرده بود باطل کرد. پس لیزر در مطب و کلینیکی انجام می‌شود که پزشک مسئول دارد، و اپراتور زیر نظر همان پزشک کار می‌کند.

آیا اپراتور لیزر باید پرستار یا ماما باشد؟

ما متن رسمی‌ای پیدا نکردیم که برای اپراتور لیزر مدرک دانشگاهی خاصی را الزامی کند. در عمل، پزشک مسئول کلینیک تصمیم می‌گیرد چه کسی با دستگاه کار کند. از ۵۱ آگهی‌ای که خواندیم، فقط ۳ آگهی رشته دانشگاهی خواسته بودند و هر سه پرستاری یا پیراپزشکی بود. اگر جایی به شما گفت بدون پزشک و در سالن لیزر کار کنید، بدانید این همان کاری است که قانون جلویش را گرفته است.

مرکزهای غیرمجاز

معاون درمان وزارت بهداشت در فروردین ۱۴۰۳ گفت بیش از پنج هزار مرکز غیرمجاز که در کار درمان دخالت می‌کردند در سال قبل تعطیل شدند. این عدد فقط مربوط به لیزر نیست، ولی در خبرهای پلمب کلینیک‌های زیبایی غیرمجاز، لیزر موهای زائد بارها کنار تزریق ژل و بوتاکس آمده است. کار در چنین جایی هم برای مراجع خطر دارد و هم برای خود اپراتور.

همه آگهی‌هایی که در مهر ۱۴۰۵ با کلیدواژه‌های لیزر، اپراتور لیزر و تکنسین لیزر در یک سایت بزرگ کاریابی منتشر شده بود خوانده شد. از ۸۱ آگهی که در عنوانشان لیزر بود، ۵۱ آگهی برای لیزر زیبایی بود و ۳۰ آگهی برای برش لیزری فلز و کار صنعتی که شغل دیگری است.

از این ۵۱ آگهی، ۳۵ آگهی را کلینیک‌های زیبایی و ۱۴ آگهی را مرکزهای درمانی منتشر کرده بودند و ۲ آگهی هم از شرکت‌های تجهیزات پزشکی بود. ۳۶ آگهی در تهران بود، ۵ آگهی در اصفهان و ۴ آگهی در البرز. ۴۳ آگهی فقط خانم می‌خواستند، ۳ آگهی ترجیحا خانم، ۴ آگهی فرقی نگذاشته بودند و تنها ۱ آگهی آقا می‌خواست.

شکل همکاری متنوع بود: ۱۹ آگهی تمام وقت، ۱۹ آگهی پاره وقت، ۱۰ آگهی هر دو و ۳ آگهی قراردادی. ۳۷ آگهی سقف سن نوشته بودند که بیشترشان ۴۰ سال (۱۰ آگهی)، ۳۵ سال (۹ آگهی) یا ۳۰ سال (۶ آگهی) بود. ۲۸ آگهی سابقه کار می‌خواستند، ۲۴ آگهی نام دستگاه را آورده بودند و فقط ۱۰ آگهی از مدرک یا گواهی دوره حرف زده بودند. یعنی کارفرما بیشتر از کاغذ، دنبال کسی است که با دستگاهش کار کرده باشد.

اپراتور لیزر هر روز به این سوال‌ها جواب می‌دهد، پس باید پاسخ درستش را بداند. بر پایه منابع معتبر پوست، بعد از جلسه اول ۱۰ تا ۲۵ درصد موها کم می‌شود و بیشتر مراجعان ۲ تا ۶ جلسه لازم دارند. بعضی منابع پزشکی دست‌کم ۶ جلسه را توصیه می‌کنند. فاصله جلسه‌ها معمولا ۴ تا ۶ هفته است و بعضی کلینیک‌ها ۶ تا ۸ هفته فاصله می‌گذارند، چون مو در چرخه‌های مختلف رشد می‌کند و لیزر روی موی در حال رشد اثر بیشتری دارد.

عوارض عادی و عوارض جدی

عوارض رایج کوچک‌اند و ۱ تا ۳ روز طول می‌کشند: ناراحتی، تورم و قرمزی. ولی انجمن پوست آمریکا هشدار می‌دهد لیزر در دست آدم کم‌تجربه می‌تواند خطرناک باشد و سوختگی، تغییر همیشگی رنگ پوست و جای زخم بماند. تاول، عفونت و فعال شدن تبخال هم در فهرست عوارض ممکن است. به همین دلیل تنظیم درست دستگاه برای هر پوست، مهم‌ترین مهارت اپراتور است.

