درآمد مهندس مکانیک: حقوق هر سطح و شهر، کار طراحی و راه استخدام

ترتیب مهم‌تر از تعداد دوره‌هاست. اول نقشه را بخوان و بکش، بعد مدل بساز، بعد محاسبه کن. کسی که فقط مدل‌سازی بلد است، در آگهی‌ها نقشه‌کش حساب می‌شود؛ کسی که می‌تواند بگوید چرا ضخامت یک دیواره ۴ میلی‌متر است و نه ۳، طراح است.

کنار هر دوره یک پروژه کوچک واقعی بگیر: یک گیره، یک پایه، یک قطعه پلاستیکی که بشود ساخت. دوره‌های هر سطح را می‌توانی در مسیر همین شغل در راه تا کار ببینی و با آموزشگاه‌های نزدیک خودت مقایسه کنی.

بر پایه گزارش‌های معتبر حقوق ۱۴۰۵، «دریافتی» عددی است که هر نفر در پایان ۱۴۰۴ واقعا به حسابش واریز شده، با بخش ثابت و متغیر. «درخواستی» عددی است که همان آدم‌ها برای ۱۴۰۵ می‌خواهند. فاصله این دو در هر نه ردیف بین ۴۰ تا ۵۰ درصد است؛ پس اگر جایی رقم ۴۸ میلیون را حقوق کارشناس مکانیک در تهران دیدی، آن خواسته است، نه حقوقی که پرداخت شده.

پله‌ها بلندتر از آن‌اند که به نظر می‌آید. در تهران رسیدن از کارشناس به کارشناس ارشد میانه دریافتی را ۹ میلیون تومان، حدود ۲۶ درصد، بالا می‌برد و رسیدن از کارشناس ارشد به مدیر ۱۸ میلیون دیگر. میانه مدیر در تهران تقریبا ۱٫۸ برابر میانه کارشناس است. گزارش سطح‌ها را با عنوان شغلی می‌سنجد، نه با سال سابقه؛ برای همین این صفحه نمی‌گوید چند سال طول می‌کشد تا به هر پله برسی.

«نیمه میانی» یعنی نیمی از افراد هر ردیف حقوقی در این بازه گرفته‌اند؛ یک چهارم کمتر و یک چهارم بیشتر. نمودار زیر همین بازه‌ها را برای تهران، دریافتی و درخواستی کنار هم، نشان می‌دهد. نیمه میانی درخواستی‌ها در تهران برای کارشناس ۳۸ تا ۶۰، برای کارشناس ارشد ۵۱ تا ۸۳ و برای مدیر ۷۲ تا ۱۱۱ میلیون تومان است.

تهران در هر سه سطح بالاتر است، ولی فاصله‌اش کمتر از آن است که معمولا گفته می‌شود. کارشناس مکانیک در تهران میانه ۳۴ میلیون گرفته و در شهرهای بزرگ دیگر ۳۰ میلیون؛ یعنی ۴ میلیون تومان فرق. این فاصله برای کارشناس ارشد به ۷ میلیون و برای مدیر به ۱۰ میلیون می‌رسد.

نکته‌ای که کمتر دیده می‌شود: در هر سه سطح، میانه شهرهای کوچک کمی بالاتر از شهرهای بزرگ است؛ ۳۱ در برابر ۳۰ برای کارشناس، ۴۱ در برابر ۳۶ برای کارشناس ارشد و ۵۴ در برابر ۵۱ برای مدیر. گزارش دلیلی برای این فرق نمی‌آورد. یک توضیح احتمالی این است که بخشی از کار مکانیک در شهرهای کوچک داخل مجتمع‌های صنعتی بزرگ است که حقوقشان به شهر بستگی ندارد. ردیف مدیر در شهرهای بزرگ تنها ردیفی است که ضریب اطمینانش «قابل قبول» است، نه «بالا»؛ آن را با احتیاط بخوان.

