درآمد مهندسی مکانیک: مهندس مکانیک چیست، رشته و بازار کار

اداره آمار کار آمریکا مهندسان مکانیک را کسانی می‌داند که حسگرها و دستگاه‌های مکانیکی و حرارتی، از جمله ابزار، موتور و ماشین را پژوهش، طراحی، توسعه، ساخت و آزمایش می‌کنند. یعنی هرجا چیزی حرکت می‌کند، گرم یا سرد می‌شود یا نیرو منتقل می‌کند، کار مهندس مکانیک است: از قطعه خودرو و پمپ تا تهویه ساختمان و توربین نیروگاه.

کار روزانه‌اش می‌تواند طراحی سه‌بعدی و تحلیل تنش با نرم‌افزار باشد، نظارت بر ساخت و کنترل کیفیت در کارخانه، نگهداری تجهیزات یا طراحی تاسیسات ساختمان. برای همین مکانیک یکی از گسترده‌ترین رشته‌های مهندسی است و نگهداری، تاسیسات و ساخت و تولید در راه تا کار صفحه‌های جدای خودشان را دارند.

کار روزانه مهندس مکانیک چیست؟

در طبقه‌بندی رسمی مشاغل آمریکا، پرتکرارترین کارهای مهندس مکانیک این‌هاست: خواندن و تفسیر نقشه‌ها و گزارش‌های فنی، طراحی، ارزیابی، نصب و نگهداری محصول و تجهیزات، تعیین قطعه‌ها و اصلاح طرح تا با مشخصات و مقررات جور شود، و بررسی علت خرابی دستگاه‌ها. عنوان‌هایی که شاغلان برای خودشان نوشته بودند هم همین گستردگی را نشان می‌دهد: مهندس طراحی، مهندس محصول، مهندس تجهیزات، مهندس آزمون و مهندس پروژه.

مهندس طراح با نقشه‌کش صنعتی چه فرقی دارد؟

نقشه‌کش صنعتی از روی طرح، نقشه ساخت و مدل سه‌بعدی آماده می‌کند: اندازه‌ها، روش اتصال و جزئیاتی که کارگاه برای ساختن لازم دارد. مهندس طراح خود طرح را می‌سازد، آن را تحلیل می‌کند و تصمیم می‌گیرد چه قطعه‌ای با چه جنسی کار را انجام می‌دهد.

در آگهی‌های مهر ۱۴۰۵، ۱۳۹ آگهی طراحی و تحلیل با میانه پیشنهاد ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان و ۶۲ آگهی نقشه‌کشی با میانه ۳۰ تا ۴۵ میلیون بود. در آمریکا هم رشد شغل مهندسان مکانیک بسیار سریع‌تر از میانگین پیش‌بینی شده و شمار نقشه‌کش‌های مکانیک رو به کاهش است. نقشه‌کشی راه ورود خوبی است، ولی بهتر است همان‌جا نماند.

همه آگهی‌های گروه مهندسی مکانیک یک سایت بزرگ کاریابی در مهر ۱۴۰۵ خوانده شد. مکانیک از پرآگهی‌ترین رشته‌های مهندسی است و بیشتر کارفرماها کارخانه‌ها، شرکت‌های خدمات مهندسی، نفت و گاز و خودروسازی بودند. نیمی از آگهی‌ها با عنوان کلی «مهندس مکانیک» یا «کارشناس مکانیک» بودند و بقیه بین طراحی، تاسیسات و سیالات، تولید و کنترل کیفیت، نگهداری و نقشه‌کشی پخش شده بودند.

نرم‌افزاری که بیشتر خواسته شده بود SolidWorks در ۲۷۳ آگهی بود، بعد AutoCAD در ۲۶۳ و CATIA در ۱۴۲. ۶۱۵ آگهی سابقه کار خواسته بودند و ۱۴۳ آگهی انگلیسی.

آگهی‌های مهندسی مکانیک چه شرطی داشتند؟

بیشتر آگهی‌ها در سطح کارشناس بودند (۹۲۶ آگهی)، ۱۹۱ آگهی کارشناس ارشد و ۱۰۳ آگهی مدیر میانی. ۱٬۲۰۸ آگهی تمام‌وقت بود و فقط ۱۶ آگهی دورکاری داشت؛ این کاری است که در محل انجام می‌شود. ۲۸ آگهی کارآموزی بود.

