مهندسی ساخت و تولید: رشته، قالبسازی و بازار کار
گروه شغلیمهندسی ساخت و تولید رشتهای جدا از مهندسی مکانیک است که یاد میدهد قطعه‌ها چطور ساخته میشوند: ماشین‌کاری، ریخته‌گری، جوشکاری، طراحی قالب و ساخت افزایشی. در کنکور ۱۴۰۵ این رشته ۷۳۱ صندلی داشت و فقط گروه ریاضی می‌توانست با آزمون انتخابش کند. این صفحه رشته را کنار آگهیهای مهر ۱۴۰۵ می‌گذارد.
تست راه تا کار نشان میدهد کار فنی و کارخانه‌ای ساخت و تولید چقدر با علاقه‌ها و شخصیتت جور است.
مهندسی ساخت و تولید چیست؟
مهندس ساخت و تولید روش ساختن قطعه را طراحی و بهتر می‌کند: کدام دستگاه، کدام ابزار، چه قالبی، با چه دقت و هزینه‌ای. در کنکور کارشناسی ارشد مکانیک، درس تخصصی این گرایش ماشین‌ابزار، قالب پرس، علم مواد، روش‌های تولید مخصوص و هیدرولیک و نیوماتیک است؛ همین تصویری از هسته رشته میدهد.
تفاوت مهندسی مکانیک با مهندسی ساخت و تولید
در کنکور ۱۴۰۵ مهندسی ساخت و تولید یک رشته کارشناسی جداست و مهندسی مکانیک در کارشناسی گرایش ندارد. ساخت و تولید در کارشناسی ارشد یکی از گرایشهای مکانیک هم هست. مکانیک دامنه بازتری دارد، از حرارت و سیالات تا طراحی، و ساخت و تولید روی کارگاه، قالب و فرایند تمرکز می‌کند. در آگهی‌ها هم این مدرک بیشتر کنار مکانیک خواسته می‌شود، مثلا «مهندسی مکانیک یا ساخت و تولید».
مهندس ساخت و تولید در کارخانه چه می‌کند؟
کار روزانه این مهندس بیشتر در فاصله نقشه تا قطعه است. نقشه را می‌خواند و اگر لازم باشد با نرم‌افزار طراحی دوباره می‌کشد، تصمیم می‌گیرد قطعه با ماشین‌کاری، پرس، ریخته‌گری یا قالب تزریق ساخته شود، ابزار و فیکسچر لازم را طراحی می‌کند و وقتی خط تولید ضایعات دارد، دنبال علتش می‌گردد. آگهیهای مهر ۱۴۰۵ همین را نشان می‌دهند: نقشه‌خوانی، نرم‌افزار SolidWorks، کنترل کیفیت و استانداردهایی مثل ISO و FMEA، پرس و CNC بیشترین مهارت‌های خواسته‌شده بودند.
در کنکور کارشناسی ارشد، گرایش ساخت و تولید تنها گرایش مکانیک است که درس ساخت و تولید در آن وزن دارد، آن هم بیشترین وزن. یعنی کسی که مکانیک خوانده هم می‌تواند در ارشد به این کار برسد، ولی باید همین درس‌ها را جدی بخواند.
شغل مهندسی ساخت و تولید: سه شغل این گروه
صفحه و مسیر دوره هر شغل جداست. عددها از آگهیهای مهر ۱۴۰۵ است:
مهندس ساخت و تولید
طراحی و بهبود فرایند تولید در کارخانه؛ ۱۸۷ آگهی مدرک ساخت و تولید را نام برده بودند.
تازه نفس: ۶ دورهماهر: ۸ دورهسوپرحرفه‌ای: ۷ دورهمهندس ابزار و قالب
طراحی و ساخت قالب و فیکسچر؛ ۵۸ آگهی قالب، بیشتر تزریق پلاستیک.
تازه نفس: ۷ دورهماهر: ۶ دورهسوپرحرفه‌ای: ۵ دورهکارشناس ساخت افزایشی
ساخت قطعه با پرینتر سه‌بعدی؛ فقط ۶ آگهی، بازاری کوچک و تازه.
