دواپس چیست؟ کار مهندس DevOps، مهارت‌ها و حقوق

DevOps از دو کلمه Development (توسعه) و Operations (عملیات) ساخته شده است. پیش‌تر برنامه‌نویس‌ها کد می‌نوشتند و تیم دیگری آن را روی سرورها اجرا و نگهداری می‌کرد و هر انتشار نسخه کند و پرخطا بود. DevOps مجموعه‌ای از فرهنگ، روش و ابزار است که این دو کار را به هم وصل می‌کند: کد خودکار ساخته، آزمایش و منتشر می‌شود و سرورها با کد تعریف و پایش می‌شوند.

برای سنجیدن کار تیم‌های DevOps امروز پنج معیار رایج است: فاصله تغییر تا انتشار، تعداد انتشارها، نرخ انتشارهای مشکل‌دار، زمان برگشتن از انتشار مشکل‌دار و نرخ انتشارهای اضطراری بعد از حادثه. بیشتر مطلب‌های فارسی هنوز از چهار معیار حرف می‌زنند؛ مدل تازه پنج معیار دارد.

دواپس فرهنگ است یا شغل؟

هر دو. کتاب SRE گوگل دواپس را مجموعه‌ای آزاد از روش‌ها و فرهنگ می‌داند که دیوار بین توسعه، عملیات، شبکه و امنیت را برمی‌دارد، ولی درباره جزئیات اداره روزانه سرورها چیز زیادی نمی‌گوید. شرکت‌ها برای پر کردن همین جای خالی عنوان «مهندس دواپس» را ساخته‌اند: کسی که ابزار، خط انتشار و زیرساخت لازم برای این فرهنگ را می‌سازد. در بعضی شرکت‌ها اصلا تیم جدای عملیات نیست و خود برنامه‌نویس‌ها هر دو کار را می‌کنند.

یکی از ایده‌های مهم این حوزه «بودجه خطا» است: پایداری ۱۰۰ درصد تقریبا برای هیچ سرویسی هدف درستی نیست، جز چیزهایی مثل باتری قلب و ترمز ضدقفل. تیم یک هدف دسترس‌پذیری می‌گذارد و تا وقتی خطاها از آن کمتر است، اجازه دارد سریع نسخه تازه منتشر کند.

از ۲٬۲۰۴ آگهی فعال ۱۵ مهر ۱۴۰۵ یک سایت بزرگ کاریابی که با این کلمه‌ها جور درمی‌آمد، ۱۸۴ آگهی خود دواپس، SRE و کلاد بود؛ ۱۲۸ آگهی کارشناس شبکه و زیرساخت هم بود که اینجا حساب نشده است. مهارت‌هایی که آمده بود:

• کوبرنتیز ۱۵۳ آگهی (۸۳٪)، لینوکس ۱۵۰ (۸۲٪)، CI/CD مثل GitLab CI و Jenkins ۱۴۷ (۸۰٪)، داکر ۱۳۸ (۷۵٪)، پایش با Prometheus و Grafana ۱۲۱ (۶۶٪)، پایتون، Go یا Bash ۱۱۷ (۶۴٪) و Terraform یا Ansible ۱۰۵ آگهی (۵۷٪).
• ابرهای خارجی مثل AWS و Azure در ۲۵ آگهی و ابرهای داخلی یا OpenStack هم در ۲۵ آگهی آمده بود.
• آنکال، شیفت یا پاسخگویی شبانه‌روزی در ۳۴ آگهی (۱۸٪) نوشته شده بود.
• سطح: ۱۰۷ آگهی کارشناس و ۶۹ آگهی کارشناس ارشد؛ ۳۹ آگهی سابقه را با عدد نوشته بودند و میانه آن ۳ سال بود.
• ۱۶۵ آگهی شرط جنسیت نداشتند و ۵۳ آگهی کارت پایان خدمت می‌خواستند.

یعنی دواپس شغل ورود به بازار کار نیست؛ بیشتر کارفرماها کسی را می‌خواهند که چند سال برنامه‌نویسی یا ادمین سیستم کرده باشد.

در دفترچه‌های کنکور ۱۴۰۵ رشته‌ای به اسم دواپس یا رایانش ابری نیست. راه رایج کارشناسی مهندسی کامپیوتر یا علوم کامپیوتر است و در کارشناسی ارشد گرایش شبکه‌های کامپیوتری. در آگهی‌ها هم ۷۲ آگهی رشته کامپیوتر و فناوری اطلاعات را نام برده بودند. مهندسی کامپیوتر در کنکور ۱۴۰۵ حدود ۵٬۰۸۴ صندلی با آزمون داشت. در کارشناسی ارشد، کنار گرایش شبکه‌های کامپیوتری، رشته مهندسی فناوری اطلاعات گرایش «فناوری و علم شبکه» دارد و درس سیستم‌های عامل و شبکه در آزمون ارشد کامپیوتر هست. فنی و حرفه‌ای هم برای داکر، کوبرنتیز یا رایانش ابری استانداردی در فهرست شهریه ۱۴۰۵ تهران ندارد؛ نزدیک‌ترین دوره‌هایش لینوکس، شبکه، سیسکو، میکروتیک و برنامه‌نویسی شل است.

مدرک‌های بین‌المللی رایج این حوزه:

• CKA برای کوبرنتیز: ۴۴۵ دلار، دو سال اعتبار؛ آزمونی دوساعته و عملی که روی خود کوبرنتیز انجام می‌شود و یک فرصت تکرار دارد.
• مدرک‌های AWS: ۱۰۰ تا ۳۰۰ دلار، سه سال اعتبار؛ Google Associate Cloud Engineer: ۱۲۵ دلار، سه سال.
• LPIC-1 برای لینوکس: دو آزمون ۹۰ دقیقه‌ای با ۶۰ سوال و پنج سال اعتبار؛ مدرک‌های Azure هر سال رایگان تمدید می‌شوند.

