شغل تست نرم افزار: تستر و QA چه می‌کند، چه یاد بگیرد و چقدر درآمد دارد

طبق سرفصل رسمی ISTQB، هیئت بین‌المللی تست نرم‌افزار، تست مجموعه فعالیت‌هایی است برای پیدا کردن ایراد و ارزیابی کیفیت محصولات نرم‌افزاری. تست فقط اجرای برنامه نیست: خواندن نیازمندی‌ها، طراحی حالت‌های آزمون، اجرا، گزارش ایراد و پیگیری رفع آن همه جزو این کار است.

تست، QA و QC چه فرقی دارند؟

تست کنترل کیفیت محصول است: یعنی نرم‌افزار ساخته‌شده را بررسی می‌کنیم. تضمین کیفیت یا QA سمت فرایند است: یعنی روش کار تیم طوری باشد که ایراد کمتری ساخته شود. خود ISTQB می‌گوید در عمل این دو را اغلب به جای هم به کار می‌برند و در آگهی‌های ایران هم «کارشناس QA» و «کارشناس تست نرم‌افزار» تقریبا یک شغل‌اند.

سطح‌ها و نوع‌های تست

تست در چند سطح انجام می‌شود: تست واحد که معمولا برنامه‌نویس می‌نویسد، تست یکپارچگی که اتصال بخش‌ها را می‌سنجد، تست سیستم که کل محصول را بررسی می‌کند و تست پذیرش که می‌پرسد محصول نیاز کاربر را برآورده می‌کند یا نه. کنار تست عملکردی، تست‌های غیرعملکردی هم هست: کارایی و بار، امنیت، سازگاری با مرورگر و دستگاه، و کاربردپذیری.

سرفصل ISTQB صریح می‌گوید حتی با خودکارسازی گسترده، تست دستی همچنان لازم خواهد بود؛ چون کشف ایرادهای غیرمنتظره و قضاوت درباره تجربه کاربر را دستگاه به‌تنهایی انجام نمی‌دهد.

۱۰۹ آگهی از ۱۲۰ آگهی در تهران بود و ۱۱۲ آگهی شرط جنسیت نداشتند؛ این شغل از نظر جنسیت از بازترین شغل‌های فنی است. در متن کامل آگهی‌ها، ۹۳ آگهی تست API یا Postman، ۶۶ آگهی SQL، ۶۳ آگهی تست دستی، ۵۵ آگهی Playwright یا Cypress، ۴۹ آگهی Jira، ۴۶ آگهی Selenium، ۴۵ آگهی تست بار و کارایی و ۴۵ آگهی Agile یا اسکرام خواسته بودند.

۳۹ آگهی تست موبایل و ۴۰ آگهی یک زبان برنامه‌نویسی مثل Python، JavaScript یا Java را نام برده بودند. فقط ۱۲ آگهی از ISTQB حرف زده بودند و ۱۹ آگهی از هوش مصنوعی. یعنی کارفرماهای ایرانی بیشتر مهارت عملی با ابزار را می‌سنجند تا مدرک.

رشته‌ای با نام تست نرم‌افزار در کنکور نیست. راه دانشگاهی معمول، مهندسی کامپیوتر یا علوم کامپیوتر است، ولی بسیاری از تسترها از رشته‌های دیگر آمده‌اند. در فهرست شهریه فنی و حرفه‌ای تهران ۱۴۰۵ هم دوره‌ای با نام تست نرم‌افزار، ISTQB یا Selenium پیدا نکردیم؛ نزدیک‌ترین دوره، پایتون است با ۱۱۰ ساعت و حدود ۲۳٫۷ میلیون تومان حضوری.