تازه نفس: ۶ دورهماهر: ۵ دورهسوپرحرفه‌ای: ۴ دوره
رشته مهندسی ساخت و تولید در کنکور ۱۴۰۵
این رشته در ۱۴۰۵ روی هم ۷۳۱ صندلی داشت، حدود یک دهم صندلیهای با آزمون مهندسی مکانیک:
| راه پذیرش | ظرفیت ۱۴۰۵ | کجا |
|---|---|---|
| با آزمون، فقط گروه ریاضی | ۴۸۵ صندلی در ۱۳ دانشگاه | سمنان ۵۵، صنعتی بابل ۴۸، قزوین ۴۵، اراک ۴۵، صنعتی اراک ۴۰ و امیرکبیر ۳۵، تنها دانشگاه تهران |
| صرفا با سوابق تحصیلی | ۱۸۰ صندلی | ۱۳۷ صندلی دولتی (صنعتی ارومیه ۴۰، بیرجند ۶۰، اسفراین ۱۹ و لار ۱۸)، ۳۸ صندلی در چهار موسسه غیرانتفاعی و ۵ صندلی سهمیه |
| دانشجو-معلم دانشگاه شهید رجایی | ۶۶ صندلی | فقط آقا |
| دانشگاه آزاد | کد ۴۰۷۹۴، با سوابق تحصیلی | ۶ واحد: تبریز، خمینی‌شهر، نجف‌آباد، کرج، تهران مرکزی و واحد الکترونیکی |
| کارشناسی ارشد | گرایش ساخت و تولید مکانیک | و رشته تازه «فناوری‌های ساخت افزایشی» |
رشته ساخت و تولید در هنرستان و دانشگاه ملی مهارت
در نظام فعلی هنرستان رشتهای به اسم «ساخت و تولید» نیست؛ این اسم مال نظام قدیم بود. راه‌های امروز:
- فنی و حرفه‌ای: ماشین ابزار، صنایع فلزی و مکاترونیک.
- کاردانش: قالبسازی فلزی.
- دانشگاه ملی مهارت: کاردانی ویژه مهارتی «ساخت و تولید» که در ۱۴۰۵ بدون آزمون و با سوابق تحصیلی پذیرش داشت؛ کاردانی پیوسته پنج ساله این رشته از ۱۴۰۵ پذیرش ندارد.
قالبسازی در دانشگاه علمیکاربردی
فهرست رشته‌های دانشگاه علمیکاربردی برای مهر ۱۴۰۵ چند کاردانی با اسم قالب دارد: ساخت و تولید قالبهای پلاستیک، قالبهای فلزی و قالبهای فورج، و کنارشان کاردانی ماشین افزار و کنترل کیفیت قطعات مکانیکی. بعد از کاردانی، کارشناسی ناپیوسته «مهندسی فناوری ساخت و تولید، قالبسازی» و «مهندسی فناوری ماشین‌های کنترل عددی (CNC)» هست. اینکه کدام مرکز در ۱۴۰۵ کدام رشته را با چند صندلی پذیرش می‌کند در دفترچه خود آن دانشگاه آمده است.
در هنرستان کاردانش هم کنار قالبسازی فلزی رشته‌های ریخته‌گری، جوشکاری، پلاستیک‌کار و نقشه‌کشی صنعتی به کمک رایانه هست؛ هیچ رشته هنرستانی پرینت سه‌بعدی یا ساخت افزایشی ندارد. دانشگاه ملی مهارت دانشکده‌های جداگانه دخترانه و پسرانه دارد و کنکور مجموعه‌هایی که آزمون داشتند ۱۵۵ سوال در ۱۸۰ دقیقه بود.
برای کار عملی‌تر در کارگاه و CNC، صفحه شغل CNC را ببین.
بازار کار مهندسی ساخت و تولید در آگهی‌ها
در یک سایت بزرگ کاریابی ۳٬۲۲۸ آگهی فعال ۱۵ مهر ۱۴۰۵ در دسته مهندسی مکانیک و کلمه‌های ساخت و تولید و قالب خوانده شد. ۱٬۳۶۰ آگهی مدرک مکانیک را می‌پذیرفتند و ۱۸۷ آگهی خود مدرک «ساخت و تولید» را نام برده بودند، بیشتر به شکل «مکانیک یا ساخت و تولید». در این ۱۸۷ آگهی:
- جا: ۹۳ آگهی در تهران و بعد اصفهان و البرز هر کدام ۱۸.
- صنعت: صنایع تولیدی ۱۰۲، نفت و گاز ۲۵ و خودرو ۱۹ آگهی.
- مهارت: نقشه‌خوانی ۱۲۷ آگهی، SolidWorks ۶۶، کنترل کیفیت و استانداردهایی مثل ISO و FMEA ۶۳، پرس ۴۴، CATIA ۳۹ و CNC ۳۵ آگهی.
