مهندس ساخت و تولید: کار در کارخانه، استخدام و حقوق کارشناس تولید

همه این دوره‌ها لازم نیست پیش از اولین کار گذرانده شوند. آگهی‌ها بیشتر از همه نقشه‌خوانی (۳۱ آگهی)، SolidWorks (۲۵) و AutoCAD (۲۱) خواسته‌اند؛ این‌ها را پیش از مصاحبه داشته باش و بقیه را کنار کار یاد بگیر.

هزینه و زمان دوره‌های رسمی

شهریه مصوب ۱۴۰۵ دوره‌های استاندارد فنی و حرفه‌ای در آموزشگاه‌های آزاد تهران، حضوری:

• نقشه‌خوانی صنعتی: ۱۴۴ ساعت، حدود ۲۶٫۷ میلیون تومان.
• کار با SolidWorks: ۱۰۰ ساعت، حدود ۱۸٫۵ میلیون تومان.
• برنامه‌نویسی CNC: ۱۲۰ ساعت، حدود ۲۲٫۲ میلیون تومان.
• کنترل فرآیند آماری (SPC): ۶۰ ساعت، حدود ۱۴٫۴ میلیون تومان.
• تولید ناب: ۳۶ ساعت، حدود ۹٫۴ میلیون تومان.
• MasterCAM: ۴۸ ساعت، حدود ۸٫۹ میلیون تومان.

جمع این شش دوره ۵۰۸ ساعت و حدود ۱۰۰٫۱ میلیون تومان است. شهریه دوره آنلاین همان استاندارد ۸۰٪ حضوری است. برای APQP و PPAP و راه‌اندازی خط، یادگیری بیشتر در خود کارخانه و کنار پروژه واقعی اتفاق می‌افتد.

مهندس ساخت و تولید کسی است که بین واحد طراحی و سالن تولید می‌ایستد. طراح شکل و اندازه قطعه را تعیین می‌کند؛ مهندس تولید تصمیم می‌گیرد همان قطعه با کدام دستگاه، با چه ترتیبی از عملیات، با کدام ابزار و قید و بند و در چند دقیقه ساخته شود. بعد کنار خط می‌ماند تا ببیند روش در عمل جواب می‌دهد یا نه. اگر قطعه‌ها از اندازه بیرون زدند یا ضایعات بالا رفت، پیدا کردن علت هم با اوست.

در آگهی‌ها این شغل با چند اسم می‌آید: «کارشناس تولید»، «مهندس تولید»، «کارشناس مهندسی تولید»، «کارشناس ساخت و تولید» و «مهندس مکانیک (ساخت و تولید)». از ۶۶ آگهی مهر ۱۴۰۵ که مدرک مکانیک یا ساخت و تولید را می‌پذیرفتند، ۴۰ آگهی خود عبارت «ساخت و تولید» را نوشته بودند، بیشتر به شکل گرایشی از مکانیک. یعنی کارفرما بیشتر دنبال کسی است که ساختن قطعه را بلد باشد تا دنبال اسم دقیق مدرک.

یک هفته کاری معمولی

• شروع روز در سالن: مرور تولید شیفت قبل، توقف دستگاه‌ها و قطعه‌های مردود. ۲۳ آگهی از ۶۶ آگهی نوشتن گزارش را جزو کار آورده بودند.
• نقشه و مدرک: خواندن نقشه قطعه تازه، تعیین ترتیب عملیات و نوشتن دستورالعمل برای اپراتور. نقشه‌خوانی یا نقشه‌کشی در ۳۱ آگهی آمده بود.
• حل مشکل: وقتی قطعه از تلرانس بیرون می‌زند، باید بفهمی مشکل از ابزار است، از قید و بند، از تنظیم دستگاه یا از مواد اولیه. ۱۰ آگهی کاهش ضایعات را صریحا خواسته بودند.
• هماهنگی: با کنترل کیفیت، نگهداری و تعمیرات، انبار و خرید. کنترل کیفیت و استانداردهایی مثل ISO در ۲۵ آگهی آمده بود و نگهداری یا اورهال دستگاه در ۱۱ آگهی.
• قطعه تازه: وقتی محصول جدیدی وارد خط می‌شود، مهندس تولید فهرست ابزار و تجهیزات را آماده می‌کند، نمونه اول را می‌سازد و بعد از تایید کیفیت، روش را به اپراتورها یاد می‌دهد.

