طراح صنعتی: چه کار می‌کند، کجا استخدام می‌شود و چقدر می‌گیرد

نرم‌افزار را در هر سطح به اندازه همان سطح یاد بگیر. فنی و حرفه‌ای برای ابزارها استاندارد دارد، ولی استانداردی با نام طراح صنعتی محصول ندارد؛ نزدیک‌ترین استاندارد تخصصی آن «طراح تجهیزات و ملزومات پزشکی با سالیدورکس» است: ۴۳۰ ساعت، با سقف شهریه حضوری حدود ۳۲٫۵ میلیون تومان در آموزشگاه‌های آزاد تهران در ۱۴۰۵. دوره‌های هر نرم‌افزار و شهریه‌هایشان در صفحه رشته طراحی صنعتی آمده است.

کنار هر دوره، یک پروژه واقعی بساز. کسی که بعد از سطح اول یک صندلی یا قطعه را از اسکیس تا نقشه ساخت برده باشد، برای کارفرما از کسی که فقط چند دوره نرم‌افزار گذرانده جذاب‌تر است.

طراح صنعتی محصولی را طراحی می‌کند که قرار است در کارخانه و به تعداد زیاد ساخته شود. کار او فقط زیبا کردن ظاهر نیست. باید بداند کاربر محصول را چطور در دست می‌گیرد، روی آن می‌نشیند یا تمیزش می‌کند، محصول با چه ماده‌ای و با کدام دستگاه ساخته می‌شود و قیمت تمام‌شده‌اش چقدر می‌شود. خروجی کار او یک فایل سه‌بعدی و نقشه‌ای است که کارگاه بتواند از روی آن بسازد.

در آگهی‌های ۳ آبان ۱۴۰۵ این محصول‌ها را می‌شد دید: مبل و میز اداری، کابینت آشپزخانه و کمد، تخت و سرویس خواب، رادیاتور خودرو و تریلر، دستگاه سورت میوه، پمپ، قطعه آسانسور، تجهیزات آشپزخانه صنعتی، شومینه، کاشی، شیرآلات، کیف و کفش چرمی، کیوسک هوشمند و دستگاه دندان‌پزشکی.

طراح صنعتی، نقشه‌کش و «پروداکت دیزاینر» یکی نیستند

سه عنوان در آگهی‌ها به هم نزدیک‌اند و باید جدا شوند:

• طراح صنعتی از ایده و اسکیس شروع می‌کند و تا محصول قابل ساخت می‌رود. شکل، کاربر و ساخت هر سه با اوست.
• نقشه‌کش صنعتی طرحی را که دیگری داده، به نقشه دقیق با اندازه و تلرانس تبدیل می‌کند. در همان دسته آگهی‌ها بیش از ۱۰۰ آگهی نقشه‌کش بود.
• طراح محصول دیجیتال صفحه اپلیکیشن و سایت طراحی می‌کند و ابزارش فیگماست، نه سالیدورکس. از ۱۴۰ آگهی‌ای که عنوانش طراح صنعتی یا طراح محصول بود، ۵۴ آگهی از همین نوع بود؛ این کار صفحه خودش را دارد: طراحی تجربه و رابط کاربری.

برای کار طراح صنعتی در ایران مجوز یا عضویت در نظام مهندسی لازم نیست. چیزی که قانون از آن حمایت می‌کند خود طرح است: طرح صنعتی ثبت‌شده طبق قانون حمایت از مالکیت صنعتی ۱۴۰۳، پنج سال اعتبار دارد و دو بار تمدید می‌شود.

در ۳ آبان ۱۴۰۵ همه آگهی‌های فعال دسته طراحی صنعتی یک سایت بزرگ کاریابی و همه آگهی‌هایی که در متنشان «طراح صنعتی» یا «طراحی محصول» آمده بود خوانده شد؛ روی هم ۳٬۰۶۱ آگهی. ۱۴۰ آگهی عنوان طراح صنعتی یا طراح محصول داشتند. ۵۴ آگهی طراحی اپلیکیشن و سایت بود و چند آگهی دیگر هم طراحی گرافیک یا مدل‌سازی ساختمان؛ این‌ها کنار گذاشته شدند. ۸۳ آگهی ماند که واقعا طراح صنعتی محصول می‌خواستند و هر کدام کامل خوانده شد.

بعد از تهران، خراسان رضوی با ۱۰ آگهی، البرز با ۹ و اصفهان با ۸ آگهی بیشترین سهم را داشتند. بیشتر کارفرماها کارخانه و کارگاه تولیدی بودند و محل کار در شهرک صنعتی؛ به همین دلیل سرویس رفت و برگشت در ۲۹ آگهی و ناهار در ۲۴ آگهی جزو مزایا بود. پاداش در ۴۸ آگهی، بیمه درمان تکمیلی در ۴۲ و کمک‌هزینه دوره آموزشی در ۱۸ آگهی آمده بود.

این عددها فقط یک سایت کاریابی در یک روز است. در دیوار تهران همان روز تقریبا آگهی‌ای با عنوان طراح صنعتی نبود و جستجوی این عنوان بیشتر طراح گرافیک، طراح طلا و طراح داخلی نشان می‌داد.

