بازار کار شبکه در ۱۴۰۵: کدام شغل‌ها، کدام مدرک‌ها و چه درآمدی

شغل شبکه یعنی نگه داشتن راه ارتباط کامپیوترها، سرورها و سرویس‌های یک سازمان: از سوئیچ و روتر و فایروال تا سرورهای ویندوز و لینوکس، مجازی‌سازی و پشتیبان‌گیری. هر بانک، شرکت اینترنتی، کارخانه یا اداره‌ای که چند ده کامپیوتر دارد، به کسی نیاز دارد که اگر شبکه قطع شد، بداند از کجا شروع کند.

این گروه چهار شغل دارد که در عمل به هم وصل‌اند. کارشناس شبکه روی تجهیزات و مسیر ارتباط کار می‌کند؛ مدیر سیستم یا ادمین سیستم سرورها، حساب کاربران، ایمیل و مجازی‌سازی را اداره می‌کند؛ کارشناس NOC شبکه را شبانه‌روزی پایش می‌کند و خطا را پیش از آنکه کاربر بفهمد پیدا می‌کند؛ کارشناس دیتاسنتر رک‌ها، برق، سرمایش و سخت‌افزار مرکز داده را نگه می‌دارد.

مدیر سیستم کیست؟

مدیر سیستم کسی است که سرورها و سرویس‌های داخلی سازمان را سرپا نگه می‌دارد: Active Directory، سرورهای فایل و ایمیل، ماشین‌های مجازی با VMware یا Hyper-V، به‌روزرسانی، پشتیبان‌گیری و دسترسی‌ها. در شرکت‌های کوچک یک نفر هم کار شبکه را انجام می‌دهد و هم کار سیستم را؛ در سازمان‌های بزرگ این دو تیم جدا هستند.

کنار این ۳۳۱ آگهی اصلی، ۲۲۸ آگهی کارشناس عمومی فناوری اطلاعات بود که معمولا شبکه و سیستم یک شرکت کوچک را با هم اداره می‌کند. در همان دسته ۱۸۴ آگهی پشتیبانی کاربران و Help Desk، ۱۸۱ آگهی امنیت و ۱۰۶ آگهی DevOps هم بود؛ این سه، گروه‌های جداگانه‌ای در راه تا کار دارند ولی از نظر مهارت به شبکه نزدیک‌اند و راه جابه‌جایی میان آن‌ها باز است.

۲۶۰ آگهی از ۳۳۱ آگهی اصلی در تهران بود و بعد از آن اصفهان، مشهد، کرج و شیراز. ۱۱۴ آگهی در عنوان آقا خواسته بودند و فقط ۶ آگهی خانم؛ بقیه شرطی در عنوان نداشتند. ۶۵ آگهی هم برای سطح ارشد، سرپرست یا مدیر بود؛ یعنی بازار برای کسی که چند سال سابقه دارد، روشن‌تر از تازه‌کارهاست.

در متن کامل ۳۰۱ آگهی اصلی، ۱۲۷ آگهی مانیتورینگ با ابزارهایی مثل Zabbix و PRTG، ۱۲۵ آگهی سیسکو، ۱۲۱ آگهی مجازی‌سازی، ۱۰۳ آگهی ویندوز سرور و Active Directory، ۹۷ آگهی لینوکس، ۹۲ آگهی فایروال و ۷۳ آگهی میکروتیک خواسته بودند. ۱۰۵ آگهی هم از یک مدرک مثل CCNA، MCSA، MTCNA یا LPIC نام برده بودند و ۴۰ آگهی اسکریپت‌نویسی و اتوماسیون. ۱۰۶ آگهی فقط آقا می‌خواستند و ۱۶۱ آگهی شرط جنسیت نداشتند.

آینده این کار یکدست نیست. اداره آمار کار آمریکا پیش‌بینی می‌کند شمار مدیران شبکه و سیستم از ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۵ حدود ۴ درصد کم شود، ولی همچنان سالانه حدود ۱۳٬۴۰۰ فرصت شغلی داشته باشد. دلیل‌هایی که خودش می‌آورد: ابزارهای خودکار، سپردن شبکه به ارائه‌دهندگان خدمت و جایگزین شدن بخشی از کار با DevOps. در همان پیش‌بینی، معماران شبکه ۸ درصد رشد دارند، چون هوش مصنوعی و سرویس‌های ابری شبکه‌های بزرگ‌تر و پیچیده‌تری می‌خواهند.

معنای عملی‌اش این است: کار تکراری مثل تنظیم دستی تک‌تک دستگاه‌ها کم می‌شود و کسی که اتوماسیون، اسکریپت‌نویسی با Python یا Ansible، مجازی‌سازی و امنیت را کنار شبکه بلد است، جای محکم‌تری دارد. همین را آگهی‌های ایران هم نشان می‌دهند: ۱۰۶ آگهی DevOps کنار ۱۸۴ آگهی شبکه.

