رشته گرافیک چیست و چه شغل‌هایی دارد؟ بازار کار و درآمد ۱۴۰۵

طراحی گرافیک یعنی رساندن یک پیام با تصویر، رنگ و نوشته: لوگوی یک شرکت، پوستر یک فیلم، جعبه یک محصول، منوی یک کافه یا پست اینستاگرام یک فروشگاه. گرافیست کسی است که این پیام را طوری می‌چیند که هم دیده شود و هم درست فهمیده شود.

رشته گرافیک همین کار را از پایه یاد می‌دهد: طراحی دستی و رنگ، حروف‌نگاری فارسی، صفحه‌آرایی، عکاسی و کار با نرم‌افزارهایی مثل فتوشاپ و ایلاستریتور. در دانشگاه، اسم رسمی این رشته «ارتباط تصویری» است.

کار گرافیک را معمولا در این دسته‌ها می‌بینی:

• هویت بصری و لوگو
• تبلیغات و محتوای شبکه‌های اجتماعی
• بسته‌بندی محصول
• صفحه‌آرایی کتاب، مجله و کاتالوگ
• تصویرسازی
• موشن گرافیک، یعنی گرافیک متحرک

هویت بصری چیست؟

هویت بصری مجموعه نشانه‌هایی است که یک برند را از بقیه جدا می‌کند: لوگو، رنگ‌ها، فونت و شکل یکدست همه طراحی‌هایش. طراح هویت بصری این مجموعه را می‌سازد و برایش راهنما می‌نویسد تا هر کس بعدا برای آن برند طراحی کرد، همان را رعایت کند.

همه آگهی‌های فعال طراح گرافیک در کل کشور را در ۱۱ مهر ۱۴۰۵ یکی‌یکی خواندیم: ۶۱۵ آگهی. برای کسی که می‌خواهد رشته گرافیک بخواند نتیجه روشن است: کارفرما بیشتر از مدرک، می‌خواهد کار تو را ببیند.

• نمونه‌کار، در نیمی از آگهی‌ها. ۴۷ درصد آگهی‌ها صریحا نمونه‌کار خواسته‌اند، ولی فقط ۲۵ درصد مدرک تحصیلی را شرط کرده‌اند که بیشترشان هم کارشناسی رشته‌های هنری است.
• فتوشاپ و ایلاستریتور، تقریبا همه‌جا. ۸۹ درصد آگهی‌ها فتوشاپ و ۷۸ درصد ایلاستریتور خواسته‌اند. بعد از آن‌ها ایندیزاین برای صفحه‌آرایی ۳۰ درصد، کورل ۱۷ درصد و فیگما ۱۳ درصد است.
• کمی ویدیو هم بلد باش. ۴۰ درصد آگهی‌های طراح گرافیک یکی از نرم‌افزارهای ویدیو و موشن، مثل افترافکت یا پریمیر، را خواسته‌اند و ۹ درصد آگهی‌های این دسته اسم شغلشان «گرافیست و تدوینگر» است.
• هوش مصنوعی، به عنوان ابزار. ۴۲ درصد آگهی‌ها از هوش مصنوعی اسم برده‌اند و در بیشترشان، کار با ابزارهای تصویرسازی هوش مصنوعی مهارتی است که گرافیست باید بلد باشد.

در دانشگاه اسم رشته «ارتباط تصویری» است و «گرافیک» هم جداگانه در فهرست رشته‌های کنکور آمده؛ هر دو از گروه هنر پذیرش می‌گیرند. در کنکور ۱۴۰۵، ۶۴٬۹۹۹ نفر در گروه هنر شرکت کردند که ۷۸ درصدشان خانم بودند. ۳۰ درصد نمره از سوابق تحصیلی بود و ۷۰ درصد از آزمون.

این رشته‌ها یک مرحله دوم هم دارند: آزمون عملی طراحی. امسال ۳ مهر برگزار شد، با یک سوال طراحی در ۲۱۰ دقیقه، روی مقوای A3 و فقط با مداد؛ خط‌کش و عکس مرجع مجاز نبود و طرح‌های اولیه هم نمره می‌گرفت. هنرستانی‌ها هم می‌توانند در گروه هنر کنکور بدهند و برای این گروه، امتحان نهایی شاخه خودشان هم به عنوان سابقه پذیرفته می‌شود.