عدد درخواستی در هر منطقه

خواسته‌ها هم همین ترتیب را دارند: کارشناس در شهرهای بزرگ میانه ۴۲ و در شهرهای کوچک ۴۴ میلیون درخواست کرده، کارشناس ارشد ۵۱ و ۶۰ میلیون و مدیر ۷۲ و ۷۶ میلیون. اگر برای کاری خارج از تهران مصاحبه می‌دهی، عدد دریافتی همان منطقه و سطح، پایه منطقی‌تری برای چانه‌زنی است تا رقم تهران.

چرا دو مهندس مکانیک هم‌سطح تا دو برابر هم حقوق می‌گیرند؟

میانه فقط وسط صف را نشان می‌دهد. گزارش حقوق دو سر صف را هم دارد: عددی که ده درصد پایین کمتر از آن گرفته‌اند و عددی که ده درصد بالا بیشتر از آن گرفته‌اند. در تهران این دو سر برای هر سطح این‌طور است:

• کارشناس: ده درصد پایین کمتر از ۲۳ میلیون و ده درصد بالا بیشتر از ۵۰ میلیون تومان؛ بیش از دو برابر فاصله.
• کارشناس ارشد: کمتر از ۲۸ و بیشتر از ۷۱ میلیون تومان.
• مدیر: کمتر از ۴۱ و بیشتر از ۹۷ میلیون تومان.

یعنی ده درصد بالای کارشناس‌ها از میانه کارشناس‌های ارشد بیشتر می‌گیرند و ده درصد پایین، با کمتر از ۲۳ میلیون تومان خالص، نزدیک حداقل حقوق قانونی‌اند. در شهرهای کوچک سقف حتی بازتر است: ده درصد بالای کارشناس‌ها بیش از ۶۰ میلیون تومان گرفته‌اند، بیشتر از همین سر صف در تهران.

پاداش و پورسانت سهم کوچکی دارد

بخش متغیر، یعنی پاداش، پورسانت و مانند آن، در تهران فقط ۵ درصد حقوق کارشناس، ۶ درصد کارشناس ارشد و ۸ درصد مدیر است. تنها جای استثنا مدیران شهرهای بزرگ‌اند با ۱۴ درصد. پس در مکانیک فاصله دو آدم هم‌سطح بیشتر از کارفرما، صنعت و حقوق ثابتی می‌آید که سر میز مذاکره بسته شده، نه از پاداش آخر سال.

آگهی‌ها مستقیم نشان می‌دهند امروز کارفرما چه عددی را روی میز می‌گذارد. ۴۰ تا ۶۰ میلیون تهران بالاتر از میانه دریافتی کارشناس (۳۴ میلیون) و نزدیک به عدد درخواستی (۴۸ میلیون) است. آگهی‌ها نمی‌گویند رقمشان خالص است یا ناخالص و ۷۷ آگهی از ۱۲۷ اصلا عدد ننوشته بودند، پس این‌ها نشانه‌اند، نه قرارداد.

کدام نوع طراحی بیشتر پیشنهاد داده؟

۱۸ آگهی طراح مکانیک و طراح محصول که عدد داشتند، میانه ۴۰ تا ۵۵ میلیون پیشنهاد داده بودند و ۷ آگهی تحقیق و توسعه ۴۰ تا ۵۰ میلیون. ۱۵ آگهی «طراح صنعتی» با ۳۰ تا ۴۵ میلیون پایین‌تر بودند؛ بخشی از این آگهی‌ها مدرک طراحی صنعتی یا معماری را هم قبول می‌کنند و کارشان به ظاهر محصول نزدیک‌تر است. پایین‌ترین پیشنهاد ۲۰ تا ۲۲ میلیون برای یک طراح صنعتی در خوزستان بود و بالاترین ۷۵ تا ۹۵ میلیون برای یک مدیر طراحی و مهندسی در تهران.