فرق مهندس تولید با مهندس صنایع و کارشناس کنترل کیفیت

مهندس صنایع بیشتر با برنامه، زمان و بهره‌وری کل کارخانه سروکار دارد و مهندس تولید با خود قطعه و دستگاه. کارشناس کنترل کیفیت اندازه می‌گیرد و قطعه را قبول یا رد می‌کند؛ مهندس تولید روشی می‌سازد که قطعه مردود کمتر بیرون بیاید. در کارخانه کوچک گاهی یک نفر هر سه کار را انجام می‌دهد و آگهی‌ها هم همین را نشان می‌دهند: ۱۹ آگهی از ۶۶ آگهی مدرک صنایع را هم کنار مکانیک پذیرفته بودند.

کجا: ۲۹ آگهی در استان تهران بود و ۱۶ آگهی در خود شهر تهران؛ بقیه بیشتر در شهرک‌ها و شهرهای صنعتی اطراف، مثل شهر قدس و پاکدشت. بعد البرز با ۱۲ آگهی (۴ آگهی در کرج)، قزوین با ۶ آگهی و اصفهان، یزد و خراسان رضوی هر کدام ۳ آگهی. در این ۶۶ آگهی هیچ آگهی از تبریز نبود و در کل ۱۴۸ آگهی کارشناس تولید فقط یکی. پس کسی که در تهران دنبال کار است باید رفت و آمد تا کارخانه بیرون شهر را حساب کند؛ ۳۸ آگهی سرویس رفت و برگشت داشتند.

چه صنعتی: صنایع تولیدی ۳۱ آگهی، خودرو و قطعه ۱۲ آگهی، نفت و گاز ۷ آگهی و شرکت‌های خدمات مهندسی ۶ آگهی.

مدرک: بیشتر آگهی‌ها کارشناسی می‌خواستند. فقط ۵ آگهی ارشد را شرط کرده بودند، مثل یک آگهی پژوهش و توسعه در کاشان، و ۲ آگهی کاردانی را هم می‌پذیرفتند.

سن: ۴۶ آگهی سقف سن نوشته بودند و میانه این سقف ۴۰ سال بود؛ ۱۳ آگهی سقف را ۳۵ سال یا کمتر گذاشته بودند.

مزایا: بیمه تکمیلی ۴۷ آگهی، هدیه مناسبتی ۴۷، سرویس و وام و پاداش هر کدام ۳۸ و ناهار ۲۸ آگهی. این مزایا بخشی از درآمد واقعی‌اند و در مقایسه دو پیشنهاد باید حسابشان کرد.

یک آگهی واقعی چه می‌نویسد؟

یک کارخانه خودروهای تجاری در جاده مخصوص کرج برای کارشناس مهندسی فرایند تولید نوشته بود: تدوین پروسه‌های تولید، OPC و CPهای کیفی و PFMEA، آشنایی با Lay out و بالانس خط تولید و تهیه فهرست ابزار و تجهیزات خط مونتاژ، با دست‌کم ۵ سال سابقه در خودروسازی. یک آگهی دیگر در تهران با حقوق ۵۰ تا ۸۰ میلیون تومان از مهندس ساخت و تولید نقشه‌کشی و نقشه‌خوانی، مدارک CP و QCP و ITP، مهندسی معکوس و کار با CATIA و SolidWorks خواسته بود. این دو نمونه نشان می‌دهند که در سطح باسابقه، نوشتن مدرک فرایند به اندازه کار با دستگاه اهمیت دارد.

میانه دریافتی کارشناس مکانیک در تهران در پایان ۱۴۰۴، ۳۴ میلیون تومان خالص بود و همین گروه برای ۱۴۰۵ میانه ۴۸ میلیون خواسته است. عدد درخواستی آرزوی جوینده کار است، نه حقوق بازار؛ برای برآورد اولین حقوق، دریافتی را مبنا بگیر. کسی که عنوانش کارشناس تولید است ولی در گروه مدیریت تولید و صنایع حساب می‌شود، در تهران میانه ۳۰ میلیون (۲۵ تا ۴۰) گرفته و ۴۴ میلیون خواسته است.

پیشنهاد آگهی‌ها: ۲۶ آگهی از ۶۶ آگهی مکانیک عدد حقوق نوشته بودند و میانه حداقل و حداکثرشان ۴۰ و ۵۰ میلیون تومان بود. ۵ آگهی در خود شهر تهران ۴۰ تا ۶۰ میلیون پیشنهاد می‌دادند. در کل ۱۴۸ آگهی کارشناس تولید، ۵۲ آگهی عدد داشتند با میانه ۳۵ تا ۵۰ میلیون، و ۲ آگهی حداقل پیشنهادشان زیر حداقل قانونی بود. آگهی‌ها بیشتر وقتی عدد می‌نویسند که سابقه می‌خواهند، پس عدد آگهی برای تازه‌کار وعده نیست.