در ۱٬۰۰۰ آگهی کمترین مدرک خواسته‌شده کارشناسی بود، در ۱۱۰ آگهی کارشناسی ارشد و در ۷۰ آگهی کاردانی. ۷۵۷ آگهی پایان خدمت سربازی را شرط کرده بودند و ۹۰۵ آگهی سقف سن داشتند که در ۲۷۱ آگهی ۳۵ سال یا کمتر بود.

صنعت ایران چقدر جا برای مهندس مکانیک دارد؟

کار مهندس مکانیک به کارخانه‌ها گره خورده است. در آخرین آمارگیری رسمی از کارگاه‌های صنعتی ۱۰ نفر کارکن و بیشتر، که داده‌های سال ۱۴۰۱ را جمع کرد، ۲۱٬۷۳۸ کارگاه بررسی شد و ۱٬۷۹۷ کارگاه در آن سال غیرفعال بودند. بی‌ثباتی بازار با ۱۵٫۱٪ و کمبود قطعه یا فرسودگی ماشین‌آلات با ۸٫۷٪ از دلیل‌های تعطیلی بودند. یعنی بازار کار این رشته با حال صنعت بالا و پایین می‌رود.

برای کار در کارخانه و طراحی محصول پروانه لازم نیست. ولی برای طراحی، نظارت و اجرای تاسیسات مکانیکی ساختمان، مهندس مکانیک پروانه اشتغال نظام مهندسی ساختمان در رشته «تاسیسات مکانیکی» می‌گیرد؛ یکی از هفت رشته اصلی این قانون، کنار معماری، عمران، تاسیسات برقی، شهرسازی، نقشه‌برداری و ترافیک.

طبق آیین‌نامه، اولین پروانه، پایه ۳، بعد از ۳ سال کار یا کارآموزی پس از کارشناسی و قبولی در آزمون داده می‌شود. این سابقه برای کارشناسی ارشد ۲ سال و برای دکتری ۱ سال است. رسیدن به پایه‌های ۲، ۱ و ارشد به ترتیب ۴، ۵ و ۶ سال سابقه در پایه قبلی و قبولی در آزمون همان پله را می‌خواهد.

آزمون نظام مهندسی تاسیسات مکانیکی چه درس‌هایی دارد؟

آزمون کتاب‌باز است و حدنصاب قبولی در بیشتر صلاحیت‌ها ۵۰٪ است. منابع آن قانون و آیین‌نامه‌ها، قراردادها، مبحث‌های مقررات ملی ساختمان (از جمله مبحث ۱۴ تاسیسات مکانیکی، ۱۶ تاسیسات بهداشتی و ۱۷ لوله‌کشی گاز)، فهرست‌بهای تاسیسات مکانیکی و پایه‌های ترمودینامیک، مکانیک سیالات و انتقال حرارت است. فهرست رسمی مدرک‌های قابل قبول را هم کمیسیون هم‌ارزی تعیین می‌کند؛ مدرک‌های نزدیک مثل ساخت و تولید به آن کمیسیون می‌روند.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق، میانه حقوق دریافتی خالص مهندسان مکانیک و هوافضا در تهران و در سطح کارشناس در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۶ تا ۴۱ میلیون می‌گرفتند. همین افراد برای ۱۴۰۵ میانه ۴۸ میلیون تومان درخواست کرده بودند؛ رقمی که می‌خواهند، نه رقمی که می‌گیرند.

۴۲۹ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۴۰ و ۵۰ میلیون تومان بود. مهندسانی که چند سال سابقه، یک نرم‌افزار تخصصی و زبان انگلیسی دارند معمولا از این عدد بالاترند.

کدام کار مکانیک بیشتر پیشنهاد می‌گیرد؟

در آگهی‌ها، نگهداری و تعمیرات با میانه ۴۷٫۵ تا ۶۵٫۵ میلیون تومان بالاتر از بقیه بود. حرارت و سیالات با ۴۰ تا ۵۵ بعد از آن آمد و نقشه‌کشی با ۳۰ تا ۴۵ پایین‌ترین بود. طراحی و تحلیل و تولید و کنترل کیفیت هر دو میانه ۴۰ تا ۵۰ میلیون داشتند.