رشته طراحی صنعتی: کنکور هنر ۱۴۰۵، بازار کار و درآمد

طراحی صنعتی رشته‌ای است که شکل، کاربرد، راحتی و ساخت محصولات تولید انبوه را طراحی می‌کند: صندلی و مبل، لوازم خانگی، ابزار، تجهیزات پزشکی، چراغ و بسته‌بندی. طراح صنعتی هم به زیبایی و کاربر فکر می‌کند و هم به اینکه محصول با چه ماده و روشی ساخته می‌شود و چقدر هزینه دارد. قانون هم طرح صنعتی را همین‌طور تعریف می‌کند: هر ترکیب خط و رنگ یا شکل سه‌بعدی که به یک محصول صنعتی شکل ظاهری خاصی بدهد.

درس‌های رشته طراحی صنعتی

برنامه سراسری کارشناسی این رشته در دهه ۱۳۷۰ تصویب شد و ۱۳۵ واحد در چهار سال دارد: ۱۱۵ واحد درس‌های طراحی و ۲۰ واحد درس عمومی. درس‌ها سه دسته‌اند:

• پایه: مبانی هنرهای تجسمی، طراحی، ماکت‌سازی، عکاسی، هندسه، تاریخ هنر، عوامل انسانی (ارگونومی)، ریاضی و فیزیک
• اصلی: نقشه‌کشی فنی، تاریخ طراحی صنعتی، ارزیابی محصول، اقتصاد، مواد و روش‌های ساخت، جامعه‌شناسی و کامپیوتر
• تخصصی: پروژه‌های طراحی صنعتی، بسته‌بندی، طراحی مبلمان، طراحی محیط، بیونیک و پروژه پایانی، به‌علاوه دو دوره کارآموزی

پیش از انتخاب، فهرست درس‌های دانشگاه موردنظرت را هم ببین.

طراحی صنعتی زیر شاخه کدام رشته است؟

در همه مقطع‌ها جزو گروه هنر است: کنکور کارشناسی در گروه آزمایشی هنر، دانشگاه آزاد در گروه هنر و کارشناسی ارشد در مجموعه امتحانی طراحی صنعتی، میان مجموعه‌های گروه هنر. با این حال پایه مهندسی دارد: فیزیک، مواد و روش‌های ساخت و نقشه‌کشی فنی جزو درس‌هایش است و در دانشگاه علم و صنعت در دانشکده معماری درس داده می‌شود. رشته‌ای با نام طراحی محصول یا مهندسی طراحی محصول در دفترچه‌های ۱۴۰۵ نبود.

در دفترچه‌های ۱۴۰۵، کارشناسی طراحی صنعتی ۶۶۱ صندلی داشت: ۲۹۱ صندلی با آزمون (۴۴٪)، همه در ۹ دانشگاه دولتی، و ۳۷۰ صندلی صرفا با سوابق تحصیلی (۵۶٪). کدهای با آزمون فقط در گروه هنر است و دانشگاه غیرانتفاعی با آزمون ندارد.

از ریاضی یا تجربی هم می‌شود؟

بله. هر داوطلب می‌تواند علاوه بر گروه اصلی خودش، یعنی ریاضی، تجربی یا انسانی، در گروه هنر هم ثبت‌نام کند؛ فقط نمی‌تواند هم‌زمان هنر و زبان را بگیرد، چون این دو آزمون هم‌زمان برگزار می‌شوند. در گروه هنر سهم آزمون ۷۰٪ و سوابق تحصیلی ۳۰٪ است و از سوابق فقط درس‌های عمومی حساب می‌شود.

آزمون عملی طراحی

ضریب درس‌های آزمون کتبی هنر: درک عمومی هنر ۱۲، درک عمومی ریاضی و فیزیک ۵ و خلاقیت تصویری و تجسمی ۳. طراحی صنعتی یک آزمون عملی طراحی هم دارد که با ضریب ۱۲ حساب می‌شود؛ یعنی حدود یک‌چهارم نمره نهایی. آزمون عملی ۱۴۰۵ روز ۳ مهر برگزار شد: ۳۰ تست در ۳۰ دقیقه و ۸ سوال پروژه در ۱۸۰ دقیقه، با تخته شاسی A3 و مداد؛ خط‌کش و شابلون ممنوع بود. فقط کسانی که در آزمون عملی شرکت کرده باشند می‌توانند کدهای با آزمون این رشته را انتخاب کنند.

کدام دانشگاه‌ها؟

صندلی‌های با آزمون: هنر ایران ۴۵ (تهران ۲۵ و کرج ۲۰ پردیس)، الزهرا ۴۰ (فقط خانم)، مازندران ۳۸، علم و صنعت ایران ۳۵، هنر اسلامی تبریز ۳۰ (فقط خانم و ورود بهمن)، بوعلی سینا همدان ۳۰، سمنان ۲۵، هنر اصفهان ۲۱ و دانشگاه تهران ۲۰، به‌علاوه ۷ صندلی سهمیه. سه صندلی مازندران بورس سه کارخانه است، فقط برای آقایان و با مصاحبه: دانشجو در دوران تحصیل ماهی ۳٫۵ میلیون تومان برای ۳۲ ساعت کار می‌گیرد و بعد باید دو برابر مدت بورس برای همان کارخانه کار کند. در کل ۸۶٪ صندلی‌ها برای خانم‌ها و آقایان است.

