دیتاسنتر چیست؟ کار کارشناس دیتاسنتر، مسیر یادگیری و درآمد

در دانشگاه علمی‌کاربردی رشته‌ای با نام «مهندسی فناوری مراکز داده و مجازی‌سازی» هست که بدون کنکور و با سوابق تحصیلی پذیرش می‌شود. در آگهی‌ها مدرک کامپیوتر بیشتر از همه پذیرفته شده بود و برق و مکانیک بعد از آن، بیشتر برای کار تاسیسات.

درباره مدرک‌های بین‌المللی بدان که سیسکو طبق سیاست رسمی‌اش اجازه آزمون به ساکنان ایران نمی‌دهد؛ دوره‌ها در ایران برگزار می‌شود ولی مدرک رسمی سیسکو نه. در مسیر پایین، دوره‌ها به سه سطح چیده شده‌اند: تازه‌نفس (سخت‌افزار سرور، کابل‌کشی، ویندوز سرور، لینوکس، تاسیسات و ESXi)، ماهر (vSphere، SAN و NAS، Veeam، CCNA و TIA-942) و سوپرحرفه‌ای (vSAN، NSX، طراحی مرکز داده، Site Recovery، OpenStack و مدیریت پروژه).

دیتاسنتر یا مرکز داده جایی است که زیرساخت فناوری اطلاعات در آن کار می‌کند: سرورهایی که برنامه‌ها روی آن‌ها اجرا می‌شود، ذخیره‌سازهایی که داده‌ها را نگه می‌دارند و شبکه‌ای که همه را به هم و به اینترنت وصل می‌کند. وقتی پیامی می‌فرستی، کارت بانکی می‌کشی یا فیلمی را آنلاین می‌بینی، درخواستت در یکی از این ساختمان‌ها پاسخ داده می‌شود.

مرکز داده چیست؟ همان دیتاسنتر، با اسم فارسی

«مرکز داده» معادل فارسی Data Center است و دیتاسنتر و دیتا سنتر همان را می‌گویند. فرقش با اتاق سرور یک شرکت کوچک این است که مرکز داده برای کار بی‌وقفه طراحی می‌شود: برق و سرمایش پشتیبان دارد، ورود و خروجش کنترل می‌شود و همه چیز شبانه‌روز پایش می‌شود.

یک مرکز داده از شش بخش ساخته شده است:

• سرور، ذخیره‌ساز و شبکه: تجهیزاتی که داخل رک‌ها نصب می‌شوند؛ بیشتر سرورها دو منبع تغذیه دارند تا با خرابی یکی خاموش نشوند.
• برق: برق شهر، UPS و باتری برای قطعی‌های کوتاه، دیزل ژنراتور برای قطعی‌های طولانی و تابلوها و PDUهایی که برق را به هر رک می‌رسانند.
• سرمایش: دستگاه‌های تهویه سالن سرور (CRAC و CRAH)، چیلرها و گاهی خنک‌کاری مایع. رطوبت هم کنترل می‌شود، چون رطوبت بالا زنگ‌زدگی و رطوبت پایین الکتریسیته ساکن می‌آورد؛ تخلیه‌ای در حد ۲۵ ولت می‌تواند به تجهیزات آسیب بزند.
• اعلام و اطفای حریق: معمولا با گاز، چون آب به تجهیزات آسیب می‌زند.
• امنیت فیزیکی: کنترل تردد، دوربین و مجوز ورود برای هر کسی که وارد سالن می‌شود.
• پایش: نرم‌افزارهایی که دما، برق، وضعیت سرورها و شبکه را لحظه‌به‌لحظه نشان می‌دهند و هشدار می‌دهند.

این‌ها جای کم و برق زیادی می‌خواهند. بر پایه گزارش‌های معتبر انرژی، مرکزهای داده دنیا در ۲۰۲۴ حدود ۴۱۵ تراوات‌ساعت، یعنی نزدیک ۱٫۵ درصد برق جهان، مصرف کردند و پیش‌بینی می‌شود این عدد تا ۲۰۳۰ به حدود ۹۴۵ تراوات‌ساعت برسد؛ موتور اصلی این رشد هوش مصنوعی است.