اما برای کسی که در ایران زندگی می‌کند، گرفتن این مدرک‌ها سخت است: AWS در قوانین آزمونش مدرک هویتی می‌خواهد که اقامت در کشوری بدون تحریم را نشان دهد، و Pearson از ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزاری بعضی آزمون‌هایش را برای ساکنان ایران متوقف کرده است. پیش از پرداخت، شرایط کشور را در صفحه رسمی همان آزمون بخوانید. در عمل، پروژه واقعی و نمونه کار در گیت جای مدرک را می‌گیرد.

دواپس در ایران با یک محدودیت جدی کار می‌کند: بیشتر سرویس‌های ابری خارجی برای ایران بسته‌اند، پس شرکت‌ها روی ابرهای داخلی یا سرورهای خودشان کار می‌کنند. هم‌روش سرویس مبتنی بر کوبرنتیز می‌فروشد و پارس‌پک سرور ابری و PaaS؛ آروان‌کلاد هم در خرداد ۱۴۰۲ از طرف وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم شد.

برای همین در آگهی‌ها OpenStack و مجازی‌سازی کنار کوبرنتیز زیاد آمده است و تجربه کار با زیرساخت خود شرکت، نه فقط کنسول ابرهای بزرگ، ارزش بیشتری دارد.

تحریم در کار روزانه دواپس چه شکلی دارد؟

• Docker Hub از سال‌ها پیش آی‌پی‌های ایران را می‌بندد؛ ابرهای داخلی هم برای همین رانر اختصاصی می‌فروشند که ایمیج را بدون دغدغه تحریم بسازد.
• گیت‌هاب با مجوز وزارت خزانه‌داری آمریکا برای ساکنان ایران باز است، ولی پرداخت ممکن است بسته شود.
• از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۶ خرداد ۱۴۰۵ اینترنت بین‌الملل تقریبا کامل قطع بود و شرکت‌ها با اینترنت ویژه و سیم‌کارت‌های خاص کار کردند. در چنین شرایطی، کسی که بتواند سرویس را بدون وابستگی به منابع خارجی بالا نگه دارد ارزش زیادی دارد.
• در نظرسنجی‌ای که دی ۱۴۰۳ منتشر شد، برنامه‌نویس‌های ایرانی گفته بودند حدود ۱۰ درصد وقت کاری روزانه صرف دور زدن تحریم و فیلترینگ می‌شود.

کار پایداری یعنی گاهی شب و تعطیل هم پاسخگو بودن. گوگل برای تیم‌های SRE خودش قاعده‌هایی گذاشته است:

• دست‌کم ۵۰٪ وقت برای کار مهندسی و حداکثر ۲۵٪ برای آنکال.
• حداکثر دو حادثه در هر شیفت ۱۲ ساعته.
• زمان پاسخ معمولا ۵ دقیقه برای سرویس‌های حساس و ۳۰ دقیقه برای بقیه.
• جبران کار بیرون از ساعت اداری با مرخصی یا پول.

به حساب گوگل، اگر همیشه دو نفر آنکال باشند و شیفت‌ها هفتگی باشد، یک تیم در یک شهر دست‌کم ۸ نفر لازم دارد تا هر نفر ماهی یک هفته آنکال باشد؛ تیمی که در دو منطقه زمانی کار می‌کند با ۶ نفر در هر طرف هم جلو می‌رود و شیفت شب را حذف می‌کند، چون کار شبانه به سلامت آسیب می‌زند.

این‌ها هدف یک شرکت بزرگ است، نه وضع همه شرکت‌های ایرانی. در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵، ۳۴ آگهی آنکال یا شیفت را نوشته بودند؛ پیش از قبول کار بپرس آنکال چند نفره است و جبرانش چیست.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، میانه حقوق دریافتی خالص دواپس و SRE در سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۴۰ میلیون تومان در ماه بود و نیمی از آن‌ها بین ۳۲ تا ۴۹ میلیون می‌گرفتند. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۵۹ میلیون درخواست کرده بودند و نیمی بین ۴۷ تا ۶۹ میلیون خواسته بودند. بیرون از تهران دریافتی کمتر بود: میانه کلان‌شهرها ۳۱ و شهرهای کوچک ۲۸ میلیون. میانه کارشناس ارشد و مدیر در کل کشور ۶۰ میلیون بود.

حقوق مهندس دواپس در آگهی‌ها

فقط ۳۰ آگهی از ۱۸۴ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۵۰ و ۸۰ میلیون تومان بود: سطح کارشناس ۴۵ تا ۷۰ میلیون (۱۵ آگهی) و کارشناس ارشد ۸۰ تا ۱۱۰ میلیون (۱۱ آگهی). بیشتر شرکت‌ها حقوق را «توافقی» می‌نویسند.

فاصله بزرگ دریافتی و پیشنهاد آگهی‌ها دو دلیل دارد: آگهی‌ها بیشتر دنبال نیروی باتجربه‌اند و تنها ۸ آگهی برای تازه‌کار بود، و فقط ۳۰ آگهی از ۱۸۴ عدد حقوق نوشته بودند. پس عدد آگهی را حقوق شروع کار حساب نکن. سطح کار بیشترین اثر را دارد: پیشنهاد آگهی‌های کارشناس ارشد ۸۰ تا ۱۱۰ میلیون بود، در برابر ۴۵ تا ۷۰ میلیون برای کارشناس.