بدون کنکور

از ۳۷۰ صندلی صرفا با سوابق تحصیلی، ۳۰۰ صندلی در هفت غیرانتفاعی بود، ۳۰ صندلی در پیام نور بهشهر و ۴۰ صندلی دولتی: ۲۰ صندلی هنر اسلامی تبریز فقط برای آقایان و ۲۰ صندلی پردیس کیش دانشگاه تهران. برای این کدها سوابق هر دیپلمی صد درصد حساب می‌شود. دانشگاه آزاد هم این رشته را در ۱۳ واحد تمام‌وقت و یک واحد پاره‌وقت، بدون آزمون، دارد.

در ۱۴ مهر ۱۴۰۵ همه آگهی‌های فعال دسته طراحی صنعتی یک سایت بزرگ کاریابی، به‌علاوه آگهی‌هایی که کلمه‌های طراح صنعتی، طراحی صنعتی، طراح محصول یا ماکت داشتند، خوانده شد: ۲٬۲۷۱ آگهی. ۱۰۲ آگهی عنوان طراح صنعتی یا طراحی محصول داشتند و متن کاملشان بررسی شد. خود دسته طراحی صنعتی هم بیشتر نقشه‌کشی بود: از ۲۶۱ آگهی آن، ۱۱۲ آگهی عنوان نقشه‌کش یا طراح مکانیک داشتند.

آگهی‌های طراح صنعتی چه می‌خواستند؟

• رشته: از ۷۸ آگهی که رشته نوشته بودند، ۴۴ آگهی مهندسی مکانیک و ۳۹ آگهی طراحی صنعتی را می‌پذیرفتند و ۱۴ آگهی هر دو را. ۲۵ آگهی فقط طراحی صنعتی و ۳۰ آگهی فقط مکانیک می‌خواستند.
• نرم‌افزار: سالیدورکس در ۷۳ آگهی، اتوکد در ۴۲، کتیا در ۲۷، راینو در ۱۷ و کی‌شات در ۴ آگهی؛ حتی از ۲۵ آگهی که فقط طراحی صنعتی را می‌پذیرفتند، ۱۷ آگهی سالیدورکس و ۷ آگهی راینو خواسته بودند.
• نمونه کار و سابقه: فقط ۱۵ آگهی صریح نمونه کار خواسته بودند و میانه سابقه خواسته‌شده ۳ سال بود.
• جا و جنسیت: ۵۷ آگهی (۵۶٪) در تهران بود و بعد خراسان رضوی ۱۴، اصفهان ۹ و البرز ۷. ۵۶ آگهی شرط جنسیت نداشتند، ۲۱ آگهی فقط آقا و ۶ آگهی فقط خانم می‌خواستند.
• صنعت: از مبلمان، کاشی و آسانسور تا تابلو برق، دستگاه CNC، کارخانه مواد غذایی و قالب‌سازی.

در ۱۳۴ آگهی نقشه‌کش صنعتی و طراح مکانیک هم ۲۴ آگهی طراحی صنعتی را پذیرفته بودند. عنوان Product Designer در شرکت‌های نرم‌افزاری کار دیگری است: ۷ آگهی این‌چنینی در همان روز طراحی رابط و تجربه کاربری بود، نه طراحی محصول فیزیکی.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، در گروه طراحی و نقشه‌کشی صنعتی میانه حقوق دریافتی خالص در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۲ میلیون تومان در ماه بود و نیمی از افراد بین ۲۶ تا ۴۰ میلیون می‌گرفتند. همین افراد برای ۱۴۰۵، ۴۶ میلیون درخواست کرده بودند. این گروه ۳۱۷ نفر است، طراح و نقشه‌کش را با هم حساب کرده و سطح سابقه را جدا نکرده است.

آگهی‌های مهر ۱۴۰۵ با عنوان طراح صنعتی یا طراحی محصول، در ۴۶ آگهی که عدد داشتند، در میانه ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان پیشنهاد داده بودند و آگهی‌های نقشه‌کش و طراح مکانیک ۳۵ تا ۵۰ میلیون (۴۹ آگهی). این‌ها پیشنهاد آگهی است، نه حقوقی که در نهایت پرداخت شد. طراح صنعتی پروژه‌ای و آزاد هم کار می‌کند، ولی برای درآمد پروژه‌ای عدد معتبری پیدا نشد.

برای کار طراحی صنعتی قاعده‌ای که مجوز یا عضویت در نظام مهندسی بخواهد پیدا نشد. چیزی که قانون از آن محافظت می‌کند خود طرح است. از ۱۴۰۳ «قانون حمایت از مالکیت صنعتی» جای قانون ۱۳۸۶ را گرفته است:

• طرحی ثبت می‌شود که جدید و اصیل باشد: پیش از ثبت در هیچ جای دنیا منتشر نشده باشد و کپی یا تقلید طرح دیگری نباشد.
• طرحی که فقط کارکرد فنی دارد، تغییر ابعاد یک کالای موجود و قطعه یدکی یک محصول مرکب ثبت نمی‌شود.
• ثبت در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور انجام می‌شود و بررسی درخواست حداکثر چهار ماه طول می‌کشد.
• گواهی طرح پنج سال اعتبار دارد و دو بار، هر بار پنج سال، تمدید می‌شود؛ یعنی حداکثر ۱۵ سال.
• در این مدت فقط صاحب طرح حق ساخت، فروش و واردات کالایی را دارد که آن طرح را دارد.

اگر تغییر شکل یک محصول کارکردش را بهتر کند، مثلا دسته‌ای که راحت‌تر در دست جا می‌گیرد، موضوع «نمونه اشیاء مصرفی» است و در همین قانون فصل جداگانه‌ای دارد.