همه مرکزهای داده یک‌جور نیستند و اسمشان معمولا می‌گوید مال چه کسی‌اند و چه خدمتی می‌دهند:

• دیتاسنتر سازمانی: مال خود یک بانک، اپراتور یا شرکت بزرگ، برای سامانه‌های خودش. بخش بزرگی از آگهی‌های این شغل از همین مرکزهاست.
• کولوکیشن و میزبانی: شرکتی ساختمان، برق، سرمایش و اینترنت را آماده می‌کند و مشتری سرور خودش را در رک او می‌گذارد یا سرور اجاره می‌کند. کارشناس این مرکزها مدام سرور مشتری نصب و جابه‌جا می‌کند.
• دیتاسنتر ابری: سرویس‌دهنده‌ای که منابع پردازش و ذخیره را به‌صورت سرویس می‌فروشد. نوع خیلی بزرگ آن «هایپراسکیل» نام دارد که معمولا دست‌کم ۵٬۰۰۰ سرور دارد.
• دیتاسنتر لبه: مرکزهای کوچک نزدیک کاربر برای کارهایی که تاخیر کم می‌خواهند.
• دیتاسنتر ماژولار یا کانتینری: مرکز داده پیش‌ساخته که لوله‌کشی و سرمایشش از قبل آماده است و سریع راه می‌افتد.

دیتاسنتر داخلی و خارجی یعنی چه؟

وقتی شرکت‌های میزبانی از «سرور ایران» و «سرور خارج» حرف می‌زنند، منظورشان جای فیزیکی مرکز داده است. سایتی که روی دیتاسنتر داخلی است در قطعی اینترنت بین‌الملل هم برای کاربران داخل کشور باز می‌ماند؛ قطعی تقریبا کامل اینترنت از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۶ خرداد ۱۴۰۵ این فرق را برای بیشتر کسب‌وکارها روشن کرد. همین، تقاضا برای میزبانی داخلی و نیرو برای مرکزهای داده داخلی را بالا برده است.

مرکزهای داده ایران بیشتر کوچک‌اند. مدیرعامل یک شرکت زیرساخت در مهر ۱۴۰۳ گفته بود مرکز داده خودشان نزدیک ۵۹۰ رک در سطح تیر ۳ دارد و در ایران مرکز داده بالای ۵۰۰ رک کم پیدا می‌شود، ولی مرکزهای کوچک زیادی در تهران و شهرهای دیگر هست. در دی ۱۴۰۲ هم تفاهم‌نامه ساخت یک شهرک مرکز داده در شاهرود امضا شد: طرحی پنج‌ساله با حدود ۱٬۵۰۰ رک، ۱۴ مگاوات برق و سرمایه‌ای حدود ۷۰ میلیون دلار.

در متن کامل ۴۳ آگهی اصلی، یعنی آگهی‌هایی که دیتاسنتر یا مرکز داده در عنوانشان بود، این مهارت‌ها بیشتر از همه آمده بود: پایش و ابزارهای مانیتورینگ ۲۷ آگهی، سخت‌افزار سرور ۲۴، کابل‌کشی و رک ۱۹، مجازی‌سازی ۱۴، لینوکس ۱۳، ذخیره‌سازی ۱۲، سرمایش ۱۲، UPS و برق اضطراری ۱۱ و پشتیبان‌گیری و بازیابی ۱۱. ۲۲ آگهی هم از یک مدرک مثل CCNA، Network+، VCP یا LPIC نام برده بودند. هیچ آگهی‌ای زبان انگلیسی را جداگانه شرط نکرده بود، ولی بیشتر نام ابزارها و دستگاه‌ها انگلیسی است.