چه چیزی حقوق کارشناس تولید را بالا یا پایین می‌برد؟

• سابقه و مسئولیت: فاصله کارشناس تا کارشناس ارشد در تهران ۹ میلیون و تا مدیر ۲۷ میلیون است. سرپرستی یک خط بیشترین جهش را می‌دهد.
• مدرک فرایند: کسی که OPC، کنترل پلن و PFMEA می‌نویسد معمولا در آگهی‌های خودرو و تجهیزات صنعتی پیشنهاد بالاتری می‌گیرد.
• شهر: دریافتی کارشناس در شهرهای کوچک (۳۱ میلیون) با شهرهای بزرگ (۳۰ میلیون) تقریبا یکی است و فقط کمی کمتر از تهران؛ کارخانه شهرستانی لزوما حقوق کمتری نمی‌دهد.
• مزایا: سرویس، ناهار، بیمه تکمیلی و وام هزینه‌هایی را کم می‌کنند که در حقوق خالص دیده نمی‌شوند.

بیشتر آگهی‌های این شغل سابقه می‌خواهند: ۲۳ آگهی عدد سابقه را نوشته بودند و فقط یکی از آن‌ها به یک سال قانع بود. در مقابل، ۵ آگهی از ۶۶ آگهی برای تازه‌فارغ‌التحصیل یا کارآموز نوشته شده بودند که ۲ تایشان عنوان «کارآموز ساخت و تولید» داشتند. پس شروع ممکن است، ولی از درهای کمتری.

از کجا شروع کنی؟

• کارگاه قطعه‌سازی کوچک: کارگاه‌های تراش، ورق‌کاری و ساخت تجهیزات در شهرک‌های صنعتی کمتر سقف سابقه می‌گذارند و هر قطعه را از نقشه تا تحویل می‌بینی.
• کارآموزی دوره کارشناسی: همان کارآموزی اجباری دانشگاه را در کارخانه‌ای بگذران که بعدا می‌خواهی در آن کار کنی و از روز اول گزارش و دستورالعمل بنویس.
• ورود از کنترل کیفیت یا نقشه‌کشی: کارشناس کنترل کیفیت و نقشه‌کش صنعتی هر روز با قطعه و نقشه سروکار دارند و راه رسیدن به مهندسی تولید از همین‌جا کوتاه است.

رزومه مهندس تولید چه چیزی نشان بدهد؟

یک قطعه که خودت نقشه‌اش را کشیده‌ای و ساخته‌ای، یک برگه عملیات که برای آن نوشته‌ای و نام نرم‌افزارهایی که واقعا با آن‌ها کار کرده‌ای. کارفرما بیشتر از نمره درس می‌خواهد ببیند تو فاصله نقشه تا قطعه را می‌شناسی.

سربازی و کارت پایان خدمت

۴۴ آگهی از ۶۶ آگهی کارت پایان خدمت یا معافیت را شرط کرده بودند. ماده ۶۲ قانون خدمت وظیفه عمومی استخدام مشمول غایب یا بدون معافیت را در کارخانه‌ها و کارگاه‌های خصوصی هم ممنوع کرده است، پس این شرط سلیقه کارفرما نیست. راهی که برای مهندسان بیشتر از همه دیده می‌شود امریه است؛ مثلا در رویه ۱۴۰۵ امریه دانش‌بنیان، کارشناسی کافی است، دو ماه بیمه تمام‌وقت در شرکت پیش از درخواست لازم است و خدمت ۲۴ ماه با حقوق نیروهای مسلح طول می‌کشد. ۱۱ آگهی از ۱۴۸ آگهی کارشناس تولید امریه سربازی را جزو مزایا نوشته بودند.

مهندس تولید برای خانم‌ها

۲۲ آگهی از ۶۶ آگهی مکانیک شرطی برای جنسیت نداشتند. در کل ۱۴۸ آگهی کارشناس تولید ۶۰ آگهی خانم‌ها را هم می‌پذیرفتند، چون دارو، شیمی و غذا هم در این عدد هستند. طراحی فرایند، مدارک کیفی و برنامه‌ریزی خط کارهایی‌اند که حضور دائم پای دستگاه سنگین را کمتر لازم دارند.