طراح صنعتی مجوز ندارد که کارفرما به آن نگاه کند؛ نمونه کار جای مجوز را می‌گیرد. در ۱۱ آگهی آبان ۱۴۰۵ نمونه کار یا پورتفولیو صریحا خواسته شده بود و ۳ آگهی آن را الزامی کرده بودند. یک شرکت نوشته بود مدرک دانشگاهی شرط اصلی نیست و پورتفولیو و توانایی طراحی اهمیت بیشتری دارد. در پژوهشی که سال ۱۳۸۹ درباره ۷ شرکت ایرانی دارای واحد طراحی صنعتی انجام شد هم، همه شرکت‌ها دفتر پروژه‌های دانشجو را از معیارهای اصلی استخدام گفته بودند و ۳ شرکت آزمون طراحی می‌گرفتند.

یک پروژه خوب در پورتفولیو چه دارد؟

• مسئله: محصول برای چه کسی است و مشکل نسخه قبلی چه بود.
• اسکیس‌ها: چند ایده اولیه، نه فقط تصویر نهایی. کارفرما می‌خواهد ببیند چطور فکر می‌کنی.
• مدل و رندر: چند نما از مدل سه‌بعدی و یک یا دو رندر تمیز.
• ساخت: نقشه فنی، جنس هر قطعه و روش ساخت. آگهی‌های کارخانه‌ای بیشتر از هر چیز همین را می‌خواهند.
• نمونه واقعی: عکس ماکت یا نمونه‌ای که ساختی، حتی اگر ساده باشد.

پورتفولیو را برای صنعتی که در آن درخواست می‌دهی مرتب کن. برای کارخانه مبلمان، پروژه صندلی و کابینت را اول بگذار؛ برای شرکت قطعه‌سازی، مهندسی معکوس یک قطعه و نقشه‌های دقیق آن. یک آگهی دقیقا نمونه کار مهندسی معکوس و مدل‌سازی سه‌بعدی را امتیاز گفته بود. سه تا پنج پروژه کامل از ده پروژه نیمه‌کاره بهتر است.

اگر طرحی از خودت داری که می‌خواهی بفروشی یا تولید کنی، پیش از انتشار عمومی به ثبت آن فکر کن: طبق قانون ۱۴۰۳ طرحی ثبت می‌شود که پیش از درخواست ثبت، هیچ جای دنیا منتشر نشده باشد.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه حقوق دریافتی خالص گروه طراحی و نقشه‌کشی صنعتی در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۲ میلیون تومان در ماه بود و نیمی از افراد بین ۲۶ تا ۴۰ میلیون می‌گرفتند. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۴۶ میلیون درخواست کرده بودند، یعنی ۱۴ میلیون بیشتر از آنچه می‌گرفتند. این گروه ۳۱۷ نفر است و طراح و نقشه‌کش را با هم حساب کرده و سطح سابقه را جدا نکرده است.

آگهی‌های ۳ آبان ۱۴۰۵ عدد دیگری می‌گویند: در ۴۱ آگهی که حقوق را نوشته بودند، میانه بازه پیشنهادی ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان بود. آگهی‌های تهران (۲۴ آگهی) ۳۵ تا ۵۰ میلیون و آگهی‌های شهرهای دیگر (۱۷ آگهی) ۳۰ تا ۴۵ میلیون پیشنهاد داده بودند. این‌ها پیشنهاد آگهی است، نه حقوقی که در نهایت پرداخت شد.

درآمد طراح صنعتی در ایران به چه چیزی بستگی دارد؟

• شهر: در تهران بالاتر است، هم در حقوق دریافتی و هم در پیشنهاد آگهی‌ها. ولی میانه دریافتی شهرهای کوچک (۲۸ میلیون) از کلان‌شهرهای دیگر (۲۷ میلیون) کمتر نبود.
• سابقه و مسئولیت: تنها آگهی کارشناس ارشد ۶۰ تا ۸۰ میلیون پیشنهاد داده بود. سرپرست و مدیر طراحی محصول هم در آگهی‌ها بود، ولی آنقدر کم که عددش قابل اتکا نیست.
• رشته: ۱۶ آگهی که طراحی صنعتی را پذیرفته بودند ۳۰ تا ۵۰ میلیون و ۱۴ آگهی که فقط مکانیک می‌خواستند ۳۵ تا ۴۵ میلیون پیشنهاد داده بودند؛ فرق دو رشته در حقوق آگهی‌ها کم است.
• مزایا: در کارخانه‌ها پاداش، وام، سرویس و ناهار بخشی از درآمد واقعی است و در عدد حقوق دیده نمی‌شود.
• کار آزاد و پروژه‌ای: بعضی طراح‌ها کنار کار ثابت برای کارگاه‌های کوچک پروژه می‌گیرند. برای درآمد پروژه‌ای طراح صنعتی عدد قابل اتکایی پیدا نشد و در ۸۳ آگهی فقط یک آگهی پروژه‌ای بود.