۳۰ آگهی از ۴۳ آگهی اصلی مدرک دانشگاهی نوشته بودند: ۲۶ آگهی کامپیوتر یا فناوری اطلاعات، ۱۰ آگهی برق و ۵ آگهی مکانیک را پذیرفته بودند و پایین‌ترین مقطع در ۲۷ آگهی کارشناسی و در ۲ آگهی کاردانی بود. ۱۲ آگهی سابقه را عددی نوشته بودند، از یک تا هفت سال و بیشتر سه سال. ۲۵ آگهی کارت پایان خدمت می‌خواستند و ۲۷ آگهی سقف سنی داشتند، با میانه ۴۰ سال. هیچ آگهی‌ای دورکاری نبود؛ این کاری است که باید در ساختمان مرکز داده انجام شود.

شرط جنسیت به نوع کار بسته است: ۹ آگهی از ۱۰ آگهی عملیات و شیفت و ۷ آگهی از ۱۱ آگهی نصب و نگهداری فقط یا ترجیحا آقا خواسته بودند، ولی در مهندسی زیرساخت فقط ۴ آگهی از ۲۱ چنین شرطی داشت. کنار این ۵۵ آگهی، ۷۱ آگهی شبکه، سیستم و NOC هم در متنشان از مرکز داده نام برده بودند؛ یعنی این مهارت‌ها در شغل‌های همسایه هم خریدار دارد.

گزارش‌های معتبر حقوق، گروه جداگانه‌ای برای دیتاسنتر ندارند. نزدیک‌ترین گروه «شبکه و مجازی‌سازی» است که کارشناس زیرساخت، کارشناس شبکه و کارشناس مجازی‌سازی را در بر می‌گیرد؛ عددهای جدول از همین گروه است. کارشناسان این گروه در تهران در پایان ۱۴۰۴ میانه دریافتی ۳۳ میلیون تومان داشتند و برای ۱۴۰۵ میانه ۴۵ میلیون درخواست کرده بودند. سطح ارشد ۴۸ میلیون گرفته بود و مدیر ۶۳ میلیون.

از ۵۵ آگهی دیتاسنتر فقط ۶ آگهی حقوق را اعلام کرده بودند: نصب و راه‌اندازی ۲۵ تا ۵۰ میلیون، عملیات و مانیتورینگ ۳۵ تا ۴۰ و ۴۰ تا ۶۰ میلیون، تاسیسات ۴۰ تا ۶۰ و ۴۷ تا ۷۰ میلیون و یک مهندس ارشد مرکز داده ۹۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان در ماه. ۱۴ آگهی شغل‌های همسایه که از مرکز داده نام برده بودند، میانه بازه ۵۰ تا ۶۰ میلیون داشتند. عدد کم آگهی‌های باحقوق یعنی این‌ها نمونه‌اند، نه میانگین بازار.

چه چیزی درآمد را بالا می‌برد؟

رفتن از نصب و شیفت به مهندسی زیرساخت، یاد گرفتن مجازی‌سازی و ذخیره‌سازی، کار در مرکزهای بزرگ بانکی و اپراتوری و چند سال سابقه. کار شیفتی و شب در قانون کار اضافه‌دستمزد دارد و در قرارداد باید روشن باشد.

کار در مرکز داده ایرانی چند دشواری خاص دارد که در آگهی‌ها هم پیداست. اول برق: مدیرعامل همان شرکت زیرساخت گفته بود تامین برق بیرون از تهران مشکل است و خودشان هم پیش‌تر مشکل برق داشته‌اند. برای همین UPS، باتری و دیزل ژنراتور در ۱۱ آگهی آمده و آگهی‌های نگهداری فیزیکی آمادگی برای شرایط اضطراری را خواسته‌اند.

دوم قطعی اینترنت: در قطعی‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، سرویس‌هایی که روی مرکزهای داده داخلی بودند برای کاربران داخل کشور سرپا ماندند و کسب‌وکارهایی که به اینترنت بین‌الملل وابسته بودند آسیب دیدند. همان مدیرعامل گفته بود تحریم یکی از دلیل‌های رشد خدمات ابری و مرکز داده در کشور است و قانون خاصی هم برای مرکزهای داده وجود ندارد.

اگر سوالت بیشتر درباره بازار کل شبکه است تا خود مرکز داده، صفحه مدیریت سیستم و شبکه آن را با همه آگهی‌های این حوزه توضیح داده است.