شبکه در ایران: سرمایه‌گذاری و قطعی

معاون وزیر ارتباطات در ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ گفت ظرفیت شبکه انتقال داده بیش از ۵۰ درصد بیشتر شده و به بیش از ۱۰ ترابیت بر ثانیه رسیده، مدیریت شبکه کاملا خودکار شده و بیش از ۸۶ هزار کیلومتر فیبر نوری بین‌شهری داریم. مدیرعامل یک شرکت زیرساخت در مهر ۱۴۰۳ گفته بود بیشتر مرکزهای داده ایران کوچک‌اند و تامین برق بیرون از تهران مشکل است.

از طرف دیگر، اینترنت از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۶ خرداد ۱۴۰۵ تقریبا قطع بود و کسب‌وکارها با سرویس‌های ویژه و گران به اینترنت وصل می‌شدند. چنین دوره‌هایی کار تیم شبکه را سنگین‌تر و مهم‌تر می‌کند، ولی شرکت‌هایی را که به اینترنت وابسته‌اند ضعیف می‌کند و استخدام را کند می‌کند.

یک مسیر شروع معمول در فنی و حرفه‌ای این است: Network+، بعد سیسکو یا میکروتیک و بعد لینوکس؛ روی هم حدود ۱۵۰ تا ۱۷۰ ساعت و ۴۸ تا ۵۲ میلیون تومان حضوری در تهران ۱۴۰۵. برای مدیر سیستم، دوره «مدیر سرویس‌دهنده‌های مایکروسافت» ۴۱۶ ساعت و حدود ۶۹٫۶ میلیون تومان است. برای NOC و دیتاسنتر دوره جداگانه‌ای در فهرست فنی و حرفه‌ای پیدا نکردیم.

بیشتر کسانی که وارد این کار می‌شوند، از پشتیبانی کاربران و Help Desk شروع می‌کنند و بعد از یکی دو سال به شبکه یا سیستم می‌روند. مهندسی کامپیوتر در دانشگاه پایه نظری محکم‌تری می‌دهد، ولی کارفرما بیشتر می‌پرسد چه شبکه‌ای را خودت راه انداخته‌ای.

شبکه‌های بزرگ شبانه‌روزی و هفت روز هفته پایش می‌شوند. در مرکز عملیات شبکه، خطاها معمولا سه سطح دارند: کارشناس سطح یک هشدار را می‌بیند و ثبت می‌کند، اگر حل نشد به سطح دو و بعد سطح سه ارجاع می‌دهد. پس شروع کار در NOC یعنی کار شیفتی، شب و آخر هفته، و دنبال کردن دستورالعمل‌های دقیق.

اداره آمار کار آمریکا هم می‌گوید مدیران شبکه و سیستم ممکن است عصر، شب یا آخر هفته کار کنند، چون خرابی منتظر ساعت اداری نمی‌ماند. از ۳۹ آگهی NOC مهر ۱۴۰۵، ۱۴ آگهی در عنوان آقا خواسته بودند. کار در دیتاسنتر هم بیشتر سرپایی است: نصب سرور در رک، کابل‌کشی و سر زدن به سیستم‌های برق و سرمایش.

خوبی NOC این است که تازه‌کار در مدت کوتاه با خرابی‌های واقعی روبه‌رو می‌شود و ابزارهای پایش را یاد می‌گیرد؛ بسیاری از کارشناسان شبکه از همین‌جا شروع کرده‌اند.

گزارش‌های معتبر حقوق، شبکه و مجازی‌سازی را یک گروه جدا آورده‌اند. کارشناسان این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ماهانه ۳۳ میلیون تومان داشتند و نیمی از آن‌ها ۲۶ تا ۴۳ میلیون.

آگهی‌ها پیشنهاد بالاتری داشتند. ۸۰ آگهی از ۳۰۱ آگهی اصلی عدد نوشته بودند و میانه بازه آن‌ها ۳۵ تا ۴۵ میلیون تومان بود: کارشناس شبکه ۳۰ تا ۴۵ میلیون و مدیر سیستم ۳۸٫۵ تا ۵۰ میلیون. کارشناس عمومی IT هم ۳۵ تا ۴۵ و پشتیبانی کاربران ۳۰ تا ۴۰ میلیون پیشنهاد گرفته بود؛ یعنی رفتن از پشتیبانی به شبکه و سیستم، درآمد را کمی بالا می‌برد. برای NOC فقط ۴ آگهی عدد داشتند، با میانه ۳۵ تا ۴۲٫۵ میلیون.