در خود دانشگاه بیشتر کار عملی است: برنامه کارشناسی گرافیک دانشگاه ملی مهارت (فنی و حرفه‌ای سابق) ۱۴۰ واحد است و ۷۵ درصد ساعت‌های آموزشی‌اش عملی، از طراحی پایه و خوشنویسی تا صفحه‌آرایی، پوستر، بسته‌بندی و نرم‌افزارهای گرافیکی. در کارشناسی ارشد هم ارتباط تصویری و تصویرسازی دو گرایش مجموعه هنرهای تصویری و طراحی‌اند.

راه بدون کنکور هم هست: هنرستانی‌ها کاردانی گرافیک را با معدل دیپلم می‌گیرند و در ۱۴۰۵، کارشناسی ناپیوسته رشته‌های هنرهای تجسمی فقط با سوابق تحصیلی پذیرش داشت.

اگر دانشگاه نمی‌روی: دوره مهارتی

سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای برای گرافیک استانداردهای رسمی دارد؛ مثلا «گرافیست گسترده و کاربردی» ۴۴۳ ساعت است، «کاربر گرافیک رایانه‌ای با فتوشاپ» ۴۲۰ ساعت و همین دوره با ایلاستریتور ۳۰۰ ساعت. شهریه رسمی ۱۴۰۵ دوره گرافیست گسترده در آموزشگاه‌های آزاد تهران حدود ۲۴٫۹ میلیون تومان حضوری و ۱۹٫۹ میلیون تومان مجازی است. یادت باشد در آگهی‌ها نمونه‌کار خیلی بیشتر از مدرک خواسته می‌شود.

بیشتر آگهی‌ها مال شرکت‌های کوچک و متوسط است: ۴۰ درصد شرکت‌های ۱۱ تا ۵۰ نفره و ۱۸ درصد زیر ۱۰ نفر. در متن همین آگهی‌ها ۵۷ درصد از شبکه‌های اجتماعی، ۴۵ درصد از چاپ و ۴۲ درصد از ویدیو یا موشن اسم برده‌اند؛ یعنی گرافیست باید برای کارهای تصویری متنوع آماده باشد.

۶۷ درصد آگهی‌ها در شهر تهران است و بعد از آن مشهد، اصفهان و کرج. شرط جنسیت در سه چهارم آگهی‌ها نیست؛ ۲۰ درصد خانم خواسته یا ترجیح داده‌اند و ۴ درصد آقا.

واقعیت این است که گرافیک جزو رشته‌های کم‌درآمد بازار کار است: در گزارش معتبر حقوق ۱۴۰۵، طراحی گرافیک در فهرست ده گروه شغلی با کمترین حقوق آمده است. میانه حقوقی که کارشناس‌های گرافیک تهران در پایان ۱۴۰۴ گرفته‌اند ۲۵ میلیون تومان بوده و در شهرهای بزرگ دیگر، مثل مشهد و اصفهان، ۱۷ میلیون.

چیزی که درآمد را بالا می‌برد سابقه و نمونه‌کار قوی است. در آگهی‌های طراح گرافیک تهران، پیشنهاد برای تازه‌کار حدود ۳۰ میلیون است، برای سه سال سابقه ۴۰ و برای پنج سال ۵۰ میلیون تومان، و آگهی‌های سطح ارشد میانه ۵۲٫۵ میلیون دارند. فریلنس هم در گرافیک رایج است، ولی عدد معتبر سراسری برای درآمد فریلنسرها منتشر نمی‌شود؛ برای همین این صفحه فقط حقوق را با عدد می‌آورد.

طراح گرافیک بیشترین کار را دارد: تبلیغات، پست و استوری، بسته‌بندی، کاتالوگ و هر چیزی که یک شرکت باید به مشتری‌اش نشان بدهد. طراح هویت بصری برای یک برند لوگو، رنگ و قاعده‌های طراحی می‌سازد و بیشتر پروژه‌ای یا در استودیوها کار می‌کند. مدیر هنری چند طراح را هدایت می‌کند و مسئول یکدستی همه کارهای یک کمپین است؛ شغلی که معمولا با چند سال سابقه به آن می‌رسند.

آگهی‌ها هم همین را نشان می‌دهند: از ۶۴۶ آگهی سمت گرافیک، فقط ۵ آگهی «هویت بصری» و ۵ آگهی «مدیر هنری» را در عنوانشان داشتند و بقیه طراح گرافیک می‌خواستند. یعنی بیشتر گرافیست‌ها کار را به عنوان طراح عمومی شروع می‌کنند. طراحی رابط کاربری، موشن گرافیک و تصویرسازی هم گروه‌های جدای همین خانواده‌اند و پایین صفحه پیدایشان می‌کنی.