- ۱۰۸ آگهی کارت پایان خدمت میخواستند و ۱۰۸ آگهی سابقه را با عدد نوشته بودند با میانه ۳ سال.
کنار این‌ها ۲۳۵ آگهی مهندس، کارشناس و سرپرست تولید، ۵۸ آگهی قالب و ۶ آگهی پرینتر سه‌بعدی بود.
شغل قالب سازی و درآمد قالب سازی
قالبسازی ساختن ابزاری است که هزاران قطعه یکسان پلاستیکی یا فلزی از آن بیرون می‌آید. در آگهیهای مهر ۱۴۰۵، ۵۸ آگهی قالب بود: ۳۰ آگهی قالب‌ساز، تکنسین و مونتاژکار قالب و ۱۲ آگهی طراح قالب. ۳۳ آگهی به تزریق پلاستیک مربوط بود و ۴۸ آگهی فقط یا ترجیحا آقا میخواستند. ۲۱ آگهی عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۰ و ۵۰ میلیون تومان بود.
- ایران در ۲۰۲۳ حدود ۵۴٫۴ میلیون دلار قالب تزریق پلاستیک و لاستیک وارد کرد و سهم چین از این واردات به ۷۱٪ رسید، از ۵۰٪ در ۲۰۱۹؛ صادرات فقط ۰٫۴۳ میلیون دلار بود. واردات این قالب‌ها در ۲۰۱۹ حدود ۴۶٫۴، در ۲۰۲۱ حدود ۴۵٫۱ و در ۲۰۲۲ حدود ۵۰٫۸ میلیون دلار بود و سهم چین در همین سال‌ها از ۶۱٪ به ۷۰٪ رسید.
- قالب تزریق و دایکست فلزی کمتر وارد می‌شود: حدود ۳٫۳ میلیون دلار در ۲۰۲۳، بیشتر از چین و ترکیه.
- فنی و حرفه‌ای استاندارد جداگانه‌ای برای قالب‌ساز یا طراح قالب ندارد؛ دوره‌های نزدیک: PowerMill ۹۰ ساعت با ۱۶٫۷ میلیون، SolidWorks ۱۰۰ ساعت با ۱۸٫۵ میلیون و طراحی صنعتی با CATIA ۲۵۰ ساعت با ۲۶٫۵ میلیون تومان در تهران ۱۴۰۵. تنها دوره‌ای که اسم قالب در آن آمده «طراحی سطوح و قالبسازی اولیه با SolidWorks» است: ۳۰ ساعت و حدود ۵٫۶ میلیون تومان.
یعنی بخش بزرگی از قالبهای صنعت هنوز وارداتی است و قالب‌ساز و طراح قالب باتجربه کمیاب‌اند.
قالب‌ساز و طراح قالب چه فرقی دارند؟
طراح قالب پشت کامپیوتر کار می‌کند: از نقشه قطعه، قالب را با نرم‌افزارهایی مثل SolidWorks و CATIA طراحی می‌کند و مسیر ماشین‌کاری را با نرم‌افزار CAM مثل PowerMill آماده می‌کند. قالب‌ساز در کارگاه است: قطعه‌های قالب را با CNC، اسپارک و سنگ‌زنی می‌سازد، سوار می‌کند و روی دستگاه تزریق یا پرس امتحان می‌کند. در آگهیهای مهر ۱۴۰۵، ۳۰ آگهی برای قالب‌ساز، تکنسین و مونتاژکار قالب و ۱۲ آگهی برای طراح قالب بود. مدرک مهندسی به کار طراحی نزدیک‌تر است و راه هنرستان و کاردانی به کار کارگاهی.
ساخت افزایشی و پرینتر سه‌بعدی
ساخت افزایشی یعنی ساختن قطعه لایه به لایه با پرینتر سه‌بعدی، به جای تراشیدن از یک تکه فلز. در ایران هنوز بازار کوچکی است: در مهر ۱۴۰۵ فقط ۶ آگهی اپراتور و کارشناس پرینتر سه‌بعدی بود. فنی و حرفه‌ای دوره پرینتر سه‌بعدی ۱۵۰ ساعته با ۱۵٫۹ میلیون تومان و مهندسی معکوس ۲۴۰ ساعته با ۲۵٫۴ میلیون تومان دارد و در کنکور ارشد ۱۴۰۵ رشته «فناوری‌های ساخت افزایشی» آمده است، هم در مجموعه مهندسی مکانیک و هم در مجموعه مهندسی مواد.