مهندس طراحی مکانیک قطعه، دستگاه یا مجموعه‌ای را طراحی می‌کند که باید بار تحمل کند، حرکت کند یا گرما را جابه‌جا کند، و آن‌قدر دقیق مستندش می‌کند که کارگاه بتواند بی‌سوال بسازد. در عنوان‌های بین‌المللی همین کار با نام‌هایی مثل Design Engineer و Product Development Engineer می‌آید. کار روزانه‌اش یک چرخه است که بارها تکرار می‌شود:

• فهمیدن خواسته: چه باری، چه اندازه‌ای، چه قیمتی و کدام استاندارد. بخش بزرگی از کار، پرسیدن سوال درست از مشتری یا واحد فروش است.
• طرح اولیه: چند ایده روی کاغذ یا مدل ساده، و انتخاب یکی با حساب سرانگشتی هزینه و ساخت‌پذیری.
• مدل سه‌بعدی و مونتاژ: ساختن قطعه‌ها و چیدن آن‌ها کنار هم در یک نرم‌افزار مدل‌سازی؛ در آگهی‌ها بیشتر SolidWorks و بعد CATIA خواسته شده بود.
• محاسبه و تحلیل: تنش، خستگی، لرزش یا گرما با فرمول‌های درسی و، اگر لازم شد، با شبیه‌سازی. در شرکت‌های بزرگ‌تر این بخش را مهندس تحلیل جداگانه انجام می‌دهد.
• نقشه ساخت: نقشه هر قطعه با اندازه و تلرانس، فهرست قطعات و جنس هرکدام.
• نمونه و آزمایش: ساخت نمونه با کارگاه، اندازه‌گیری و پیدا کردن اشکال.
• اصلاح و مستندسازی: هر تغییر بعد از آزمایش یا شکایت مشتری، به شکل اصلاحیه مهندسی ثبت می‌شود.

مهندس طراحی با چه کسانی سر و کار دارد؟

بیشتر روز پشت کامپیوتر است، ولی تنها نیست. با کارگاه درباره اینکه قطعه ساخته می‌شود یا نه حرف می‌زند، با کنترل کیفیت درباره اندازه‌ها، با خرید درباره قطعه‌های آماده و با مشتری درباره تغییرها. آگهی‌های این شغل بیشتر از کارخانه‌ها بودند: ۷۰ آگهی از صنایع تولیدی، ۱۸ از خودرو، ۸ از خدمات مهندسی، ۸ از نفت و گاز و پتروشیمی و ۶ از تجهیزات پزشکی.

مدرک استاندارد این شغل کارشناسی است: ۱۱۰ آگهی از ۱۲۷ رشته مهندسی مکانیک را اسم برده بودند، ۱۵ آگهی فقط کارشناسی ارشد می‌خواستند و تنها یک آگهی کاردانی را هم پذیرفته بود. ۱۱۵ آگهی دست‌کم یک نرم‌افزار خواسته بودند؛ SolidWorks با ۹۱ آگهی، CATIA با ۴۳ و AutoCAD با ۳۸ پرتکرارتر از بقیه بودند و نرم‌افزارهای تحلیل مثل ANSYS و Abaqus هرکدام حدود ۱۰ آگهی.

۸۷ آگهی سقف سن گذاشته بودند که ۳۲ تایشان ۳۵ سال یا کمتر بود. تهران با ۶۱ آگهی نزدیک به نیمی از کار را داشت؛ بعد از آن اصفهان ۱۶، البرز و خراسان رضوی هر کدام ۱۲. فقط ۶ آگهی دورکاری داشتند و ۵ آگهی کارآموزی بودند.

مزایایی که بیشتر نوشته شده بود

بیمه تکمیلی در ۷۲ آگهی، پاداش در ۶۶، وام در ۵۹، ناهار در ۴۷، سرویس رفت و برگشت در ۴۶ و کمک‌هزینه دوره آموزشی در ۳۷ آگهی آمده بود. این‌ها در عدد حقوق نیستند ولی در مقایسه دو پیشنهاد، چند میلیون تومان فرق می‌سازند.