یک مسیر عملی

1. یادگرفتن پایه‌های تست: سطح‌ها، نوع‌ها، طراحی حالت آزمون و نوشتن گزارش ایراد خوب.
2. تست API با Postman و یادگرفتن SQL برای بررسی داده‌ها؛ این دو پرتکرارترین خواسته آگهی‌ها بودند.
3. یک زبان برنامه‌نویسی، معمولا Python یا JavaScript، و بعد یک ابزار خودکارسازی مثل Playwright یا Selenium.
4. ساختن نمونه‌کار: تست یک سایت یا اپلیکیشن واقعی، نوشتن گزارش‌ها و گذاشتن کد تست خودکار در یک مخزن.

مدرک ISTQB از ایران

آزمون سطح پایه ISTQB، یعنی CTFL، ۴۰ سوال دارد، قبولی با ۲۶ پاسخ درست است، ۶۰ دقیقه وقت دارد و برای غیرانگلیسی‌زبان‌ها ۲۵ درصد وقت بیشتر؛ این مدرک تاریخ انقضا ندارد. سوابق خود ISTQB یک هیئت ملی ایرانی را نام برده‌اند، ولی سرفصل‌هایی که برایش ثبت شده قدیمی است و برگزاری آزمون امروزش را تایید نکردیم. Pearson هم از ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ آزمون ساکنان ایران را متوقف کرده است. پس پیش از پرداخت هزینه، راه برگزاری آزمون را دقیق بپرسید.

گزارش جهانی کیفیت نرم‌افزار در آبان ۱۴۰۴ نشان داد ۸۹ درصد سازمان‌ها هوش مصنوعی مولد را در کار کیفیت آزمایش یا استفاده می‌کنند: ۳۷ درصد در تولید و ۵۲ درصد در مرحله آزمایشی، ولی فقط ۱۵ درصد در کل سازمان. میانگین افزایش بهره‌وری ۱۹ درصد بود، یک‌سوم سازمان‌ها نتیجه چندانی ندیده بودند و ۵۰ درصد گفته بودند مهارت هوش مصنوعی ندارند. طراحی حالت آزمون حالا پرکاربردترین استفاده از هوش مصنوعی در تست است.

یعنی هوش مصنوعی کار تکراری را سریع‌تر می‌کند، ولی کسی که بداند چه چیزی را باید تست کرد، خروجی هوش مصنوعی را بسنجد و ریسک را بفهمد، ارزشمندتر می‌شود. در آمریکا هم پیش‌بینی می‌شود شمار تحلیلگران تضمین کیفیت و تسترهای نرم‌افزار از ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۵ حدود ۵ تا ۶ درصد بیشتر شود.

چه مهارتی ارزشش بیشتر می‌شود؟

سه مهارت در این تغییر محکم‌تر می‌شوند: خودکارسازی تست با کد، چون خروجی هوش مصنوعی هم باید در یک خط آزمون خودکار اجرا شود؛ تست API و داده، چون بیشتر محصول‌ها امروز از سرویس‌های به‌هم‌وصل ساخته شده‌اند؛ و فکر کردن به ریسک، یعنی تشخیص اینکه کدام بخش محصول اگر خراب شود بیشترین ضرر را می‌زند. تستری که فقط سناریوی آماده را اجرا می‌کند، بیشترین فشار را از ابزارهای خودکار و هوش مصنوعی حس می‌کند.

گزارش‌های معتبر حقوق برای تست نرم‌افزار گروه جدا دارند. در تهران در پایان ۱۴۰۴، میانه دریافتی ماهانه سطح میدلول ۳۹ میلیون تومان بود و نیمی از آن‌ها ۳۴ تا ۵۱ میلیون؛ سطح جونیور میانه ۲۸ میلیون و سطح سنیور میانه ۵۰ میلیون تومان داشت. یعنی پله‌های تجربه در این شغل فاصله درآمدی روشنی دارند.

فقط ۱۸ آگهی از ۱۲۰ آگهی عدد نوشته بودند و میانه بازه آن‌ها ۴۲٫۵ تا ۶۰ میلیون تومان بود؛ برای کارشناس QA ۴۰ تا ۵۵ میلیون. شمار آگهی‌های عددی کم است و باید با احتیاط خوانده شود.