آمار رسمی از اندازه این بازار در ایران پیدا نشد. پس اگر به پرینت سه‌بعدی علاقه داری، آن را مهارتی کنار طراحی و مهندسی معکوس ببین، نه شغلی که امروز آگهی زیادی دارد. همان ۶ آگهی بیشتر اپراتور پرینتر بودند.
مهندسی ساخت و تولید به چه کسی می‌آید؟
احتمالا راضی می‌شوی اگر
- دوست داری بدانی چیزها چطور ساخته میشوند و آن را بهتر کنی
- هم پشت نرم‌افزار طراحی و هم در سالن تولید راحتی
- عدد، دقت و کنترل کیفیت برایت مهم است
- حل مشکل یک خط تولید برایت جذاب‌تر از کار نظری است
احتمالا اذیت می‌شوی اگر
- کار حضوری در کارخانه بیرون شهر را نمی‌خواهی
- سر و صدا و فشار زمان تحویل تولید اذیتت می‌کند
- فقط کار پشت میز و دفتری می‌خواهی
- دوست داری رشته‌ات در بزرگ‌ترین دانشگاه‌های تهران باشد
این گروه شغلی در یک نگاه
تست راه تا کار علاقه‌ها و شخصیتت را با ساخت و تولید و رشته‌های نزدیکش مثل مکانیک و صنایع مقایسه می‌کند.
شروع تستدرآمد مهندسی ساخت و تولید در ۱۴۰۵
ماهانه و خالص، مهندسان مکانیک، سطح کارشناس در تهران، ۱۴۰۴. این عدد مربوط به کلِ گروه مهندسی ساخت و تولید است، نه یک عنوان شغلی خاص.
سالانه و ناخالص، عددِ میانه. میانه‌ی ۳ شغلِ این گروه. منبع: اداره‌ی آمار کار آمریکا (۲۰۲۵) و Job Bank کانادا (۲۰۲۵).
| سطح و جا | میانه | نیمه میانی |
|---|---|---|
| کارشناس، تهران | ۳۴ | ۲۶ تا ۴۱ |
| کارشناس ارشد، تهران | ۴۳ | ۳۶ تا ۵۵ |
| مدیر، تهران | ۶۱ | ۵۲ تا ۷۷ |
| کارشناس، کلان‌شهرها | ۳۰ | ۲۴ تا ۴۰ |
| کارشناس، شهرهای کوچک | ۳۱ | ۲۵ تا ۴۳ |
گزارش‌های معتبر حقوق گروه جداگانه‌ای برای ساخت و تولید ندارند؛ این مهندسان در گروه مهندسی مکانیک حساب میشوند. بر پایه این گزارش‌ها، میانه حقوق دریافتی خالص مهندسان مکانیک در سطح کارشناس در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان در ماه بود و نیمی بین ۲۶ تا ۴۱ میلیون می‌گرفتند. این گروه ۱٬۳۶۴ نفر است.
درآمد در آگهی‌ها
۵۸ آگهی از ۱۸۷ آگهی که مدرک ساخت و تولید را نام برده بودند عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۵ و ۵۰ میلیون تومان بود. برای قالب ۳۰ تا ۵۰ و برای مهندس و کارشناس تولید ۳۰ تا ۴۰ میلیون.
فاصله کارشناس و مدیر در این گزارش بزرگ است: میانه کارشناس ارشد ۴۳ و مدیر ۶۱ میلیون تومان بود. یعنی بیشترین اثر روی درآمد را سابقه و مسئولیت دارد، نه اسم مدرک. حقوق دریافتی کارشناس در کلان‌شهرها و شهرهای کوچک هم چندان کمتر از تهران نبود، پس کار در کارخانه‌ای بیرون از تهران لزوما به معنای درآمد خیلی کمتر نیست.
درآمد مهندس ساخت و تولید در آمریکا و کانادا
این عددها حقوق سالانه پیش از مالیات مهندسان صنایع و مکانیک در همان کشورهاست، هر کدام به ارز خودش. پذیرش مدرک ایرانی در هر کشور قاعده جداگانه‌ای دارد.
آموزشگاه قالبسازی و CAD/CAM دارید؟
اگر آموزشگاه شما طراحی قالب، SolidWorks، CATIA، PowerMill یا پرینت سه‌بعدی را با پروژه صنعتی واقعی درس میدهد، درخواست همکاری بفرستید. هر آموزشگاه و هر دوره پیش از نمایش در سایت بررسی می‌شود.