مراقبت بعد از جلسه

قرمزی و تورم معمولا در چند ساعت اول دیده می‌شود. مراجع باید دست‌کم یک هفته بعد از جلسه از آفتاب دور بماند و پوست برنزه هم نتیجه را کم می‌کند و هم خطر عارضه را بیشتر. اپراتوری که این‌ها را ساده و روشن توضیح بدهد، هم مراجع را حفظ می‌کند و هم کلینیک را از شکایت دور نگه می‌دارد.

مسیر رسمی و یکدستی برای آموزش اپراتور لیزر وجود ندارد و همین چیزی است که پیش از پرداخت شهریه باید بدانید. در فهرست شهریه ۱۴۰۵ آموزشگاه‌های آزاد فنی و حرفه‌ای استان تهران، هیچ دوره‌ای با نام لیزر موهای زائد نیست؛ تنها ردیف‌هایی که در آن لیزر آمده، جوشکاری و حکاکی زیورآلات است. نزدیک‌ترین دوره پوستی آن فهرست، پاکسازی پوست صورت زنانه است با ۶۴ ساعت و سقف شهریه حدود ۱۷٫۹ میلیون تومان.

دوره‌هایی که با نام اپراتور لیزر تبلیغ می‌شوند، معمولا خصوصی‌اند و بعضی وعده گواهی از نهادهای مختلف می‌دهند. ما متنی پیدا نکردیم که بگوید وزارت بهداشت کدام گواهی را می‌پذیرد. پس پیش از ثبت‌نام بپرسید گواهی را چه نهادی صادر می‌کند، چند ساعت کار عملی روی دستگاه دارید و آیا کلینیکی که با آن آموزشگاه همکاری دارد، پزشک مسئول دارد یا نه.

چه چیزهایی را باید یاد بگیرید؟

• پوست‌شناسی: نوع پوست، رنگ مو و تفاوت واکنش پوست‌ها به نور
• ایمنی: عینک مخصوص برای اپراتور و مراجع، کار با دستگاه و بهداشت محیط
• تنظیم دستگاه: انرژی، اندازه نقطه نور و مدت پالس برای هر پوست
• موارد منع: بارداری، مصرف بعضی داروهای آکنه، سابقه تبخال، اسکار کلوئید و سابقه سرطان پوست
• عوارض: شناختن قرمزی و تورم عادی از سوختگی و تاول، و گزارش فوری به پزشک

بیشترین یادگیری بعد از دوره و کنار یک اپراتور باسابقه اتفاق می‌افتد. در آمریکا هم که این کار مجوز دارد، ایالت تگزاس برای کارآموز ۴۰ ساعت آموزش و برای تکنسین ۱۰۰ جلسه لیزر زیر نظر مستقیم در ۱۲ ماه می‌خواهد. یعنی حتی جایی که قانون روشن است، تمرین زیر نظر بخش اصلی کار است.

گزارش‌های حقوق، گروه جداگانه‌ای برای اپراتور لیزر ندارند. نزدیک‌ترین گروهی که دارند آرایشگری است، که در همان کلینیک‌ها و سالن‌ها کار می‌کنند. بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص این گروه در کل کشور در پایان ۱۴۰۴، ۲۴ میلیون تومان در ماه بود و نیمه میانی بین ۱۶ تا ۳۸ میلیون می‌گرفتند. همین گروه برای ۱۴۰۵، ۳۲ میلیون تومان درخواست کرده بودند. به همین دلیل کادر حقوق این صفحه تخمینی است.

آگهی‌های اپراتور لیزر چه عددی نوشته بودند؟

۳۱ آگهی از ۵۱ آگهی بازه حقوق نوشته بودند. میانه حداقل این بازه‌ها ۲۵ و میانه حداکثرشان ۳۵ میلیون تومان در ماه بود. ۱۴ آگهی از پورسانت یا درصد گفته بودند، یعنی درآمد بخشی از اپراتورها به تعداد مراجع بستگی دارد. اپراتوری که با چند دستگاه کار کرده و مراجع ثابت دارد، در گفت‌وگو برای حقوق دست بالاتری دارد.