- ثبت درخواست با شماره موبایل مدیر آموزشگاه
- معرفی دوره کنار مسیر شغلی مهندس تولید و طراح قالب
- صفحه آموزشگاه پس از بررسی و تایید
- نمایش هر دوره پس از بررسی جداگانه
ثبت‌نام رایگان است و درخواست شما بررسی می‌شود.
پرسش‌های رایج درباره مهندسی ساخت و تولید
مهندسی ساخت و تولید زیر شاخه کدام رشته است؟
در کارشناسی رشتهای جدا در گروه ریاضی است، نه گرایشی از مکانیک. در کارشناسی ارشد ساخت و تولید یکی از گرایشهای مهندسی مکانیک است.
بهترین دانشگاه‌های ساخت و تولید کدام‌اند؟
در ۱۴۰۵ کدهای با آزمون در ۱۳ دانشگاه بود، از جمله سمنان، صنعتی بابل، قزوین، اراک، صنعتی اراک و امیرکبیر، که تنها دانشگاه تهران بود.
مهندسی ساخت و تولید نظام مهندسی دارد؟
برای کار در کارخانه پروانهای لازم نیست. نظام مهندسی ساختمان هفت رشته را پوشش میدهد و ساخت و تولید جزو آنها نیست؛ «نظام مهندسی صنعت» هم هیچوقت تشکیل نشد.
مهندسی ساخت و تولید برای خانمها چطور است؟
۹۰٪ صندلیهای کنکور این رشته دخترانه-پسرانه است، ولی در آگهیهای مهر ۱۴۰۵، ۱۲۶ آگهی از ۱۸۷ فقط یا ترجیحا آقا میخواستند. طراحی، کنترل کیفیت و برنامهریزی جاهایی است که خانمها بیشتر دیده میشوند.
درآمد قالب سازی چقدر است؟
در آگهیهای مهر ۱۴۰۵، ۲۱ آگهی قالب عدد حقوق داشتند و میانه حداقل و حداکثرشان ۳۰ و ۵۰ میلیون تومان در ماه بود.
مهندسی ساخت و تولید بازار کار دارد؟
۱۸۷ آگهی مهر ۱۴۰۵ این مدرک را نام برده بودند، بیشتر کنار مکانیک، و ۲۳۵ آگهی مهندس و کارشناس تولید بود. کار بیشتر در صنایع تولیدی، نفت و گاز و خودروسازی است.
مهندسی ساخت و تولید چند سال است؟
کارشناسی چهار سال است؛ کاردانی ویژه مهارتی دانشگاه ملی مهارت دو سال.
رشته قالب سازی در دانشگاه و هنرستان هست؟
در هنرستان کاردانش رشته «قالبسازی فلزی» با کتاب برای هر سه پایه هست. در دانشگاه علمیکاربردی کاردانی ساخت و تولید قالبهای پلاستیک، فلزی و فورج و بعد کارشناسی ناپیوسته «مهندسی فناوری ساخت و تولید، قالبسازی» آمده است. در دفترچههای کنکور سراسری ۱۴۰۵ رشتهای به اسم قالبسازی نبود.
مهندسی تکنولوژی ساخت و تولید چیست؟
اسم امروزش «مهندسی فناوری ساخت و تولید» است: کارشناسی ناپیوسته‌ای برای کسانی که کاردانی فنی و حرفه‌ای یا کاردانش دارند و در دانشگاه ملی مهارت و علمیکاربردی ارائه می‌شود. این رشته با کارشناسی پیوسته «مهندسی ساخت و تولید» کنکور سراسری فرق دارد و عملی‌تر است.
کنکور ارشد مهندسی ساخت و تولید چه درس‌هایی دارد؟
گرایش ساخت و تولید در مجموعه مهندسی مکانیک است. در ۱۴۰۵ ضریب درس‌ها این بود: ساخت و تولید ۴، ریاضیات ۳، جامدات ۳، حرارت و سیالات ۲، دینامیک و ارتعاشات ۲ و زبان ۱. درس ساخت و تولید خودش ماشین‌ابزار، قالب پرس، علم مواد، تولید مخصوص و هیدرولیک و نیوماتیک است.
پیش از انتخاب رشته ساخت و تولید، تست بده
تست راه تا کار چند دقیقه طول می‌کشد و نشان میدهد کار طراحی و تولید صنعتی چقدر به تو نزدیک است.
شروع تستسوالی درباره مهندسی ساخت و تولید دارید؟
سوالتان را بپرسید. جواب را همین‌جا می‌نویسیم تا به کار بقیه هم بیاید.